Đổi mới sáng tạo Việt Nam: Từ thể chế đến bài toán thực tiễn

Video ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) chia sẻ:

Để làm rõ những bước ngoặt quan trọng cũng như định hướng thúc đẩy công nghệ chiến lược trong thời gian tới, phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi riêng với ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC).

Thưa ông, đổi mới sáng tạo Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ giai đoạn khởi nghiệp sang làm chủ công nghệ và thương mại hóa. Nhìn lại chặng đường vừa qua, ông đánh giá đâu là những bước ngoặt lớn nhất của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam?

Bước ngoặt lớn nhất trong thời gian qua là ở thể chế. Chúng ta đã có các chủ trương, chính sách từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 19 của Ban Chấp hành Trung ương. Tiếp đó, các chủ trương này đã được thể chế hóa, tạo ra hành lang pháp lý rất vững chắc để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Thứ hai, Việt Nam đã chuẩn bị một nguồn nhân lực tốt, đủ mạnh cả về số lượng và chất lượng phát triển hệ sinh thái.

Thứ ba là việc nâng cao nhận thức về đổi mới sáng tạo đến toàn dân, từ doanh nghiệp, trường đại học đến các nhà sáng chế, giúp quá trình đổi mới sáng tạo tại Việt Nam có sự chuyển biến rất tích cực. Thực tế cho thấy, hoạt động đổi mới sáng tạo đi vào từng người dân, từng nghiên cứu sinh, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức. Những nỗ lực này góp phần quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời thể hiện rõ qua Chỉ số Đổi mới sáng tạo Toàn cầu (GII) của Việt Nam tăng lên 1 bậc so với năm trước và xếp thứ 44/139 quốc gia, nền kinh tế.

Thứ tư, chúng ta đã hình thành được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm, với sự tham gia của các trung tâm đổi mới sáng tạo từ Trung ương đến địa phương và Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, giúp kết nối các thành tố một cách chặt chẽ.

Thưa ông, với vai trò là hạt nhân kết nối, NIC đã triển khai những cơ chế, chính sách đặc thù nào để thúc đẩy hình thành các "kỳ lân" công nghệ cũng như các sản phẩm công nghệ chiến lược tại Việt Nam?

Thứ nhất, NIC tập trung phát triển hệ sinh thái cho các ngành công nghệ chiến lược đặc thù như UAV (thiết bị bay không người lái), robot, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, AI, bán dẫn...

Đối với từng ngành nghề cụ thể, chúng tôi kết nối các câu chuyện từ nguồn lực đến công nghệ cho doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu để các đơn vị có cơ hội tiếp cận nguồn lực trong và ngoài nước một cách nhanh nhất. Đồng thời, các trường đại học và doanh nghiệp cũng chủ động tham gia sâu hơn vào quá trình hợp tác nghiên cứu, tạo ra bản quyền/sở hữu trí tuệ (IP) và đưa sản phẩm công nghệ mới vào thực tế.

Thứ hai, NIC cung cấp các dịch vụ về đổi mới sáng tạo, ươm tạo và tăng tốc doanh nghiệp ngay tại các cơ sở hoạt động của NIC. Việc này giúp doanh nghiệp kết nối nhanh hơn với thị trường và thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các nhà đầu tư.

Đặc biệt, thay vì các doanh nghiệp phải đi một mình, NIC cùng các đơn vị đồng hành ngay từ đầu để giải quyết các khó khăn, đưa giải pháp công nghệ (như AI, robot...) ứng dụng vào các tập đoàn, địa phương và nền kinh tế.

Làm thế nào để NIC kết nối hiệu quả các tập đoàn lớn, trường đại học, viện nghiên cứu và các quỹ đầu tư quốc tế nhằm giải quyết các bài toán lớn quốc gia về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và chuyển đổi xanh, thưa ông?

Để giải quyết từng bài toán, NIC cùng các bên liên quan trực tiếp hình thành nên các bài toán thực tế rất cụ thể. Từ đó, xác định chính xác cần nguồn lực nào và những bên nào tham gia phối hợp.

Ví dụ như ở ngành bán dẫn hay AI, chúng tôi xác định rõ công đoạn nào Việt Nam ưu tiên phát triển. Trên cơ sở đó, NIC kết nối với Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và các chuyên gia trên toàn cầu để sàng lọc, lựa chọn giải pháp phù hợp và đưa vào thực thi — từ hỗ trợ doanh nghiệp, thu hút nguồn lực quốc tế đến thu hút các doanh nghiệp công nghệ lớn trên thế giới đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam.

Hiện nay, các sáng kiến công nghệ đang thu hút mạnh mẽ nguồn lực từ các trí thức nước ngoài. Vậy NIC có chương trình, chính sách gì để thu hút và giữ chân các chuyên gia, trí thức kiều bào cũng như nhân tài công nghệ quốc tế về Việt Nam trong thời gian tới?

Hiện nay, NIC đã xây dựng Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia phủ sóng tại 22 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 15 mạng lưới đổi mới sáng tạo. Trong đó bao gồm 5 mạng lưới dành riêng cho các ngành công nghệ chiến lược (bán dẫn, AI, UAV/robot, công nghệ lượng tử, an ninh mạng).

Thông qua mạng lưới này, NIC phối hợp với các cơ quan Trung ương, địa phương và doanh nghiệp để tập hợp các bài toán, thách thức thực tiễn cần xử lý và gửi đến các chuyên gia, trí thức kiều bào. Việc đặt ra các bài toán cụ thể để cùng nhau giải quyết sẽ tạo ra sự gắn kết bền vững, thiết thực và lâu dài giữa lực lượng trong nước và ngoài nước, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động giao lưu, mời gọi mang tính sự kiện như trước đây.

Trân trọng cảm ơn ông!

Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia là sự kiện chính trị - xã hội quan trọng, khẳng định quyết tâm và cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo toàn dân, toàn diện, đưa các cơ chế, chính sách về đổi mới sáng tạo vào thực tiễn để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực quan trọng cho phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Qua chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, Ngày hội năm nay nhấn mạnh cách tiếp cận lấy toàn xã hội làm chủ thể của đổi mới sáng tạo. Trong đó, Nhà nước kiến tạo môi trường và cơ chế, chính sách thuận lợi; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp đóng vai trò đưa công nghệ, kết quả nghiên cứu và các giải pháp mới vào sản xuất, kinh doanh và thị trường; các tổ chức hỗ trợ, trung gian, quỹ đầu tư và chuyên gia kết nối, thúc đẩy dòng chảy nguồn lực trong hệ thống đổi mới sáng tạo.