Đổi mới tư duy phát triển để đại học tạo giá trị mới

Quang cảnh Hội nghị.

Sáng 31/7, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn chủ trì Hội nghị Tập huấn nâng cao năng lực quản trị người đứng đầu các cơ sở giáo dục trực thuộc trong bối cảnh mới.

Hội nghị tập trung thảo luận về đổi mới tư duy phát triển đại học phù hợp với bối cảnh, yêu cầu mới của đất nước.

Đánh giá lại thước đo giá trị

Trong quá trình phát triển, các trường đại học đứng trước yêu cầu xác định rõ hơn vai trò và vị trí của mình trong hệ thống giáo dục cũng như đời sống kinh tế - xã hội. Câu chuyện không chỉ là mở rộng quy mô đào tạo, tăng số lượng chương trình hay thu hút người học, mà quan trọng hơn là tạo ra những giá trị có ý nghĩa đối với cộng đồng.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn phát biểu tại Hội nghị.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ, Giám đốc Đại học Đà Nẵng, cho rằng, cần nhìn nhận lại cách đánh giá đóng góp của đại học đối với xã hội. Theo đó, giá trị của một cơ sở giáo dục đại học không nên chỉ được đo bằng quy mô hay nguồn thu, mà quan trọng hơn là chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu khoa học và khả năng giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

Theo Giám đốc Đại học Đà Nẵng, nhà trường xác định ba nhiệm vụ trọng tâm gồm nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển khoa học công nghệ và phục vụ cộng đồng. Trong đó, hoạt động nghiên cứu cần chuyển từ việc chủ yếu dựa trên thế mạnh sẵn có sang hướng tới những nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp, địa phương và đất nước.

Để nâng cao năng lực nghiên cứu, Đại học Đà Nẵng đang triển khai một số giải pháp như phát triển đội ngũ nghiên cứu viên chuyên trách, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, đồng thời tăng cường quốc tế hóa nguồn nhân lực khoa học. Nhà trường đã từng bước thu hút các nhà khoa học nước ngoài tham gia giữ vai trò Giám đốc khoa học, Viện trưởng tại một số đơn vị nghiên cứu, qua đó thúc đẩy môi trường học thuật, mở rộng hợp tác và nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Bên cạnh đó, việc gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp, địa phương và khơi dậy tiềm năng nghiên cứu trong sinh viên được xem là những hướng đi quan trọng để đại học tạo ra các sản phẩm tri thức có giá trị ứng dụng cao hơn.

GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế (ảnh trái) và PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ, Giám đốc Đại học Đà Nẵng phát biểu tại Hội nghị.

PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, yêu cầu đặt ra với giáo dục đại học hiện nay không chỉ là đào tạo người học có việc làm sau khi tốt nghiệp, mà còn phải chuẩn bị năng lực để họ phát triển trong dài hạn.

Khảo sát nhu cầu của doanh nghiệp cho thấy thị trường lao động không chỉ cần nhân lực có kiến thức chuyên môn, mà còn cần những người có khả năng thích ứng, chịu được áp lực, có tư duy đổi mới và khả năng đảm nhận các vị trí dẫn dắt trong tương lai.

PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân (ảnh trái) và PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (ảnh phải)

Từ thực tế đó, Đại học Kinh tế Quốc dân đang điều chỉnh cách tiếp cận trong đào tạo, chú trọng hơn đến việc hình thành năng lực toàn diện cho người học. Những yếu tố như khả năng thích ứng, tinh thần trách nhiệm, năng lực giải quyết vấn đề được xem là những yêu cầu quan trọng bên cạnh kiến thức chuyên môn.

Cùng với đào tạo, vai trò của đại học trong tạo lập tri thức và tham gia giải quyết các vấn đề phát triển cũng được đặt ra rõ hơn. PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ, đại học cần trở thành nơi kết nối các bên liên quan, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, địa phương đến cộng đồng.

Theo ông, nhà trường không thể xây dựng chương trình đào tạo hay triển khai nghiên cứu tách biệt, mà cần có sự tham gia của các bên sử dụng nguồn nhân lực và thụ hưởng kết quả nghiên cứu. Đây là cách tiếp cận giúp hoạt động của đại học gắn gần hơn với nhu cầu phát triển của xã hội.

Gắn nghiên cứu với những bài toán của xã hội

Cùng với thay đổi trong quan niệm về giá trị đại học, hoạt động nghiên cứu khoa học cũng đặt ra yêu cầu đổi mới về cách tổ chức và định hướng phát triển.

Theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân, các trường đại học cần chuyển từ cách làm nghiên cứu còn phụ thuộc nhiều vào đề xuất riêng lẻ sang chủ động xác định các lĩnh vực ưu tiên, xây dựng chương trình nghiên cứu gắn với những nhiệm vụ phát triển lớn.

Theo hướng này, các trường cần hình thành nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng triển khai các nhiệm vụ khoa học dài hạn, đồng thời phát triển đội ngũ nhà khoa học ở nhiều thế hệ. Bên cạnh thu hút các chuyên gia có kinh nghiệm, việc tạo môi trường cho các nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh và sinh viên tham gia nghiên cứu cũng là yếu tố quan trọng.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân phát biểu tại Hội nghị.

Thực tế tại nhiều trường đại học cho thấy, việc kết nối với doanh nghiệp và địa phương đang trở thành một hướng đi để mở rộng nguồn lực và nâng cao tính ứng dụng của nghiên cứu.

Tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, tư duy đồng sáng tạo giá trị được xem là một hướng tiếp cận trong hợp tác với các đối tác. Theo đó, các bên cùng tham gia nhận diện vấn đề, xây dựng giải pháp và triển khai các hoạt động phù hợp với nhu cầu thực tế.

TS Nguyễn Quốc Chính, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Quốc tế, Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh (ảnh trái) và ThS Nguyễn Khánh Cường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 (ảnh phải).

Không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, nhiều ngành đào tạo cũng đứng trước yêu cầu đổi mới để đáp ứng những bài toán phát triển mới. PGS.TS Nguyễn Tất Toàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ, các ngành Nông - Lâm - Thủy sản cần được nhìn nhận với vai trò quan trọng trong phát triển bền vững.

Theo ông, để nâng cao vị thế của nhóm ngành này, các trường cần tăng cường liên kết với lĩnh vực công nghệ, doanh nghiệp và địa phương; đồng thời thay đổi cách truyền thông về cơ hội nghề nghiệp, vai trò của nguồn nhân lực trong lĩnh vực nông nghiệp hiện đại.

Ở khối ngành khoa học xã hội và nhân văn, yêu cầu đổi mới tư duy phát triển cũng đang được đặt ra với những cách tiếp cận riêng. GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh, các trường không thể chỉ tập trung vào việc duy trì những giá trị truyền thống, mà cần chủ động tái cấu trúc để đáp ứng những yêu cầu mới của đất nước.

Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, khoa học xã hội và nhân văn có vai trò quan trọng trong việc giải quyết những vấn đề về văn hóa, con người và phát triển xã hội. Vì vậy, quá trình quốc tế hóa cần được thực hiện song song với trách nhiệm phục vụ những yêu cầu của quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực gắn với bản sắc văn hóa, lịch sử và các vấn đề xã hội của Việt Nam.

Tại hội nghị, nhiều đại biểu cho rằng các trường đại học cần tăng cường hợp tác, chia sẻ nguồn lực thay vì phát triển riêng lẻ. Việc dùng chung dữ liệu, học liệu, cơ sở nghiên cứu và kết nối các nhóm chuyên môn có thể giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, đồng thời tạo ra sức mạnh chung cho toàn mạng lưới.

Quản trị dài hạn để tạo sức bật

Cùng với đổi mới đào tạo và nghiên cứu, năng lực quản trị được xem là yếu tố quyết định khả năng chuyển đổi của mỗi cơ sở giáo dục đại học.

GS.TS Vũ Nguyễn Quốc Huy, quyền Giám đốc Đại học Huế nhấn mạnh, người đứng đầu trường đại học cần có tầm nhìn vượt ra ngoài một nhiệm kỳ quản lý. Những quyết sách hôm nay cần hướng tới giá trị trong 10 năm, 20 năm tiếp theo, trong đó có việc chuẩn bị đội ngũ kế cận. Việc xây dựng đội ngũ lãnh đạo tương lai cần được xem là một nhiệm vụ chiến lược. Các cán bộ quản lý không chỉ cần am hiểu chuyên môn mà còn phải được trang bị năng lực về quản trị, điều hành và tổ chức phát triển nhà trường trong bối cảnh mới.

Còn theo TS Nguyễn Quốc Chính, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Quốc tế, quản trị đại học hiện nay cần dựa nhiều hơn vào dữ liệu và hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong. Theo đó, thay vì chỉ tập trung vào các hoạt động kiểm định bên ngoài, các trường cần xây dựng văn hóa chất lượng từ bên trong, sử dụng dữ liệu để đánh giá, cải tiến chương trình đào tạo, hoạt động nghiên cứu và các lĩnh vực quản lý khác.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị.

Nêu quan điểm, ThS Nguyễn Khánh Cường, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Quốc tế Lilama 2, cho hay, đổi mới chất lượng đào tạo luôn gắn với bài toán về nguồn lực và năng lực quản trị. Để đào tạo nhân lực kỹ thuật chất lượng cao theo các chuẩn quốc tế, các cơ sở giáo dục cần có sự đầu tư đồng bộ về chương trình, thiết bị thực hành, đội ngũ giảng viên và cơ chế phối hợp với doanh nghiệp. Đây là những yếu tố quyết định để người học được tiếp cận môi trường đào tạo sát với yêu cầu sản xuất.

Để triển khai có hiệu quả mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp, người đứng đầu không chỉ quản lý hoạt động chuyên môn, mà còn phải chủ động tìm kiếm nguồn lực, xây dựng quan hệ hợp tác và tổ chức nhà trường theo hướng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.