Đội ngũ nhà giáo giữ vai trò then chốt của đột phá giáo dục

Một lớp học của Trường THPT Đức Hợp (Hưng Yên). Ảnh: TG

Song thực tiễn vẫn đặt ra nhiều khó khăn, cần nhận diện đúng điểm nghẽn và triển khai đồng bộ các giải pháp. Đây là yêu cầu cấp thiết để xây dựng đội ngũ đủ về số lượng, vững về chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Những chuyển biến từ chính sách mới

Năm học 2026 - 2027 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi lần đầu tiên đội ngũ nhà giáo có luật riêng, cùng hàng loạt chính sách mới về tiền lương, phụ cấp, thời gian làm việc, đào tạo, tuyển dụng, nghỉ hưu… được triển khai. Những quy định mới đang tạo thêm cơ sở để nâng cao vị thế nghề giáo, thu hút và giữ chân đội ngũ, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Vừa nhận quyết định tuyển dụng làm giáo viên tại Trường Tiểu học Phụ Dực 2 (xã Phụ Dực, tỉnh Hưng Yên), cô Nguyễn Thanh Mai không giấu được niềm vui khi vừa tốt nghiệp đã có cơ hội đứng lớp. Theo cô Mai, quá trình tuyển dụng diễn ra khách quan, công bằng. Đáng chú ý, người mới được tuyển dụng không phải trải qua thời gian tập sự và được hưởng 100% lương theo hệ số khởi điểm 2,34.

Theo Luật Nhà giáo, nhà giáo trong các cơ sở giáo dục công lập được ưu tiên xếp ở vị trí cao nhất trong khối hành chính sự nghiệp so với các ngành nghề khác có cùng điều kiện về đào tạo, công tác. Cô Mai nhìn nhận, đây được xem là một trong những chính sách quan trọng nhằm nâng cao vị thế, cải thiện điều kiện nghề nghiệp, qua đó tăng sức hút của nghề giáo và góp phần giữ chân giáo viên gắn bó với trường, lớp.

Cùng với Luật Nhà giáo có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, Nghị định 182/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 7/7/2026, đã cụ thể hóa chính sách về phụ cấp ưu đãi nghề đối với nhà giáo. Theo đó, giáo viên giảng dạy tại cơ sở giáo dục mầm non và trường tiểu học được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề 45%; giáo viên mầm non, tiểu học tại xã khu vực I, II vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã đảo, hải đảo, xã biên giới được hưởng 60%.

Nhà giáo công tác tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn được hưởng 70%; một số cơ sở giáo dục đặc thù, trường dành cho người khuyết tật và địa bàn đặc biệt khó khăn được hưởng mức 80%. Các mức phụ cấp này được thực hiện từ ngày 1/1/2026.

Từ chính sách mới, cô Châu Thanh Tuyền - giáo viên Trường Tiểu học An Phú (Tịnh Biên, An Giang), được hưởng mức phụ cấp ưu đãi nghề 60%. Với cô Tuyền, chính sách không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn thể hiện sự ghi nhận đối với những đóng góp của đội ngũ nhà giáo.

Theo cô Tuyền, nghề giáo có đặc thù áp lực lớn, cường độ công việc cao, trong khi thu nhập của giáo viên, nhất là ở bậc mầm non, tiểu học, còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, chính sách cải thiện thu nhập là động lực để giáo viên yên tâm công tác, gắn bó với nghề.

Tuy nhiên, để đội ngũ nhà giáo thực sự yên tâm cống hiến, cô Tuyền mong muốn, chính sách tiền lương, phụ cấp cần được đặt trong tổng thể các giải pháp về môi trường làm việc, giảm áp lực hành chính và chăm lo đời sống tinh thần. Khi những vấn đề này được giải quyết đồng bộ, giáo viên sẽ có thêm điều kiện toàn tâm cho công việc chuyên môn, dạy học và chăm lo học sinh.

Ảnh minh họa ITN.

Đội ngũ nhà giáo quyết định chất lượng giáo dục

Dù chính sách đối với nhà giáo đang có nhiều thay đổi tích cực, song TS Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam cho rằng, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống vẫn còn không ít thách thức. Đáng chú ý là tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, sự chênh lệch về điều kiện làm việc giữa các địa bàn và áp lực hành chính, chuyên môn ngày càng lớn. Ở một số nơi, thu nhập và môi trường làm việc chưa đủ sức tạo động lực để thu hút, giữ chân giáo viên, nhất là những môn học, cấp học và địa bàn khó tuyển.

Để khắc phục, TS Nguyễn Tùng Lâm gợi mở, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng lấy nhà giáo làm trung tâm, bảo đảm tương xứng giữa thu nhập, khối lượng và yêu cầu công việc. Cùng với cải thiện tiền lương, phụ cấp, cần có cơ chế tuyển dụng linh hoạt theo nhu cầu thực tế của từng địa phương, ưu tiên chính sách thu hút giáo viên ở vùng khó khăn và các môn học còn thiếu.

Đồng thời, cần giảm áp lực hồ sơ, sổ sách, tăng quyền chủ động chuyên môn và đầu tư điều kiện làm việc. Quan trọng hơn, chính sách đào tạo, bồi dưỡng phải gắn với nhu cầu thực tiễn, giúp giáo viên thường xuyên cập nhật năng lực để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Năm học 2026 - 2027 cũng là năm hệ thống giáo dục tiếp tục thực hiện sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục theo mô hình chính quyền địa phương mới. Theo TS Vũ Thị Minh Huyền - Phòng Pháp chế và Kế hoạch tổng hợp, Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức với ngành Giáo dục nói chung và giáo viên nói riêng. Việc hoàn thành sắp xếp mạng lưới trường học mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng là làm thế nào để việc tái cấu trúc tổ chức được chuyển hóa thành những chuyển biến thực chất về chất lượng giáo dục.

“Nếu chỉ dừng lại ở việc sáp nhập, điều chỉnh đầu mối quản lý hoặc thay đổi cơ cấu tổ chức mà chưa tạo ra giá trị gia tăng cho người học thì mục tiêu của quá trình tái cấu trúc sẽ chưa được hoàn thành”, TS Vũ Thị Minh Huyền nhấn mạnh, đồng thời đề xuất cần tập trung nâng cao chất lượng quản trị nhà trường.

Trong bối cảnh hiện nay, một cơ sở giáo dục không chỉ cần được quản lý tốt mà còn phải được quản trị hiệu quả. Điều đó đòi hỏi đội ngũ lãnh đạo nhà trường phải có tư duy đổi mới, biết sử dụng dữ liệu trong quản lý, biết dự báo nhu cầu phát triển và xây dựng chiến lược dài hạn. Sau khi sắp xếp, nhiều trường có quy mô lớn, phạm vi quản lý rộng hơn, yêu cầu về năng lực điều hành cũng cao hơn. Vì vậy, việc bồi dưỡng năng lực quản trị cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cần được xem là nhiệm vụ ưu tiên.

TS Vũ Thị Minh Huyền cho rằng, yếu tố quyết định chất lượng giáo dục vẫn là đội ngũ nhà giáo. Vì vậy, sau khi hoàn thành việc sắp xếp, các địa phương cần tập trung rà soát, cơ cấu lại đội ngũ giáo viên theo hướng hợp lý, đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Việc điều chuyển, bố trí giáo viên không nên chỉ nhằm giải quyết bài toán nhân sự trước mắt, mà cần hướng đến mục tiêu phát triển nghề nghiệp lâu dài. Khi giáo viên được làm việc trong môi trường thuận lợi, được tạo điều kiện nâng cao trình độ chuyên môn và được ghi nhận đúng năng lực, họ sẽ là lực lượng tạo ra những thay đổi tích cực nhất cho nhà trường.