Định hình 'bản lĩnh số' cho thanh thiếu niên - Kỳ 2: An toàn không gian mạng, vững vàng tư tưởng thanh niên

Trao kỹ năng, dựng “lá chắn”

Không khó để bắt gặp hình ảnh thanh thiếu niên chăm chú trước màn hình điện thoại, nơi mỗi ngày xuất hiện hàng loạt video, bài đăng, bình luận và lời mời gọi. Trong dòng thông tin ấy, khả năng nhận diện đâu là thông tin chính xác, đâu là tin giả, nội dung xấu độc hay dấu hiệu lừa đảo trở thành kỹ năng thiết yếu.

Từ thực tế đó, Phòng PA05, Công an tỉnh đã lựa chọn một cách tiếp cận khác, đó là đến với thanh thiếu niên bằng chính ngôn ngữ và môi trường mà các em đang sử dụng. Đơn vị xây dựng mô hình dân vận khéo “Thanh, thiếu niên Quảng Trị sử dụng internet văn minh, an toàn, hiệu quả và đúng pháp luật”. Mô hình lồng ghép tuyên truyền những điều “được làm” và “không được làm”, hướng tới hình thành thói quen sử dụng internet an toàn, có trách nhiệm, giúp người trẻ nhận diện thông tin xấu độc và tự bảo vệ mình.

Mô hình không dừng ở một buổi tuyên truyền, Phòng PA05 phối hợp với ngành Giáo dục và Đào tạo và Hội Khoa học Tâm lý-Giáo dục tỉnh tổ chức hội thảo về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với học sinh, sinh viên trên địa bàn tỉnh. Từ góc nhìn của nhà quản lý, giáo viên, chuyên gia tâm lý đến chính đoàn viên, học sinh, vấn đề được nhìn nhận đa chiều hơn: Mạng xã hội không chỉ là “mối nguy” mà còn là một không gian giáo dục, kết nối và sáng tạo nếu người trẻ có đủ năng lực làm chủ.

Công an tỉnh tăng cường công tác tuyên truyền, giúp người trẻ bước vào không gian mạng với một “bộ lọc” đủ tốt - Ảnh: P.V

Thời gian qua, đơn vị đã phối hợp với Tỉnh đoàn tổ chức 7 lượt tuyên truyền trực tiếp tại các cơ sở giáo dục, trường học trên địa bàn tỉnh, thu hút hơn 6.000 lượt cán bộ, giáo viên và học sinh, phụ huynh tham gia. Nội dung đi vào những kỹ năng rất cụ thể, như: Tương tác an toàn, nhận diện thông tin xấu độc, phòng tránh tội phạm công nghệ cao, hiểu quy định pháp luật về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Những kiến thức ấy đang dần trở thành kỹ năng ứng xử của chính học sinh. Em Mai Quỳnh Chi, lớp 12D2, Trường THPT Đào Duy Từ chia sẻ: “Qua các buổi tuyên truyền, em đã biết cách kiểm tra nguồn tin, nhận diện những dấu hiệu bất thường và thận trọng hơn trước khi chia sẻ nội dung trên mạng. Mỗi lượt thích, bình luận hay chia sẻ đều thể hiện trách nhiệm của mình. Vì vậy, em sẽ chủ động chọn lọc thông tin và lan tỏa những nội dung tích cực, bổ ích đến bạn bè, gia đình và cộng đồng”.

Với em Trần Minh Đăng, lớp 12 Anh 2, Trường THPT chuyên Võ Nguyên Giáp, điều bổ ích nhất là được trang bị cách xử lý những tình huống thường gặp trên không gian mạng.

“Chúng em được hướng dẫn cách ứng xử khi gặp thông tin đáng ngờ, đường link lạ hay nội dung có dấu hiệu kích động, xuyên tạc. Em hiểu rằng sử dụng mạng xã hội an toàn là biết chọn lọc thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chịu trách nhiệm với những gì mình đăng tải, chia sẻ”, Trần Minh Đăng nói.

Từ một buổi tuyên truyền đến những kỹ năng được hình thành trong đời sống số, mô hình đang chuyển trọng tâm từ cảnh báo nguy cơ sang trang bị năng lực tự bảo vệ. Khi mỗi học sinh có thêm một “bộ lọc” trong nhận thức, đó cũng là lúc một lớp “lá chắn” được dựng lên từ chính người trẻ.

Kiến tạo không gian số lành mạnh

Nếu những mô hình trải nghiệm, tương tác trong trường học hướng đến hình thành “lá chắn” từ nhận thức của mỗi thanh thiếu niên, thì ở tầm rộng hơn, Công an tỉnh Quảng Trị đang từng bước xây dựng một mạng lưới cùng tham gia kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh. Đó là “Liên minh Niềm tin số” và mô hình “Kiến tạo không gian số Quảng Trị”.

Điểm nhấn của mô hình nằm ở cách tiếp cận: Thay vì chờ thông tin xấu độc xuất hiện rồi xử lý, cần chủ động tạo dựng và lan tỏa những nội dung tích cực, chính thống, phù hợp với thị hiếu của cộng đồng mạng. Trong một không gian mà sự chú ý được quyết định bởi tốc độ, hình thức thể hiện và sức lan tỏa, thông tin tốt muốn đến được với người trẻ cũng cần những người hiểu công nghệ, biết cách kể chuyện và có uy tín với cộng đồng.

Từ cấp tỉnh, cách làm ấy được cụ thể hóa ngay trong môi trường học đường. Thành lập năm 2021 với 15 thành viên, đến nay, Câu lạc bộ (CLB) Lý luận trẻ Trường THPT Đông Hà đã phát triển lên hơn 40 thành viên. Từ một sân chơi rèn luyện lý luận chính trị và công tác Đoàn, CLB từng bước trở thành không gian để học sinh trao đổi, tranh luận về những vấn đề đang đặt ra trong đời sống, đặc biệt là kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc và sử dụng mạng xã hội an toàn.

Một buổi sinh hoạt định kỳ của Câu lạc bộ Lý luận trẻ Trường THPT Đông Hà - Ảnh: P.V

Bí thư Đoàn trường THPT Đông Hà Nguyễn Thanh Toàn cho biết, CLB duy trì sinh hoạt định kỳ hằng quý, đồng thời tổ chức các chuyên đề bám sát thời sự, phối hợp với Công an phường Đông Hà tuyên truyền, định hướng tư tưởng và trang bị kỹ năng số cho học sinh.

Phương thức truyền đạt cũng được đổi mới, từ trò chuyện trực tiếp đến mini-game, kịch tình huống, tạo điều kiện để học sinh trực tiếp nhập vai, xử lý những tình huống có thể gặp trên môi trường mạng. Ở đó, một vấn đề về an toàn mạng không còn là những khuyến cáo chung chung.

Học sinh có thể được đặt trước một tình huống giả định, phải lựa chọn cách ứng xử, giải thích vì sao lựa chọn như vậy và cùng bạn bè tìm phương án phù hợp. Chính quá trình “học bằng cách làm” giúp các em ghi nhớ lâu hơn và quan trọng hơn là hình thành phản xạ trước những nguy cơ trên không gian mạng.

“Các buổi truyền thông do CLB tổ chức rất hấp dẫn, ấn tượng, đặc biệt là về sử dụng mạng xã hội an toàn. Chúng em như được hòa mình vào sự kiện và nắm rõ những vấn đề liên quan. Các bạn rất hứng thú, say mê đến tận phút cuối và sau đó tiếp tục lan tỏa thông điệp về sử dụng mạng xã hội an toàn, các kỹ năng tự bảo vệ mình trên không gian mạng đến bạn bè, người thân”, em Nguyễn Lê Nguyên Linh, Bí thư Chi đoàn lớp 11D2 chia sẻ.

Sức lan tỏa ấy tiếp tục được nối dài bằng chính công nghệ. CLB thường xuyên cập nhật nội dung trên website, fanpage của nhà trường, đồng thời linh hoạt ứng dụng trí tuệ nhân tạo để xây dựng các video ngắn, infographic về an toàn không gian mạng. Những sản phẩm trực quan này giúp thông tin vượt ra khỏi phạm vi một buổi sinh hoạt, tiếp cận học sinh, giáo viên và phụ huynh theo cách gần gũi hơn.

Lấy tích cực tạo “lá chắn”

Trong môi trường số, muốn hình thành “lá chắn tư tưởng” vững chắc cho thanh thiếu niên, trước hết cần tạo dựng và lan tỏa dòng thông tin tích cực với nội dung thiết thực, cách thể hiện hấp dẫn, phù hợp với tâm lý và thói quen tiếp nhận của người trẻ.

Từ định hướng đó, thời gian qua, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đã linh hoạt đổi mới phương thức truyền thông, duy trì hiệu quả các chuyên mục: “Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp”, “Theo dấu chân Bác”, fanpage “Chuông gió”; đồng thời, phát huy vai trò của đội ngũ cộng tác viên dư luận xã hội, CLB Lý luận trẻ và cán bộ Đoàn trong chia sẻ thông tin chính thống, góp phần định hướng nhận thức và lan tỏa những giá trị tích cực trong đoàn viên, thanh niên.

“Điều chúng tôi hướng tới là để thanh niên trở thành chủ thể của không gian mạng. Các em vừa biết tiếp nhận, kiểm chứng thông tin, vừa có khả năng tạo ra và lan tỏa những nội dung có giá trị. Khi một đoàn viên biết kể một câu chuyện đẹp, chia sẻ một thông tin chính thống hay lên tiếng trước một nội dung xuyên tạc, em ấy đã góp thêm một lớp bảo vệ cho cộng đồng”, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh đoàn Đinh Trung Hiếu cho hay.

Hiền Chi - Mai Nhân

Kỳ 3: Vì một không gian số lành mạnh