Đòn bẩy cho sản phẩm OCOP

Hiện, Huế có trên 150 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm là Bún bò Huế - Gia vị hoàn chỉnh (thương hiệu YesHue) đã được công nhận đạt chuẩn 5 sao nhờ đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, tính độc đáo bản địa, quy trình sản xuất hiện đại và khả năng thương mại hóa vươn ra thị trường quốc tế. Phần lớn các sản phẩm khác đạt tiêu chuẩn từ 2 - 3 sao.

Sản phẩm Bún bò Huế - Gia vị hoàn chỉnh (thương hiệu YesHue). Ảnh: QT

Thực trạng cho thấy, chiếm khoảng 40% chủ thể sản phẩm OCOP ở Huế hiện nay là các hợp tác xã (HTX); trên 30% là các hộ gia đình/cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể và khoảng trên 20% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Có hơn 50% chủ thể OCOP tại Huế đã đưa được hàng hóa vào các kênh bán hàng hiện đại (hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi, các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop...). Thành phố cũng đã quy hoạch và đưa vào hoạt động 13 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP cố định tại các vị trí du lịch trung tâm.

Chương trình OCOP tại Huế đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ với hơn 33 nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận đã đăng ký bảo hộ thành công. Đặc biệt, một số nông đặc sản quý hiếm như quả thanh trà gắn với địa danh Thủy Biều đã được cấp chứng nhận Chỉ dẫn địa lý (GI). Tuy nhiên, công tác bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm OCOP Huế vẫn còn không ít “khoảng trống”.

Cụ thể, việc khai thác nhãn hiệu tập thể chưa hiệu quả, còn thiếu kinh phí quảng bá và chưa được các  HTX, doanh nghiệp sử dụng đồng bộ. Hiện chỉ có khoảng 60% (20 nhãn hiệu) đang được khai thác thương mại có hiệu quả; trong khi đó, phần lớn chủ thể OCOP là hộ gia đình, HTX chưa đăng ký bảo hộ kiểu dáng cho bao bì, mẫu mã, dẫn đến nguy cơ cao bị sao chép, nhái thương hiệu.

Bức tranh trên cho thấy, tài sản trí tuệ đối với sản phẩm OCOP Huế dồi dào nhưng mới dừng ở phần “vỏ” cấp hội, đoàn thể. Từ thực tiễn này, Kế hoạch 574 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên của Huế phải đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ (nhãn hiệu, mã QR, bao bì độc quyền). Đến năm 2030, Huế phấn đấu phát triển thêm 6 sản phẩm OCOP 5 sao và hỗ trợ 100% chủ thể nhận diện vi phạm trên môi trường số.

Một trong những cơ hội lớn mở ra từ Kế hoạch 574 là các sản phẩm OCOP đặc sản của Huế sẽ được chú trọng chuẩn hóa mô hình quản trị. Thay vì sản xuất và tiêu thụ mang tính manh mún, nhỏ lẻ, các chủ thể OCOP sẽ được hỗ trợ gắn kết chặt chẽ tài sản trí tuệ với các tiêu chuẩn về đo lường, chất lượng, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Điều này giúp sản phẩm gia tăng giá trị, tạo sự khác biệt, nâng cao uy tín thương hiệu trên thương trường; dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính và mở rộng cơ hội xuất khẩu.

Khi Kế hoạch 574 được triển khai, các chủ thể sản xuất OCOP sẽ không còn “đơn độc” vì kế hoạch đã phân công rõ trách nhiệm cho các sở, ban, ngành và địa phương: Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ đăng ký bảo hộ giống cây trồng, quản lý nguồn gen, tri thức truyền thống; Sở Công Thương hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối thị trường; trong khi các lực lượng chức năng tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chống hàng giả, hàng nhái. Sự hỗ trợ đồng bộ này tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các nhà sản xuất chân chính, khích lệ tư duy đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm bền vững.

Không chỉ là sinh kế của nông dân hay làng nghề, sản phẩm OCOP chính là “mỏ vàng” tài sản trí tuệ. Việc nhận diện, đăng ký bảo hộ và thương mại hóa bài bản các tài sản trí tuệ chính là chìa khóa để nâng tầm sản phẩm OCOP, biến giá trị văn hóa - tri thức truyền thống thành một cực kinh tế bền vững cho Huế.