'Đòn bẩy' tăng trưởng từ đầu tư hạ tầng

Hà Nội đang thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Hạ tầng đi trước để khơi nguồn lực

Theo Quy hoạch Thủ đô định hướng tổ chức không gian theo 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực. Đây là sự chuyển dịch từ mô hình đô thị tập trung vào khu vực lõi sang một cấu trúc đa trung tâm, tăng khả năng lan tỏa và liên kết vùng. Trong đó, Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là một trong những trục động lực quan trọng, đồng thời là trục không gian xanh, kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo, khoa học - công nghệ.

Ở phía Bắc, Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn gắn với hành lang Nội Bài có lợi thế về sân bay, logistics, công nghiệp và kết nối vùng. Phía Tây, Hòa Lạc được định hướng trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng với Xuân Mai là không gian phát triển đô thị quan trọng. Phía Nam, Ngọc Hồi, Phú Xuyên có dư địa phát triển công nghiệp, logistics và dịch vụ... Điểm chung của những khu vực này là cần một hệ thống hạ tầng đủ mạnh để biến lợi thế vị trí thành năng lực phát triển.

Hà Nội đang đẩy nhanh các dự án hạ tầng trọng điểm, từ Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các tuyến vành đai, cầu lớn đến đường sắt đô thị. Mục tiêu không chỉ tăng năng lực giao thông mà còn hoàn thiện mạng lưới kết nối các khu vực phát triển mới với trung tâm và các địa phương trong vùng.

Một tuyến đường giúp rút ngắn hành trình; một cây cầu mở thêm khả năng kết nối. Nhưng khi được đặt trong mạng lưới liên hoàn với vành đai, cao tốc, sân bay, đường sắt và các trung tâm sản xuất, giá trị của công trình được nhân lên.

Đường sắt đô thị là một ví dụ rõ về vai trò dẫn dắt của hạ tầng. Việc Hà Nội đồng thời khởi công 5 tuyến metro với tổng chiều dài 303,5km ngày 22/6/2026 không chỉ nhằm bổ sung năng lực vận tải mà còn tạo “khung xương” mới cho đô thị.

Khi metro kết nối trung tâm với Hòa Lạc, Nội Bài, Thường Tín, Gia Lâm và các khu vực phát triển mới, khoảng cách giữa nơi ở, nơi làm việc, dịch vụ và các cực kinh tế được rút ngắn. Đặc biệt, khu vực quanh nhà ga có thể trở thành hạt nhân hình thành các trung tâm đô thị mới.

Đây là cơ sở để Hà Nội thúc đẩy mô hình TOD - phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Theo đó, nhà ga không chỉ là điểm đón, trả khách mà còn là trung tâm tổ chức không gian với nhà ở, thương mại, dịch vụ, văn phòng và không gian công cộng.

Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, ùn tắc giao thông gây tổn thất lớn cho Hà Nội, không chỉ ở nhiên liệu mà còn ở thời gian lao động, chi phí logistics và năng suất của nền kinh tế. Vì vậy, phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn, kết nối metro với xe buýt, bãi đỗ xe và các phương thức đi lại khác có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực tăng trưởng. Như vậy, giá trị của metro không chỉ nằm ở số kilomet đường sắt được xây dựng mà ở khả năng tổ chức lại dòng người, dòng vốn và không gian kinh tế...

Biến hạ tầng thành động lực tăng trưởng

Cùng với hạ tầng giao thông, hạ tầng số ngày càng trở thành một phần thiết yếu của đô thị hiện đại. Khi không gian Thủ đô mở rộng, dữ liệu về đất đai, dân cư, giao thông, xây dựng, môi trường và hoạt động kinh tế ngày càng lớn. Việc số hóa, chuẩn hóa và liên thông dữ liệu sẽ giúp thành phố xác định chính xác hơn nơi thiếu hạ tầng, nơi quá tải và những khu vực có tiềm năng phát triển. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình cụ thể hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô bằng 81 đồ án.

Kiến trúc sư Trần Tuấn Anh (chuyên gia về quản lý đô thị) cho rằng, hệ thống dữ liệu dùng chung cần tích hợp thông tin về đất đai, dân số, giao thông, hạ tầng xã hội, không gian xanh, mặt nước, không gian ngầm và các dự án đầu tư. Quy hoạch trong thời đại mới cần trở thành “quy hoạch động”, được cập nhật và đánh giá thường xuyên. Với tầm nhìn 100 năm, những cấu trúc nền tảng như giao thông, sông, hồ, không gian xanh, khu vực bảo tồn cần được giữ ổn định; trong khi công nghệ, mô hình kinh doanh, dịch vụ đô thị và nhu cầu nhà ở phải có dư địa điều chỉnh.

Khi dữ liệu quy hoạch được liên thông với nguồn lực đầu tư, thành phố sẽ có thêm cơ sở để lựa chọn dự án, phân bổ nguồn lực và hạn chế tình trạng đầu tư manh mún, thiếu đồng bộ. Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là bảo đảm hạ tầng được triển khai đồng bộ ngay từ khâu quy hoạch.

Ở góc độ triển khai, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm, nhất là những công trình đã có mặt bằng; đồng thời xử lý đồng bộ mặt bằng với hạ tầng kỹ thuật, không để tình trạng người dân đã bàn giao đất nhưng công trình chưa thể thi công do đường điện, đường ống chưa được di chuyển. Đối với những khu vực chưa phát triển, hướng tuyến cần được tính toán sớm, hạn chế đi qua khu dân cư, giảm chi phí giải phóng mặt bằng. Tại các nút giao lớn, phương án kết nối phải tính đến nhu cầu của nhiều loại hình giao thông trong tương lai.

Khi những vùng đất còn nhiều dư địa được đánh thức, dòng người và dòng vốn lưu chuyển thuận lợi hơn, các cực phát triển mới dần hình thành. Từ đó, hạ tầng trở thành “đòn bẩy” tăng trưởng, không chỉ giải quyết những điểm nghẽn hôm nay mà tạo ra năng lực phát triển cho Hà Nội trong nhiều thập niên tới.

Quy hoạch 100 năm vì thế cần được hiện thực hóa bằng những công trình có khả năng dẫn dắt phát triển. Hạ tầng giao thông phải kết nối với quy hoạch đô thị; TOD phải gắn với metro; hạ tầng kỹ thuật phải đồng bộ với giải phóng mặt bằng; hạ tầng vật chất phải được hỗ trợ bằng hạ tầng số.