Đòn bẩy từ chương trình mục tiêu quốc gia và lời giải từ sinh kế bản địa

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã An Toàn Đinh Văn Nghin trả lời phỏng vấn Báo Kiểm toán - Ảnh: Ngân Hà

Phóng viên (PV): Thưa ông, xin ông cho biết bối cảnh thực tiễn của địa phương hiện nay và những kết quả bước đầu trong việc thực hiện 3 chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn xã thời gian qua?

Ông Đinh Văn Nghin: Kế thừa những nền tảng từ giai đoạn 2021–2025, bước sang chu kỳ mới, ngay từ đầu năm 2026, bám sát các văn bản chỉ đạo của tỉnh, chúng tôi đã tập trung triển khai thực hiện các chương trình phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.

Hiện nay, xã An Toàn được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai đơn vị hành chính cũ là xã An Nghĩa và xã An Toàn, với quy mô dân số hơn 1.800 người. Khó khăn lớn nhất là tỷ lệ hộ nghèo chung của toàn xã sau sáp nhập vẫn ở mức rất cao, khoảng 41%. Trong năm 2026, tỉnh giao chỉ tiêu cho xã giảm khoảng 6% tỷ lệ hộ nghèo, tương đương đưa khoảng 29–30 hộ dân thoát nghèo. Để bảo đảm hoàn thành kế hoạch này, địa phương đã khẩn trương xây dựng các nhóm giải pháp đồng bộ.

Chúng tôi xác định, để thực hiện thành công nhiệm vụ phát triển kinh tế, nguồn lực chủ đạo dựa vào 3 chương trình MTQG. Cụ thể, tổng kế hoạch vốn năm 2026 được cấp trên giao xã An Toàn quản lý là gần 31 tỷ đồng. Trong cơ cấu này, kế hoạch vốn đầu tư công chiếm gần 23 tỷ đồng, kế hoạch vốn sự nghiệp hơn 8 tỷ đồng. Với nguồn lực quan trọng đối với một xã còn đặc biệt khó khăn, thời gian qua, bên cạnh việc tập trung đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng thiết yếu, chính quyền xã đã dành nhiều sự quan tâm cho phát triển sản xuất, tập trung xác định mô hình trồng cây gì, nuôi con gì phù hợp nhất.

PV: Với nguồn lực được phân bổ, xã đã triển khai những hướng đi và mô hình sinh kế trọng điểm nào để tạo thu nhập thực chất, giúp người dân thoát nghèo bền vững, thưa ông?

Ông Đinh Văn Nghin: Trong thời gian qua, xã đã tập trung triển khai và nhân rộng các dự án phát triển kinh tế theo nhóm cộng đồng và hộ gia đình, nổi bật là mô hình trồng cây dược liệu. Điển hình là dự án trồng sâm đương quy được triển khai từ cuối giai đoạn 2021–2025 và đã mang lại những kết quả cụ thể. Thông qua liên kết chặt chẽ với hợp tác xã, toàn bộ sản phẩm của người dân đến kỳ thu hoạch đều được thu mua, góp phần tạo nguồn thu nhập ổn định và thiết thực.

Mô hình chăn nuôi heo đen bản địa của gia đình Anh Đinh Văn Kem ở thôn 1, xã An Toàn - Ảnh: Ngân Hà

Bước sang năm 2026, UBND xã đã giao nhiệm vụ và phân bổ kinh phí cho bộ phận chuyên môn tiếp tục mở rộng diện tích trồng dược liệu. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đưa vào kế hoạch khôi phục và phát triển một số giống lúa bản địa (lúa màu) nhằm đáp ứng mục tiêu kép: vừa bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ, vừa tạo ra sản phẩm hàng hóa có giá trị kinh tế. Nguồn lực để duy trì các mô hình này chủ yếu được trích từ kế hoạch vốn sự nghiệp của các chương trình MTQG năm 2026.

Đáng chú ý, đối với nguồn vốn sự nghiệp chuyển nguồn sang năm 2026 thuộc Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với số vốn 2.340.224.000 đồng, tính đến nay, xã đã giải ngân 2.268.385.000 đồng, đạt 96,93%.

PV: Với đặc thù là xã vùng cao, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số, công tác tuyên truyền, định hướng nhằm thay đổi tư duy sản xuất của người dân được địa phương thực hiện như thế nào để bảo đảm hiệu quả?

Ông Đinh Văn Nghin: Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật đến đồng bào dân tộc thiểu số luôn được UBND xã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể triển khai sâu rộng. Chúng tôi kiên trì vận động, định hướng bà con phát triển kinh tế bám sát thế mạnh của địa phương. Lãnh đạo xã đã thống nhất nhận thức rằng, với điều kiện tự nhiên hiện tại, An Toàn khó có thể phát triển theo hướng công nghiệp hoặc thương mại - dịch vụ quy mô lớn, mà hướng đi khả thi và bền vững là phát triển du lịch sinh thái cộng đồng.

 Tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật đến đồng bào tại Thôn 3, xã An Toàn - Ảnh: Ngân Hà

Để hiện thực hóa định hướng này, người dân phải là chủ thể đồng hành. Chúng tôi liên tục vận động bà con tập trung lao động, sản xuất các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của vùng đất An Toàn để cung cấp trực tiếp cho du khách. Chỉ khi gắn kết được nông sản với du lịch, bà con mới có thể tạo nguồn thu nhập bền vững. Các mô hình đang được khuyến khích phát triển gồm chăn nuôi trâu, heo đen bản địa, gà thả đồi, kết hợp trồng các loại cây phù hợp với thổ nhưỡng như mì (sắn) và chanh dây. Đây đều là những hướng đi sát với thực tiễn.

PV: Nhìn vào bức tranh tài chính chung, xin ông chia sẻ chi tiết hơn về kết quả giải ngân các nguồn vốn MTQG tính đến thời điểm hiện tại, cũng như những giải pháp trọng tâm và kiến nghị nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong những tháng cuối năm 2026?

Ông Đinh Văn Nghin: Về tiến độ giải ngân, tính đến đầu tháng 10/2026, tổng số vốn các chương trình MTQG đã giải ngân trên địa bàn xã đạt 13.146.701.000 đồng, tương đương 42,4% tổng kế hoạch vốn. Trong đó, giải ngân vốn đầu tư công đạt 9.896.189.000 đồng, tương đương 43,16%.

Đáng chú ý, các nguồn vốn chuyển nguồn có tiến độ thực hiện khá cao: vốn chuyển nguồn của Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững đạt tỷ lệ giải ngân 85,35%; vốn chuyển nguồn của Chương trình MTQG phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt 81,98%.

Đối với vốn sự nghiệp, tỷ lệ giải ngân chung đạt 40,35%, tương đương 3.250.512.000 đồng. Tuy nhiên, áp lực hiện nay nằm ở việc một số nguồn vốn giao mới cho giai đoạn 2026–2035, như vốn xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển văn hóa, vẫn chưa giải ngân.

Để bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% trong 3 tháng cuối năm, UBND xã đang áp dụng các biện pháp điều hành với yêu cầu kỷ luật cao. Chúng tôi đã gắn trách nhiệm cá nhân trực tiếp của người đứng đầu các đơn vị chủ đầu tư với tiến độ từng dự án. Kết quả giải ngân vốn đầu tư công được đưa vào hệ thống tiêu chí đánh giá, phân loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ cuối năm; các bộ phận tham mưu chậm trễ sẽ bị phê bình.

Xã cũng chủ động rà soát, đề xuất điều chuyển kế hoạch vốn từ các dự án chậm tiến độ sang các dự án có khả năng giải ngân cao. Đồng thời, yêu cầu các nhà thầu tuân thủ nghiêm nguyên tắc “hoàn thành đến đâu, thanh toán đến đó”, không dồn hồ sơ vào cuối năm và kiên quyết xử lý các đơn vị thi công yếu kém theo quy định.

Dù đã quyết liệt triển khai, nhưng do đây là năm đầu tiên thực hiện chu kỳ mới, cơ sở không tránh khỏi lúng túng trong thủ tục, đặc biệt đối với các dự án sử dụng vốn sự nghiệp.

Vì vậy, chúng tôi mong muốn UBND tỉnh tiếp tục ưu tiên phân bổ nguồn vốn để đầu tư, nâng cấp hệ thống hạ tầng thiết yếu như giao thông, thủy lợi và xử lý môi trường. Bên cạnh đó, cần tăng cường tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã; đồng thời chỉ đạo các sở, ngành sớm ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể để tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp cơ sở triển khai hiệu quả, đúng quy định pháp luật.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi!