Dồn dập kỳ thi riêng từ tháng 3: Thí sinh cần tỉnh táo để tăng cơ hội, giảm quá tải

Thí sinh cần tìm hiểu kỹ đề án tuyển sinh của trường mình có nguyện vọng dự tuyển. Ảnh: Lê Nguyễn.

Từ tháng 3 đến tháng 6-2026, nhiều cơ sở đào tạo đồng loạt tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, tạo thêm kênh xét tuyển bên cạnh điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Cơ hội rộng mở nhưng lịch thi dày đặc cũng dễ khiến thí sinh rơi vào trạng thái căng thẳng, quá sức.

Thêm cơ hội, tăng lựa chọn

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 chính thức “nóng” lên từ đầu tháng 3 khi các cơ sở đào tạo đại học lớn đồng loạt tổ chức các kỳ thi riêng để tuyển chọn thí sinh phù hợp với đặc thù đào tạo.

Mở màn là kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội, dự kiến tổ chức 6 đợt từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 5. Bài thi thực hiện trên máy tính với cấu trúc ba phần: Toán học và xử lý số liệu; văn học - ngôn ngữ; cùng một phần tự chọn khoa học hoặc tiếng Anh. Kết quả hiện được khoảng 100 cơ sở đào tạo sử dụng trong xét tuyển, cho thấy sức lan tỏa của kỳ thi này trong hệ thống giáo dục đại học.

Không kém phần thu hút là kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội với các đợt thi trong tháng 3 và tháng 5. Bài thi kéo dài 150 phút, tập trung vào tư duy toán học, đọc hiểu và giải quyết vấn đề. Hơn 50 trường đại học đã chấp nhận sử dụng kết quả kỳ thi này để tuyển sinh. Cách tiếp cận thiên về đánh giá năng lực phân tích, suy luận thay vì chỉ kiểm tra kiến thức ghi nhớ được nhiều thí sinh quan tâm.

Trong khi đó, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức các đợt đánh giá năng lực vào cuối tháng 5, chú trọng kiến thức nền tảng và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp sư phạm. Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội cũng dự kiến ba đợt thi đánh giá tư duy, kết hợp phỏng vấn theo tổ hợp xét tuyển.

Không chỉ tại Hà Nội, một số cơ sở đào tạo lớn ở thành phố Hồ Chí Minh cũng triển khai kỳ thi riêng. Các trường thuộc khối Công an, Quân đội dự kiến tiếp tục tổ chức tuyển sinh theo quy định riêng sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Việc nhiều trường đại học mở rộng phương thức tuyển sinh được nhìn nhận là xu hướng tất yếu, góp phần giảm áp lực về việc “một kỳ thi quyết định tất cả”. Thí sinh có thể sử dụng kết quả từ các kỳ thi riêng để đăng ký xét tuyển sớm, tăng cơ hội trúng tuyển vào ngành, trường mong muốn thay vì chỉ sử dụng kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Em Nguyễn Minh Ngọc, học sinh Trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo - Thanh Xuân cho biết em đăng ký tham dự hai kỳ thi đánh giá năng lực trong tháng 3 và tháng 5. Theo Minh Ngọc, việc có thêm phương thức xét tuyển giúp em chủ động hơn trong kế hoạch tương lai; nếu đạt kết quả tốt ở kỳ thi riêng, em sẽ tự tin hơn khi bước vào kỳ thi tốt nghiệp, đồng thời có thêm phương án dự phòng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một kỳ thi duy nhất.

Tuy nhiên, Minh Ngọc cũng thừa nhận việc ôn tập song song cho nhiều kỳ thi đòi hỏi phải có kế hoạch rõ ràng, phân chia thời gian cụ thể cho từng dạng bài, tăng cường rèn kỹ năng đọc hiểu và xử lý số liệu; nếu không sắp xếp hợp lý rất dễ rơi vào tình trạng quá tải.

Bà Trần Thị Tuyên, phụ huynh học sinh Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Cừ cho biết gia đình sẵn sàng đầu tư thêm chi phí để con tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực. “Mỗi kỳ thi có lệ phí, chưa kể chi phí đi lại, tài liệu ôn tập, nhưng chúng tôi vẫn chấp nhận vì muốn con có thêm cơ hội. Việc có nhiều phương thức xét tuyển cũng giúp giảm bớt áp lực tâm lý nếu chẳng may kết quả thi tốt nghiệp không như mong muốn”, bà Tuyên bày tỏ.

Dẫu vậy, theo bà Tuyên, lịch thi dày đặc từ tháng 3 đến tháng 5 khiến con bà gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Gia đình lo con rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài khi con vừa phải học chính khóa, ôn thi riêng và chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp. Vì thế, gia đình luôn nhắc con giữ gìn sức khỏe và chỉ lựa chọn những kỳ thi thực sự phù hợp.

Tỉnh táo trước “ma trận”

Sự đa dạng trong tuyển sinh mang lại lợi ích, nhưng cũng đặt thí sinh trước “ma trận” lựa chọn. Theo các chuyên gia giáo dục, điều quan trọng không phải là tham gia càng nhiều kỳ thi càng tốt, mà là chọn đúng kỳ thi phù hợp với năng lực và định hướng ngành nghề.

Theo các giáo viên, giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 là cao điểm của các đợt thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy; nếu không có chiến lược hợp lý, thí sinh rất dễ rơi vào tình trạng kiệt sức trước kỳ thi tốt nghiệp dự kiến diễn ra vào ngày 11 và 12-6.

Vì vậy, mỗi học sinh cần xây dựng chiến lược “3 đúng”: Đúng mục tiêu, đúng thời điểm và đúng phương pháp, đồng thời chỉ nên lựa chọn tối đa hai kỳ thi phù hợp nhất để tập trung ôn luyện.

Thực tế cho thấy, cấu trúc đề thi của các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy đều chú trọng khả năng phân tích, xử lý thông tin và đọc hiểu. Việc học “nước rút” trong thời gian ngắn khó mang lại hiệu quả cao. Thí sinh cần quá trình tích lũy kiến thức bền vững, rèn luyện kỹ năng làm bài qua từng tuần, từng tháng.

Học sinh lớp 12 Trường THPT Cầu Giấy trong giờ học ngày 26-2-2026. Ảnh: Lê Nguyễn.

Từ thực tiễn quản lý, ông Tô Văn Nhân, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Cầu Giấy cho biết nhà trường đã tăng cường tư vấn hướng nghiệp, cung cấp thông tin về các phương thức tuyển sinh cho học sinh ngay từ đầu năm học. Giáo viên theo sát quá trình học tập, thường xuyên trao đổi để nắm bắt tâm lý, học lực và nguyện vọng của từng em. “Chúng tôi khuyến khích học sinh lập kế hoạch ôn tập khoa học, cân đối lịch dự thi, đồng thời theo dõi sát thông báo chính thức của các trường đại học để tránh nhầm lẫn”, ông Nhân nhấn mạnh.

Năm 2026, theo quy chế mới, mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng xét tuyển. Điều này đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng khi sử dụng điểm từ các kỳ thi riêng.

Nếu phân bổ nguyện vọng không hợp lý, thí sinh có thể bỏ lỡ cơ hội vào ngành phù hợp. Quan trọng hơn, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vẫn là điều kiện bắt buộc để được xét tuyển đại học, vì vậy việc sao nhãng chương trình chính khóa là rủi ro lớn.

Thống Nhất