Đơn giản hoá thủ tục, tạo cơ sở triển khai hải quan số

Ngày 10/9, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố các luật đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Tăng thời hạn lưu giữ hàng hóa, bỏ thủ tục xin gia hạn

Giới thiệu Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, Luật số 11/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: Như Ý

Theo Thứ trưởng, Luật Hải quan đã được sửa đổi, bổ sung 5 lần. Tuy nhiên, để tái thiết kế quy trình nghiệp vụ, xây dựng hệ thống hải quan số, hải quan thông minh, tăng cường quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho thương mại, phù hợp với quy định quốc tế và pháp luật có liên quan, việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật là cần thiết.

Luật mới tạo cơ sở pháp lý cho việc tái thiết kế quy trình quản lý hải quan, tái cấu trúc xây dựng hệ thống công nghệ thông tin và tăng cường kết nối dữ liệu liên thông giữa các bộ, ngành, chính quyền địa phương. Đồng thời, Luật đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục; phân cấp, phân quyền cho hải quan địa phương; thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện trên cơ sở phân loại mức độ tuân thủ pháp luật và mức độ rủi ro của người nộp thuế, người khai hải quan.

Một trong những nội dung trọng tâm của Luật là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thực hiện hải quan số.

Theo đó, các thủ tục hành chính hải quan được đơn giản hóa thông qua việc sửa đổi, bổ sung các quy định về hồ sơ hải quan, Cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và kiểm tra hồ sơ hải quan.

Luật bỏ điều kiện đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan để phù hợp với Luật Đầu tư số 143/2025/QH15.

Cùng với đó, Luật tăng thời hạn lưu giữ hàng hóa gửi kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế và thời hạn lưu giữ hàng hóa đưa vào địa điểm thu gom hàng lẻ; đồng thời bỏ quy định về thủ tục xin gia hạn. Đối với kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, Luật giảm việc báo cáo của doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

Thủ tục kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan cũng được đơn giản hóa theo hướng người khai hải quan thông báo với cơ quan hải quan, không phải đăng ký và chờ cơ quan hải quan chấp nhận.

Luật đồng thời sửa đổi, bổ sung quy định về việc khai bổ sung và phân cấp Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết nội dung này; phân cấp cho Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định các trường hợp đặc biệt khác được miễn kiểm tra thực tế hàng hóa.

Bộ Tài chính được giao quy định chi tiết thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh.

Bổ sung quy định quản lý hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử

Để phù hợp với thực tiễn quản lý hải quan và các luật có liên quan, Luật bổ sung Điều 16a quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Quy định này nhằm bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý, tạo thuận lợi cho việc triển khai quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Toàn cảnh cuộc họp báo sáng 10/9. Ảnh: Như Ý.

Luật cũng bổ sung khái niệm “địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế”; sửa đổi, bổ sung các khái niệm “kho ngoại quan”, “người khai hải quan” để phù hợp với thực tế hoạt động thương mại và quy định của Luật Thương mại điện tử, Luật Bưu chính cùng các pháp luật có liên quan.

Địa điểm thành lập kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được mở rộng tại khu thương mại tự do, trung tâm logistics, khu công nghệ số tập trung và cụm công nghiệp. Luật đồng thời bổ sung quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền khi quy hoạch, thiết kế xây dựng liên quan đến khu thương mại tự do.

Một điểm mới khác là bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh kho, bãi, cảng trong việc tiêu hủy hàng hóa tồn đọng gây ô nhiễm môi trường.

Chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh nghi giả mạo sở hữu trí tuệ

Nhằm tăng cường kiểm tra, chống buôn lậu và gian lận thương mại, Luật bổ sung quy định cơ quan hải quan có quyền chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh nếu phát hiện có căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.

Phù hợp với nội dung này, Luật Sở hữu trí tuệ cũng được sửa đổi, bổ sung theo hướng trao quyền cho cơ quan hải quan chủ động tạm dừng đối với trường hợp nghi ngờ hàng hóa quá cảnh là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.

Luật sửa đổi, bổ sung nguyên tắc kiểm tra sau thông quan; điều chỉnh thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn từ “10 ngày làm việc” thành “không quá 20 ngày”, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung liên quan.

Các quy định về mã số hàng hóa thuộc Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép, theo điều kiện và Danh mục hàng hóa thuộc đối tượng kiểm tra chuyên ngành cũng được sửa đổi, bổ sung, bảo đảm thống nhất với mã số hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Ngoài ra, Luật bổ sung quy định hàng hóa trung chuyển là hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan; sửa đổi trách nhiệm của cơ quan hải quan trong tổ chức thu thuế và các khoản thu khác để bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý thuế; sửa quy định về trị giá hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu và bãi bỏ các nội dung về kho bảo thuế.

Luật cũng sửa đổi một số quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính để phù hợp với chức danh, tên gọi, chức năng, nhiệm vụ theo mô hình tổ chức bộ máy hiện nay.