Biến phế phụ phẩm nông nghiệp thành 'tài nguyên'

Hành trình khởi nghiệp

Anh Nguyễn Đăng Vương cho biết, để có được kết quả như hôm nay là cả một quá trình tìm tòi, học hỏi và thử nghiệm. Năm 2017, trong một chuyến đi Nhật Bản, anh có dịp tìm hiểu các mô hình sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn vi sinh và chăn nuôi hữu cơ. Qua chuyến đi này, anh nhận thấy trong quy trình sản xuất nông nghiệp, chất thải và phế phụ phẩm nếu được xử lý đúng cách hoàn toàn có thể tận dụng để làm thức ăn chăn nuôi, phân bón. Từ đó, vừa giảm chi phí sản xuất, vừa hạn chế tác động đến môi trường.

Anh Nguyễn Đăng Vương kiểm tra đàn lợn sử dụng thức ăn hỗn hợp vi sinh tại trang trại của mình - Ảnh: L.A

Chính từ chuyến đi Nhật Bản, ý tưởng xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn bắt đầu hình thành. Sau khi trở về địa phương, anh bắt đầu tìm hiểu cách tận dụng các loại phế phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, rau, củ, quả để phục vụ chăn nuôi.

Hiện thực hóa ý tưởng, năm 2019, anh Vương bắt tay xây dựng mô hình chăn nuôi hữu cơ trên diện tích hơn 4ha đất của gia đình. Đầu năm 2020, anh tiếp tục đầu tư hơn 1 tỉ đồng xây dựng 9 khu vực chuồng trại chăn nuôi tổng hợp, hướng tới hình thành quy trình sản xuất khép kín.

Đến năm 2021, anh thành lập HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn với 7 thành viên. Cũng trong năm này, sau thời gian nghiên cứu, thử nghiệm, anh xây dựng thành công công thức ủ đạm cá kết hợp với các loại phế phụ phẩm nông nghiệp và chế phẩm vi sinh để tạo thành thức ăn hỗn hợp vi sinh phục vụ chăn nuôi.

Nguồn nguyên liệu được sử dụng chủ yếu là những thứ sẵn có trong quá trình sản xuất, như: Phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, rau, củ, trái cây, vỏ trứng, bã đậu tương… Qua quá trình xử lý, phối trộn và lên men bằng chế phẩm vi sinh, những thứ tưởng chừng không còn giá trị lại trở thành nguồn thức ăn cho vật nuôi.

"Cái khó ban đầu không phải là tìm nguyên liệu mà là làm sao xây dựng được công thức phối trộn, xử lý và lên men phù hợp để vật nuôi dễ ăn, phát triển tốt và bảo đảm hiệu quả kinh tế. Vì vậy, quá trình nghiên cứu phải thử nghiệm nhiều lần, điều chỉnh từng công đoạn mới từng bước hoàn thiện được công thức"- anh Vương nói.

Anh Nguyễn Đăng Vương tại khu vực chăn nuôi gà trong trang trại của mình - Ảnh: L.A

Năm 2022, sản phẩm “Thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn” được đưa vào sản xuất thử nghiệm bằng hệ thống máy móc, thiết bị và công nghệ phù hợp. Từ năm 2023 đến nay, mỗi năm HTX sản xuất hơn 400 tấn thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn và khoảng 50 tấn phân bón hữu cơ từ nguồn phế phụ phẩm nông sản.

Theo tính toán của HTX, việc sử dụng nguồn thức ăn này giúp các thành viên và trang trại liên kết tiết kiệm khoảng 30% chi phí sản xuất. “Trong chăn nuôi, thức ăn chiếm phần lớn chi phí sản xuất. Khi chủ động được một phần nguồn thức ăn từ nguyên liệu sẵn có thì không chỉ giảm được chi phí mà còn giúp người chăn nuôi bớt phụ thuộc vào biến động giá thức ăn trên thị trường”, anh Vương cho hay.

Chuẩn hóa sản phẩm

Không dừng lại ở việc làm ra thức ăn để sử dụng trong trang trại, anh Vương còn từng bước hoàn thiện quy trình, kiểm nghiệm và chuẩn hóa sản phẩm. Tháng 10/2023, sản phẩm “Thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn” được kiểm nghiệm tại Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng. Sau đó, HTX thực hiện hồ sơ tự công bố tiêu chuẩn cơ sở đối với sản phẩm.

Năm 2024, sản phẩm được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp huyện và cấp tỉnh. Cũng trong năm này, dự án sản xuất “Thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn” từ phế phụ phẩm nông sản phục vụ chăn nuôi đạt giải Nhì cuộc thi “Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” tỉnh Quảng Trị; giải pháp “Biến rác thải thành tài nguyên, biến phế phụ phẩm nông nghiệp thành thức ăn và phân bón hữu cơ vi sinh phục vụ sản xuất” cũng đạt giải Khuyến khích cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc.

Anh Nguyễn Đăng Vương giới thiệu sản phẩm trứng từ mô hình chăn nuôi sử dụng nguồn thức ăn vi sinh kết hợp với nguyên liệu sẵn có - Ảnh: L.A

Anh Vương cho biết, hiện anh cùng các thành viên HTX sử dụng thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn kết hợp với các loại cỏ, lá cây cho lợn, gà, bò ăn một cách hợp lý. Qua đó, vừa chủ động được nguồn thức ăn, vừa góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm. Bình quân mỗi năm, HTX đưa ra thị trường trên 6.500 con gia súc, gia cầm các loại. Riêng trang trại của anh hiện duy trì khoảng 300 con lợn thịt mỗi lứa, 1.300 con gà đẻ trứng, bình quân mỗi ngày thu khoảng 700 quả trứng.

Ngoài ra, anh còn có khoảng 2.000m² ao nuôi cá tổng hợp, sản lượng đạt khoảng 5 tấn mỗi năm. Sau khi trừ chi phí, mô hình của gia đình anh mang lại thu nhập khoảng 800 triệu đồng/năm, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động và khoảng 20 lao động thời vụ.

Một điểm đáng chú ý trong cách làm của anh Vương là quy trình sản xuất không kết thúc sau khi vật nuôi được xuất bán. Những chất thải, phế phụ phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất tiếp tục được HTX xử lý bằng chế phẩm vi sinh để tạo thành phân bón hữu cơ.

Nguồn phân hữu cơ sau khi xử lý được sử dụng cho 5ha lúa hữu cơ và 4ha cây trồng khác tại HTX, góp phần tạo thành một vòng sản xuất tuần hoàn từng bước được hình thành: Phế phụ phẩm được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi; chất thải từ vật nuôi tiếp tục được xử lý thành phân bón; phân bón lại quay trở lại phục vụ cây trồng.

Sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm

Không chỉ tập trung phát triển sản xuất tại HTX, anh Vương còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm với người dân. Anh thường xuyên phối hợp với các cơ sở đào tạo nghề, các trang trại tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi hữu cơ vi sinh; đồng thời tiếp đón nhiều đoàn đến tham quan, học tập mô hình.

Cùng với đó, HTX từng bước xây dựng chuỗi cung ứng các sản phẩm như thịt lợn, bò, gà, trứng, rau, củ, quả và đưa sản phẩm đến người tiêu dùng thông qua các cửa hàng tại trung tâm phường Đông Hà cũng như các thị trường Đà Nẵng, Huế và TP. Hồ Chí Minh.

Những giấy chứng nhận, bằng khen là sự ghi nhận đối với quá trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn của anh Nguyễn Đăng Vương - Ảnh: L.A

Đặc biệt, đối với những hộ nông dân có hoàn cảnh khó khăn, anh còn hỗ trợ bằng cách cung cấp con giống, thức ăn chăn nuôi trả chậm, hướng dẫn kỹ thuật và liên kết đầu ra. Anh Vương cho biết, hằng năm, gia đình anh hỗ trợ khoảng 20-30 con lợn giống cho hội viên nông dân có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời liên kết, bao tiêu đầu ra cho khoảng 1.000 con lợn thịt, 3.000 con gà, vịt và khoảng 25 tấn lúa.

“Một mô hình dù mang lại hiệu quả tốt nhưng nếu chỉ dừng lại trong phạm vi một trang trại thì sức lan tỏa vẫn còn hạn chế. Vì vậy, những kinh nghiệm đã tích lũy được trong quá trình sản xuất, tôi luôn sẵn sàng chia sẻ để những người có nhu cầu có thể tìm hiểu, áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mình”, anh Vương nhấn mạnh.

Với những nỗ lực đáng ghi nhận, anh Nguyễn Đăng Vương được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh là một trong 32 “Nhà khoa học của nhà nông” năm 2025 và tiếp tục được bình chọn là Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới năm 2026. Nhưng với anh Vương, có lẽ giá trị lớn hơn cả vẫn là việc những phế phụ phẩm từng bị xem là thứ bỏ đi nay có thể quay trở lại phục vụ sản xuất, giúp giảm chi phí, tạo thêm giá trị và từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh bền vững.