Đồn Phủ Thông - Nơi khởi nguồn những bài học đánh công kiên

Qua lời kể chậm rãi của ông, Đồn Phủ Thông hiện lên không phải với vẻ trầm mặc của một di tích lịch sử quốc gia đang được phủ kín màu xanh cây rừng Việt Bắc. Trong tâm trí người cựu chiến binh già, ngọn đồi ấy vẫn vẹn nguyên tiếng súng và khói lửa của những đợt xung phong. Ký ức đưa ông trở lại ngay khoảng đất từng là hướng tiến công của đơn vị mình vào khu trung tâm cứ điểm cũ.

Ký ức của cựu chiến binh Nguyễn Quân về trận công đồn Phủ Thông năm xưa vẫn vẹn nguyên.

Bây giờ nhiều người nghĩ địch xây toàn lô cốt bê tông kiên cố, nhưng thực tế không hẳn như vậy. Theo ông, phần lớn công sự phòng ngự của quân Pháp tại Phủ Thông được xây dựng bằng phương pháp trình tường, đắp đất dày tới hàng mét, kết hợp hệ thống hầm hào giao thông, ụ chiến đấu và nhiều lớp vật cản bao quanh. Dù vậy, với điều kiện vũ khí, trang bị của bộ đội ta lúc bấy giờ, đó vẫn là một hệ thống phòng ngự rất lợi hại. Điều khiến những người lính trẻ năm ấy thực sự choáng ngợp còn là hỏa lực hiện đại được bố trí dày đặc bên trong cứ điểm. Từ các vị trí chiến đấu, súng máy của địch khống chế nhiều hướng tiếp cận, tạo thành lưới lửa dày đặc quanh đồn.

Trong hoàn cảnh ấy, bộ đội ta buộc phải tận dụng từng nếp gấp địa hình, từng bờ đất, bụi cây để bí mật áp sát mục tiêu. Những kinh nghiệm về nghiên cứu địa hình, địa vật, lựa chọn hướng đột phá và thời cơ tiến công được hình thành ngay trong thực tiễn chiến đấu. Cũng theo ông Nguyễn Quân, bài học lớn nhất từ Phủ Thông là muốn lấy yếu thắng mạnh không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm. Điều quyết định là sự chỉ huy chặt chẽ, hiệp đồng tác chiến thống nhất cùng quyết tâm chiến đấu của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Những điều người cựu chiến binh nhắc lại hôm nay cũng chính là giá trị lớn nhất mà trận công đồn Phủ Thông để lại cho lịch sử quân sự Việt Nam.

Di tích lịch sử quốc gia Đồn Phủ Thông là một trong những dấu ấn khó phai của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đúng 17 giờ 30 phút ngày 25-7-1948, bộ đội chủ lực của ta mở cuộc tiến công cứ điểm Phủ Thông - một vị trí quân sự quan trọng của thực dân Pháp trên tuyến giao thông chiến lược nối Thái Nguyên, Bắc Kạn và Cao Bằng. Đây là một trong những trận đánh công kiên tiêu biểu của Quân đội ta trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Dưới góc nhìn quân sự, ý nghĩa của trận đánh không chỉ nằm ở kết quả chiến đấu mà còn ở những bài học được đúc kết từ thực tiễn.

Từ Phủ Thông, Quân đội ta nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của công tác trinh sát chiến trường, nghiên cứu công sự địch và tận dụng địa hình để hạn chế hỏa lực đối phương. Những kinh nghiệm về tổ chức chỉ huy, hiệp đồng giữa các mũi tiến công và sử dụng hỏa lực cũng từng bước được hoàn thiện. Dù chưa tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm địch, trận đánh vẫn được đánh giá là dấu mốc quan trọng trên hành trình trưởng thành của bộ đội chủ lực, góp phần hình thành tư duy tác chiến công kiên, tạo tiền đề cho các chiến thắng lớn của quân đội ta trong những năm tiếp theo.

Từ năm 2009 đến nay, ông Đào Xuân Hậu là người trực tiếp trông coi Di tích lịch sử quốc gia Đồn Phủ Thông. Hơn ai hết, ông hiểu rõ sự cần thiết của việc đầu tư tôn tạo để di tích phát huy tốt hơn giá trị giáo dục truyền thống. Theo ông Hậu, qua thời gian, nhiều hạng mục nguyên gốc của cứ điểm không còn, khiến việc hình dung quy mô và cấu trúc phòng ngự năm xưa trở nên khó khăn đối với khách tham quan, nhất là thế hệ trẻ. Việc phục dựng sẽ giúp người xem có cái nhìn trực quan hơn về chiến trường Phủ Thông, đồng thời tạo điều kiện tổ chức nhiều hoạt động giáo dục truyền thống, tham quan, nghiên cứu lịch sử cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Đoàn công tác Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên khảo sát thực tế tại Di tích lịch sử quốc gia Đồn Phủ Thông.

Nhận thức rõ giá trị lịch sử và ý nghĩa giáo dục của di tích, Bộ Quốc phòng đã quyết định đầu tư 20 tỷ đồng triển khai Dự án phục dựng, tôn tạo một số hạng mục công trình tại Di tích lịch sử quốc gia Đồn Phủ Thông. Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Quốc phòng và Tỉnh ủy Thái Nguyên, mới đây, Đại tá Ngô Tuấn Anh, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên (đơn vị được chỉ định làm chủ đầu tư) đã đến kiểm tra hiện trạng, khảo sát thiết kế dự án. Theo quy hoạch, dự án sẽ thực hiện quy hoạch tổng thể mặt bằng khu di tích; phục dựng nhà chỉ huy, nhà làm việc, cổng, tường rào, hệ thống hầm hào, lô cốt, ụ súng chiến đấu cùng các công trình phụ trợ, khuôn viên và tuyến đường lên khu di tích.

Qua khảo sát thực tế, Đại tá Ngô Tuấn Anh yêu cầu đơn vị tư vấn tiếp tục nghiên cứu kỹ các tài liệu lịch sử để việc phục dựng phản ánh trung thực diện mạo của cứ điểm Phủ Thông trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Quá trình thực hiện phải bảo đảm tính nguyên gốc, giữ được những yếu tố đặc trưng về chiến thuật quân sự của công trình, đồng thời phát huy hiệu quả giáo dục truyền thống cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Theo kế hoạch, dự án sẽ được khởi công vào đầu tháng 7-2026 và hoàn thành trước tháng 12 cùng năm.

Đoàn công tác Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên cho ý kiến về việc phục dựng Sa bàn trận đánh tại Đồn Phủ Thông.

Đứng trên đỉnh đồi Phủ Thông hôm nay, giữa màu xanh của núi rừng Việt Bắc, khó có thể hình dung nơi đây từng là chiến trường ác liệt gần 8 thập kỷ trước. Nhưng chính từ những bước chân của lớp chiến sĩ đầu tiên tiến vào trận đánh năm ấy, những bài học về ý chí chiến đấu, nghệ thuật chỉ huy và hiệp đồng tác chiến đã từng bước được hình thành, trở thành một phần giá trị bền vững của nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Việc phục dựng, tôn tạo Đồn Phủ Thông hôm nay vì thế không chỉ là bảo tồn một di tích lịch sử. Đó còn là sự gìn giữ ký ức của một thời khói lửa và truyền lại cho thế hệ mai sau những bài học được viết nên bằng mồ hôi, xương máu của cha anh trên mảnh đất Việt Bắc anh hùng.