Đón Xuân ở 'thung lũng trường thọ'

Vùng cao Vân Sơn - nơi đáng sống với phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ và khí hậu quanh năm mát mẻ, trong lành.

Thung lũng “tiên”

Trong không gian ngôi nhà sàn cổ, cụ Đinh Thị Nhẩm ở xóm Hày Dưới cùng các con, cháu quây quần, lắng nghe những giai điệu thiết tha câu hát thường rang, bọ mẹng cất lên, đan xen với âm thanh du dương, nhẹ nhàng của tiếng sáo, tiếng đàn bầu. Nụ cười móm mém luôn nở trên khuôn mặt của cụ Nhẩm, năm nay bước sang tuổi 102 khi được nhận những phong bao lì xì đỏ cùng với lời chúc sống thọ của con, cháu.

Cụ Nhẩm phấn khởi: “Năm nào cũng được nhìn thấy các con, các cháu sum vầy là tôi mãn nguyện. Tết là dịp để con cháu đi xa trở về bên gia đình, đoàn tụ cùng ông bà, bố mẹ, cùng nhau nâng chén rượu ấm nồng, thưởng thức mâm cỗ Tết với các món ẩm thực đặc trưng... Tết Nguyên đán cũng là dịp để các cụ ông, cụ bà kể cho con cháu những câu chuyện xưa kia cha ông lập làng, lập bản; truyền dạy cho con cháu bản sắc, phong tục tập quán để tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát triển”.

Cũng là người cao niên trong bản, ông Đinh Văn Nhển ở xóm Nghẹ còn minh mẫn, tự tay bốc những thang thuốc nam để làm thuốc uống hàng ngày. Ông cho biết: “Một trong những bí quyết để các cụ ông, cụ bà sống trường thọ là nếu có bị bệnh thì chủ yếu sử dụng các bài thuốc nam truyền thống của dân tộc để điều trị, giúp người dân có sức khỏe tốt để lao động sản xuất. Một số bài thuốc nam được cha ông lưu truyền từ đời này qua đời khác. Các thành phần chính chủ yếu là cây, lá được hái trên rừng về sơ chế, phơi khô và đun sôi để uống hàng ngày. Một trong những yếu tố quan trọng nhất đó chính là giữ gìn sức khỏe, ăn uống điều độ, luôn giữ cho tinh thần tỉnh táo”.

Nhiều người cho rằng, chính vì cuộc sống trên vùng núi cao, khí hậu quanh năm trong lành, mát mẻ đã giúp đồng bào dân tộc Mường nơi đây sống khỏe và sống thọ. Hiện nay, toàn xã có gần 1.200 người cao tuổi, trong đó độ tuổi từ 70 - 79 có 325 người; từ 80 - 89 có 144 người; trên 90 tuổi có 158 người. Họ sinh sống tập trung ở các xóm: Bách, Chiềng, Nghẹ, Hày Dưới... Hiện nay, những người lớn tuổi nhất là cụ Đinh Thị Nhẩm, xóm Hày Dưới (102 tuổi); cụ Đinh Văn Út, xóm Nghẹ (102 tuổi); cụ Bùi Thị Út, xóm Hưng (101 tuổi).

“Sống chậm” để trường thọ

Cụ Đinh Thị Nhẩm ở xóm Hày Dưới vẫn còn minh mẫn, nhanh nhẹn ở tuổi 102.

Nằm ở độ cao khoảng 1.200m, xã Vân Sơn là vùng trung tâm của cụm các xã vùng cao thuộc huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình (cũ). Trung tâm xã hiện nay đặt tại Lũng Vân - hay được gọi là Thung Mây, còn có tên xa xưa là Mường Chậm nằm lọt thỏm giữa những dãy núi cao sừng sững. Cái tên Lũng Vân có lẽ được bắt nguồn từ đặc trưng của một thung lũng với bốn bề là núi cao dựng đứng quanh năm được mây bao phủ, là 1 trong 4 cái nôi văn hóa lớn và cổ xưa nhất ở xứ Mường Hòa Bình.

Xã thuộc vùng đặc biệt khó khăn, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, Vân Sơn được biết đến là vùng đất “trường thọ”, bởi trên địa bàn có rất nhiều cụ ông, cụ bà sống khỏe mạnh, tinh tường. Các cụ ở thung lũng Vân Sơn vẫn tự chăm sóc sức khỏe bản thân, làm các công việc thường ngày như lên rừng lấy củi, hái thuốc nam. Phần lớn các cụ có sức khỏe ổn định và sống cùng con cháu trong gia đình có 3 - 4 thế hệ.

Trước đây đường sá đi lại khó khăn, bà con gần như sinh sống biệt lập với các xã vùng thấp. Kinh tế chủ yếu tự cung, tự cấp. Các món ăn chính chỉ có củ mài, khoai, sắn, ngô, cơm và các loại rau rừng. Đó chính là những loại thực phẩm sạch, giàu chất dinh dưỡng và không có hóa chất gây hại cho cơ thể. Cũng bởi trong điều kiện khó khăn như vậy, hàng ngày người dân bản địa đều lên nương, làm rẫy để kiếm bữa ăn qua ngày. Chính những con dốc thẳng đứng đã giúp các cụ ông, cụ bà rèn luyện cho cơ thể sức bền, dẻo dai.

Trên nóc nhà Mường Bi nơi bốn mùa mây giăng này, các cụ già trường thọ như cây rừng giữa đại ngàn. Là chỗ dựa tinh thần, là niềm vui, niềm tự hào của con cháu. Trước thềm Xuân mới, hy vọng các cụ luôn sống vui, sống khỏe, bước chân buổi sáng tiếp tục lên rừng hái thuốc, tối về bên bếp lửa kể cho con cháu nghe chuyện dựng làng Mường và móm mém nụ cười đón con cháu về sum vầy khi Tết đến, Xuân về.

Đức Anh