Đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh với quê hương Ninh Bình

Tổng Bí thư Trường Chinh về dự Đại hội lần thứ I vòng 2 Đảng bộ tỉnh Hà Nam Ninh, năm 1977. Ảnh: Tư Liệu

Từ mạch nguồn quê hương Hành Thiện

Hành Thiện vốn là làng Nho học nổi tiếng cả nước về truyền thống học hành và đỗ đạt. Nơi đây đã sản sinh ra nhiều “nhân kiệt” rạng danh cho quê hương như cụ Đặng Xuân Bảng, đỗ Tiến sĩ khoa Bính Thìn (1856); các vị tướng: Đặng Quốc Bảo, Đặng Kinh, Đặng Quân Thụy và Nguyễn Sỹ Quốc; Anh hùng quân đội Phạm Gia Triệu và Nguyễn Đăng Kính; Anh hùng Lao động, Giáo sư Đặng Vũ Khiêu; nhiều đồng chí là Bộ trưởng và tương đương hàm Bộ trưởng như các đồng chí: Đặng Vũ Chư, Đặng Hồi Xuân… và có 2 người đạt Giải thưởng Hồ Chí Minh là Đặng Vũ Khiêu và Đặng Vũ Hỷ...

“Sự học” ở Hành Thiện còn gắn liền với truyền thống yêu nước, cách mạng. Qua các thời kỳ, những trí thức làng Hành Thiện đều hăng say hoạt động xã hội. Miếu Văn Xương của làng Hành Thiện xưa không chỉ là nơi bình thơ, học chữ mà còn là nơi để các nhà nho yêu nước truyền bá những tư tưởng tiến bộ. Chính tại nơi đây, đã có nhiều trí thức sớm được giác ngộ cách mạng. Nhiều người đã tham gia vào các phong trào văn thân yêu nước, Cần Vương, Duy Tân, Đông Kinh Nghĩa Thục, Việt Nam Quang phục Hội…

Ông nội của Tổng Bí thư Trường Chinh là cụ Đặng Xuân Bảng khi làm quan luôn bênh vực dân nghèo, giữ mình liêm khiết. Thân phụ của đồng chí Trường Chinh là ông Đặng Xuân Viện - một nhà nho uyên bác, một nhà khảo cứu giỏi trên nhiều lĩnh vực. Tiến sĩ tri phủ Nguyễn Ngọc Liên “bất bái toàn quyền Đông Dương” có con trai là người chiến sĩ cộng sản Nguyễn Thế Rục… Đó là những trí thức yêu nước, sớm có tư tưởng tiến bộ.

Trong những năm kháng chiến, làng quê Hành Thiện đã có 970 con em tòng quân cứu nước, 140 dân công hỏa tuyến và 70 thanh niên xung phong, gần 200 liệt sĩ xả thân vì đất nước...

Đặc biệt, hội tụ và phát triển tới đỉnh cao truyền thống văn hiến và cách mạng của Hành Thiện là Tổng Bí thư Trường Chinh - Người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng, Nhà nước - Người đã góp phần làm rạng danh truyền thống gia đình, dòng họ và quê hương, cùng với toàn Đảng, toàn dân làm rạng rỡ chân lý cách mạng Việt Nam: Độc lập dân tộc gắn liền với Chủ nghĩa xã hội, đại đoàn kết toàn dân. Đồng chí Trường Chinh cùng với toàn Đảng, toàn dân đã đặt nền móng cho sự nghiệp đổi mới đất nước từ Đại hội VI của Đảng (1986).

Như vậy, gia đình và quê hương chính là nơi đã góp phần hun đúc, nuôi dưỡng tình cảm và trí tuệ cách mạng ở người thanh niên cộng sản Đặng Xuân Khu - đồng chí Trường Chinh.

Đến những chỉ đạo sát sao với quê hương

81 năm tuổi đời, hơn 60 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Trường Chinh được giao nhiều trọng trách quan trọng của Đảng và Nhà nước. Đồng chí từng giữ các cương vị Quyền Tổng Bí thư, rồi Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương, Tổng Bí thư Đảng Lao động Việt Nam, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VII.

Trên những cương vị được giao, đồng chí luôn là một cán bộ lãnh đạo mẫu mực, trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng, đạo đức trong sáng, chân thành, khiêm tốn, giản dị và giàu tình cảm với đồng chí, đồng bào.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng, đồng chí được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng và nhiều huân, huy chương cao quý khác. Quê hương Nam Định (cũ) là nơi gắn với những hoạt động yêu nước đầu tiên của đồng chí. Mặc dù thời gian hoạt động tại đây không nhiều, nhưng những dấu ấn đồng chí để lại rất có ý nghĩa đối với phong trào cách mạng của địa phương.

Đặc biệt, trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, dù đảm nhiệm nhiều trọng trách, đồng chí vẫn dành cho quê hương một tình cảm sâu nặng, dõi theo từng bước tiến của địa phương bằng sự quan tâm cụ thể, sâu sát. Lưu bút tại Nhà lưu niệm đồng chí ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, đồng chí Trường Chinh viết: “Tôi không năng về quê, vì bận lo công việc chung của cả nước. Tuy vậy, tôi vẫn luôn theo dõi từng bước tiến của quê hương”.

Có lẽ đó là lời tự bạch giản dị, xúc động nhất về tình cảm của đồng chí đối với nơi mình sinh ra. Công việc chung của đất nước khiến đồng chí không thể thường xuyên trở về, nhưng quê hương vẫn luôn ở trong sự quan tâm của người con xa quê. Mỗi lần trở về, đồng chí đều dành thời gian gặp gỡ bà con, họ hàng, bạn bè, hỏi thăm sức khỏe và động viên mọi người.

Từ năm 1960 đến năm 1988, đồng chí Trường Chinh có 8 lần về thăm và làm việc với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh nhà. Tháng 11/1960, đồng chí về thăm Xuân Trường, cũng là lần đầu đồng chí trở về quê hương Nam Định trên cương vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Những lần trở về sau đó gắn với các sự kiện, công việc cụ thể của địa phương: Dự các kỳ đại hội Đảng bộ tỉnh, thăm và làm việc với một số cơ quan, đơn vị, địa phương.

Tháng 11/1960, trong ba ngày về thăm huyện Xuân Trường (tỉnh Nam Định cũ), đồng chí nói chuyện với chi bộ Đảng xã Xuân Hồng về xây dựng tổ đổi công, thực hiện hợp tác hóa nông nghiệp, kết quả sản xuất vụ mùa và đời sống nhân dân. Trước đặc điểm đất chật, người đông của quê hương, đồng chí gợi mở cho địa phương những định hướng phát triển kinh tế: “Đối với xã nhà, cần củng cố phát triển hợp tác xã thủ công dệt truyền thống quê hương và phát triển ngành nghề thủ công khác vì quê ta đất chật, người đông...”.

Với nông nghiệp, đồng chí dành sự quan tâm đặc biệt. Tháng 3/1981, đồng chí thăm huyện Hải Hậu và huyện Xuân Thủy - những địa phương đi đầu trong phong trào thâm canh, tăng vụ. Trước những kết quả đạt được của quê hương, đồng chí Trường Chinh rất phấn khởi. Đồng chí đánh giá cao tinh thần đoàn kết, tự lực, tự cường, sự chủ động nghiên cứu và vận dụng đường lối của Đảng vào thực tế.

Đồng chí căn dặn các đồng chí lãnh đạo tỉnh cần tập trung nghiên cứu kỹ Chỉ thị số 100 của Ban Bí thư để thực hiện tốt, nắm vững mục đích và nguyên tắc của việc khoán, bàn bạc dân chủ để có hình thức khoán thích hợp, đồng thời rút kinh nghiệm thực tiễn, nhân rộng những điển hình như Hải Hậu trong toàn tỉnh.

Tháng 11/1987, đồng chí về thăm Hành Thiện, Nhà máy Liên hợp dệt Nam Định và Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Trong những chuyến đi này, đồng chí luôn dành thời gian xuống cơ sở. Từ những vấn đề lớn của địa phương đến những việc cụ thể trong sản xuất, đời sống, đồng chí đều quan tâm, tìm hiểu.

Tại Nhà máy Liên hợp dệt Nam Định, đồng chí xuống tận các phân xưởng, tìm hiểu điều kiện vật chất, nơi ăn, chốn ở của công nhân, viên chức nhà máy. Đồng chí căn dặn lãnh đạo nhà máy nhanh chóng khôi phục lại nhà xưởng, thiết bị, tập trung cao cho sản xuất, nền nếp quản lý để đưa năng suất lên cao, quan tâm đến đời sống công nhân. Đồng chí cũng dành nhiều sự quan tâm cho văn hóa, giáo dục.

Khi về thăm Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, đồng chí mong địa phương đẩy mạnh phong trào thi đua “Hai tốt”, nâng cao chất lượng và mục tiêu đào tạo, chăm lo tốt hơn nữa cho sự nghiệp giáo dục.

Những lần về thăm, làm việc với Đảng bộ, quê hương, với nhãn quan chính trị sắc bén, sự sâu sát thực tế của một nhà lãnh đạo tài ba, đồng chí Trường Chinh luôn động viên khích lệ cán bộ, nhân dân phát huy truyền thống và thành tích đã đạt được, đồng thời nhắc nhở địa phương cần xây dựng được kế hoạch phát triển kinh tế phù hợp, vừa đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, vừa chú ý phát triển công thương nghiệp, đồng thời chăm lo tốt hơn lĩnh vực văn hóa - xã hội để nâng cao đời sống nhân dân cả về vật chất và tinh thần…

Những lời căn dặn của đồng chí cho thấy sự quan tâm rất sâu sắc, cụ thể của một nhà lãnh đạo hiểu những đặc điểm của địa phương, nhìn thấy những vấn đề cần giải quyết và mong muốn quê hương có bước phát triển phù hợp.

Tìm hiểu về đồng chí Trường Chinh với quê hương, có thể thấy một mạch tình cảm xuyên suốt: Truyền thống của quê hương và gia đình đã góp phần hình thành ở đồng chí Trường Chinh nền tảng văn hóa, tinh thần yêu nước. Và trên hành trình cách mạng, đồng chí luôn hướng sự quan tâm về quê hương qua những chỉ đạo sát sao, cụ thể, từ xây dựng Đảng, vận động quần chúng đến phát triển kinh tế, chăm lo giáo dục và đời sống nhân dân…

Những cống hiến to lớn của đồng chí Trường Chinh đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, những tình cảm của đồng chí với quê hương đang tiếp tục được kế thừa, bồi đắp trong hành trình xây dựng tỉnh Ninh Bình ngày càng phát triển giàu mạnh, văn minh.