Đóng góp dự thảo Nghị định về phòng, chống tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao

Theo Bộ Công an, việc ban hành Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao nhằm hướng dẫn chi tiết và tổ chức thực hiện thống nhất khoản 5 Điều 14 Luật An ninh mạng; xác lập khuôn khổ pháp lý cụ thể cho hoạt động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh và xử lý tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao, bảo đảm tính nghiêm minh, hiệu lực và hiệu quả của pháp luật.

Nghị định là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh mạng và phòng, chống tội phạm trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số; góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên không gian mạng.

Các quy định của nghị định được xây dựng trên cơ sở rà soát, đối chiếu, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, nhất là pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự, an ninh mạng, an toàn thông tin mạng, bảo vệ dữ liệu, cơ yếu và bảo vệ bí mật nhà nước; phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của lực lượng CAND và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong công tác phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao. Đồng thời, nghị định tạo cơ sở pháp lý cho việc tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng và các tổ chức, cá nhân có liên quan; bảo đảm sự phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và thông lệ quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Cán bộ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hà Nội xử lý đối tượng sử dụng công nghệ AI, đăng tải video clip sai sự thật về di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh của Thủ đô.

Dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng kế thừa có chọn lọc các quy định còn phù hợp của Nghị định số 25/2014/NĐ-CP quy định về phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao, đồng thời sửa đổi, bổ sung, lược bỏ nhiều nội dung nhằm bảo đảm phù hợp với Luật An ninh mạng và yêu cầu hoàn thiện thể chế trong giai đoạn hiện nay.

Về nội dung, so với Nghị định số 25/2014/NĐ-CP, dự thảo nghị định đã kế thừa khái niệm “tội phạm sử dụng công nghệ cao”, đồng thời hoàn thiện các khái niệm, thuật ngữ đồng bộ với Luật An ninh mạng; đưa ra định nghĩa cụ thể về nhà cung cấp dịch vụ, tài khoản số và hành vi lừa đảo trực tuyến. Về nguyên tắc phòng, chống tội phạm, dự thảo nghị định đã thể hiện rõ và đầy đủ nguyên tắc phòng ngừa chủ động, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tiếp cận dựa trên rủi ro (rủi ro càng cao-kiểm soát càng chặt). Các quy định liên quan bảo vệ dữ liệu cá nhân đảm bảo thống nhất, phù hợp với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Về phân loại và mô tả nhóm hành vi vi phạm, một điểm mới có tính nền tảng của dự thảo nghị định so với Nghị định số 25/2014/NĐ-CP là việc mô tả chi tiết các nhóm hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng như: Lừa đảo trực tuyến; tổ chức đánh bạc, đánh bạc; xâm hại trẻ em; vi phạm trong lĩnh vực quảng cáo, sản xuất, kinh doanh, thương mại, sở hữu trí tuệ, trò chơi điện tử, thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm... Việc chi tiết hóa hành vi vi phạm đã bổ sung khoảng trống thực tiễn mà Nghị định số 25/2014/NĐ-CP chưa bao quát được.

So với Nghị định số 25/2014/NĐ-CP quy định chung chung về thẩm quyền và trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức trong phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao, dự thảo nghị định đã quy định rất rõ thẩm quyền của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; cũng như nêu cụ thể trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp.

Dự thảo nghị định đã đưa ra các quy định chi tiết liên quan bảo toàn chứng cứ số, phong tỏa dữ liệu, tiêu chuẩn giám định kỹ thuật số và hợp tác quốc tế trong điều tra tội phạm mạng. Ngoài ra, việc phát hiện, tạm giữ, thu giữ tài sản số liên quan hành vi vi phạm pháp luật cũng được đề cập chi tiết, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, đồng thời bảo đảm tính chính xác, liên tục và khả năng truy nguyên của dữ liệu kỹ thuật.

Toàn văn dự thảo nghị định được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công an để lấy ý kiến đóng góp của cơ quan, tổ chức và cá nhân trong 10 ngày kể từ ngày 16/3/2026.

Nguyễn Hương