Cải chính sai sót trong hộ tịch, không bắt buộc dân phải đưa ra chứng cứ

Không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính

Tiếp tục chương trình phiên họp, chiều 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Nêu tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; phù hợp với việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp; cắt giảm thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, dự thảo giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; các việc hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc. Ảnh: QH

Điểm đáng lưu ý khác, dự thảo cũng bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan, chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

Thẩm tra về đăng ký hộ tịch phi địa giới, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới. Cần đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi.

Theo cơ quan thẩm tra, việc quy định UBND cấp xã đăng ký khai sinh chủ động, đăng ký khai tử chủ động trực tuyến dựa trên dữ liệu kết nối từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là một bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi, phục vụ người dân tốt hơn.

Tuy nhiên, theo quy định của dự thảo luật thì sau khi thông tin đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử của cá nhân được cập nhật trên cơ sở dữ liệu y tế và kết nối với cơ sở dữ liệu hộ tịch thì chưa có cơ sở để xác định UBND cấp xã cụ thể nào có trách nhiệm thụ lý, chủ động đăng ký khai sinh, khai tử.

“Do đó, đề nghị nghiên cứu, bổ sung một số nguyên tắc xác định, lựa chọn UBND cấp xã có thẩm quyền giải quyết thủ tục đăng ký hộ tịch; đồng thời, quy định cụ thể các trường hợp “không thể đăng ký khai sinh, khai tử chủ động” để tránh mâu thuẫn với trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc chủ động đăng ký khai sinh, khai tử cho cá nhân”, ông Tùng nêu rõ.

Liên thông dữ liệu, tránh việc người dân phải tự đi tìm

Phát biểu sau đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý cần đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Trước đây, hình thức giấy tờ là chủ yếu, nhưng tới đây phải chuyển sang ưu tiên bản điện tử để người dân thuận tiện, ở đâu cũng có thể đăng ký hộ tịch, không phụ thuộc địa giới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: QH

Về trách nhiệm chứng minh, trước đây người dân phải cung cấp nhiều giấy tờ, tới đây, cơ quan nhà nước cần chủ động tra cứu dữ liệu liên thông, tránh việc người dân phải tự đi tìm. Khi đã có dữ liệu, chỉ cần quét qua VNeID là có thể tìm được thông tin, ông nêu rõ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, về pháp lý và liên thông thủ tục, cần luật hóa quy định “3 trong 1” và “2 trong 1”. Trong đó, quy trình “3 trong 1” như khai sinh – đăng ký thường trú – cấp thẻ bảo hiểm y tế, và “2 trong 1” như khai tử – xóa đăng ký thường trú cần được quy định bắt buộc, thay vì chỉ dừng ở nghị định hướng dẫn.

Liên quan đến cải cách thủ tục hành chính hộ tịch, theo ông, thực tế hiện nay việc cải chính sai sót do cán bộ hoặc do lịch sử để lại rất khó khăn, đòi hỏi nhiều giấy tờ từ nhiều thập kỷ trước.

Do vậy, cần áp dụng nguyên tắc vì lợi ích của người dân: nếu sai sót rõ ràng do lỗi của cơ quan nhà nước trong quá trình ghi chép hoặc chuyển đổi số, cơ quan tư pháp phải có trách nhiệm tự rà soát, điều chỉnh, không bắt buộc người dân đi tìm chứng cứ cũ. “Khi làm phó chủ tịch UBND tỉnh Cần Thơ 5 năm, tôi thấy đây là vấn đề rất khổ sở”, ông nói.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh một số nội dung cụ thể cần lưu ý: về khai sinh, phải bảo đảm quyền có danh tính ngay lập tức; về kết hôn, bảo đảm thuận tiện; về khai tử, phải kịp thời và nhân văn…

“Hiện nay, bất cập là phải có giấy đăng ký kết hôn để ghi tên cha mẹ; tới đây có thể cho phép cam đoan và hậu kiểm bằng dữ liệu số. Việc kết hôn hiện vẫn yêu cầu xin giấy xác nhận độc thân, nhưng tới đây cơ quan nhà nước cần tự tra cứu trên cơ sở dữ liệu quốc gia. Về khai tử, hiện gia đình phải đi khai báo nhiều nơi; tới đây liên thông giữa cơ sở y tế và cơ quan tư pháp”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Luân Dũng