'Đồng hồ sinh học' hỗ trợ não phục hồi sau đột quỵ

Đột quỵ từ lâu được nhìn nhận chủ yếu như một tai biến, xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn hoặc mạch máu trong não bị vỡ. Tuy nhiên, các nhà khoa học ngày càng nhận thấy quá trình phục hồi sau đột quỵ không chỉ phụ thuộc vào tổn thương ban đầu, mà còn liên quan chặt chẽ đến giấc ngủ, nhịp sinh học và khả năng tự “làm sạch” của não.

Theo SciTechDaily, nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Y khoa Đại học Rochester (Mỹ) phát hiện rằng việc tăng cường nhịp sinh học 24 giờ có thể hỗ trợ não phục hồi sau đột quỵ, kể cả khi can thiệp bắt đầu vài ngày sau khi xảy ra tổn thương.

Công trình được công bố trên Tạp chí Khoa học y sinh uy tín The Journal of Clinical Investigation (Mỹ) cho thấy, các liệu pháp dựa trên nhịp sinh học giúp cải thiện vận động, giảm tổn thương não và hạ mức viêm ở chuột bị đột quỵ.

Nghiên cứu tập trung vào hệ glymphatic, mạng lưới giúp dịch não tủy lưu thông qua mô não để loại bỏ chất thải, mảnh vụn tế bào và các tín hiệu viêm. Hệ thống này hoạt động mạnh hơn khi ngủ và chịu sự điều hòa của nhịp sinh học hằng ngày.

Tác giả chính Lauren Hablitz cho rằng, phục hồi sau đột quỵ cần được nhìn rộng hơn, bởi đây không chỉ là sự cố mạch máu mà còn liên quan đến rối loạn “thời điểm” trong hoạt động sinh học. Thực tế, đột quỵ thường xảy ra nhiều hơn vào buổi sáng và có thể nghiêm trọng hơn vào cuối chu kỳ ngủ. Nhiều bệnh nhân sau đột quỵ cũng gặp rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng đến quá trình phục hồi, tâm trạng và chất lượng sống.

Để kiểm tra giả thuyết, nhóm nghiên cứu thử nghiệm nhiều cách tác động đến “đồng hồ sinh học” như kiểm soát ánh sáng, dùng melatonin, dùng hợp chất KL001 và áp dụng chế độ ăn giới hạn thời gian. Trong đó, KL001 và ăn giới hạn thời gian được chọn để thử nghiệm sâu hơn trên chuột bị đột quỵ.

Đáng chú ý, các biện pháp này bắt đầu được áp dụng 3 ngày sau đột quỵ, tức là vượt ngoài “cửa sổ vàng” của nhiều phương pháp cấp cứu. Kết quả cho thấy chuột được can thiệp có sự phục hồi vận động tốt hơn, vùng tổn thương não nhỏ hơn, dòng chảy glymphatic được cải thiện và các tín hiệu viêm giảm. Theo nhóm nghiên cứu, việc củng cố nhịp sinh học có thể giúp não loại bỏ tín hiệu viêm hiệu quả hơn, thay vì chỉ nhắm vào một con đường viêm duy nhất.

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh, kết quả hiện mới dừng ở nghiên cứu trên động vật. Cần thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ mối liên hệ giữa nhịp sinh học, hệ glymphatic và phản ứng viêm sau đột quỵ, trước khi tiến tới thử nghiệm lâm sàng.

Tuy nhiên, phát hiện này góp phần củng cố quan điểm mới trong thần kinh học rằng giấc ngủ, nhịp sinh học và khả năng “dọn rác” của não có thể giữ vai trò quan trọng trong phục hồi sau tổn thương thần kinh.