'Đông Kinh Nghĩa Thục' là gì?

Đài phun nước ở Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Ảnh: VTC News.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, nơi có đài phun nước, nằm ở phía bắc hồ Gươm, Hà Nội. Tên gọi của quảng trường vốn gắn với ngôi trường Đông Kinh Nghĩa Thục, một trung tâm hoạt động của các sĩ phu yêu nước.

Theo cuốn Dấu vân tay của phố của tác giả Nguyễn Trương Quý, cách đây hơn một thế kỷ trước, ông Lương Văn Can cùng nhiều sĩ phu lập ra ngôi trường Đông Kinh Nghĩa Thục để cùng đóng góp vào công cuộc "khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh", với mục tiêu đầu tiên là "dạy tiếng Pháp, chữ Quốc ngữ và chữ Hán theo chương trình mới", như lá đơn ngày 1/5/1907 của Nguyễn Quyền và Trần Hữu Đức, hai người đồng chí của cụ cử Can gửi Đốc lý Hà Nội.

Cũng theo cuốn sách, Đông Kinh Nghĩa Thục là nơi tạo ra sức ảnh hưởng truyền thông lớn cho việc học chữ quốc ngữ. Theo bài hát khuyến học chữ quốc ngữ khi đó, thông điệp là: "Chữ quốc ngữ là hồn trong nước. Phải đem ra tính trước dân ta. Sách các nước, sách China. Chữ nào nghĩa ấy dịch ra tỏ tường".

Tác giả nhận định trường Đông Kinh Nghĩa Thục góp phần tạo ra những cộng đồng tri thức, quy tụ tâm huyết của giới trí thức và tiến tới hành động tạo dựng chứ không chỉ dừng lại ở thù tạc ngâm vịnh hay tròn vai mẫn cán nơi nhiệm sở.

Mặc dù chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn (tháng 3/1907 đến tháng 12/1907), nhưng Đông Kinh Nghĩa Thục đã mở hàng trăm lớp dạy chữ Quốc ngữ cho hàng nghìn người, biên soạn nhiều cuốn sách với nội dung yêu nước tiến bộ bằng chữ quốc ngữ, và nhiều cuộc diễn thuyết cổ động cho việc học và phổ biến chữ Quốc ngữ.