Động lực bứt phá

Toàn cảnh Hội nghị lần thứ ba của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Ảnh: VGP

Kinh nghiệm quốc tế đã chứng minh, không quốc gia nào có thể vượt qua "bẫy thu nhập trung bình" nếu vẫn dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên hay gia công đơn thuần. Những lợi thế ấy từng tạo nên bước phát triển ban đầu, nhưng đang dần suy giảm và trở thành lực cản của chính quá trình đi lên. Muốn tạo ra bước nhảy vọt, nền kinh tế phải chuyển sang dựa trên năng suất, tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo.

Trong quá trình đó, cơ cấu lại toàn diện nền kinh tế là nhiệm vụ trung tâm. Trọng tâm của quá trình tái cơ cấu là hình thành những cực tăng trưởng mới. Đó là phát triển công nghiệp công nghệ cao làm nền tảng sản xuất; hiện đại hóa logistics gắn với cảng biển và các khu thương mại tự do để nâng cao năng lực kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu; xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế nhằm thu hút và phân bổ hiệu quả các dòng vốn; phát triển du lịch gắn với công nghiệp văn hóa để phát huy sức mạnh của các giá trị mềm; đồng thời đầu tư mạnh mẽ cho giáo dục, y tế và hạ tầng khoa học - công nghệ nhằm tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.

Tuy nhiên, công nghệ và nguồn vốn chỉ có thể trở thành động lực tăng trưởng khi được đặt trong một môi trường thể chế hiện đại và thông thoáng. Vì vậy, đổi mới thể chế chính là khâu đột phá của đột phá. Một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định nhưng đủ linh hoạt để thử nghiệm các mô hình mới thông qua cơ chế sandbox sẽ tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo phát triển. Đồng thời, hiệu quả của mô hình tăng trưởng mới cũng cần được đánh giá bằng những chỉ tiêu phản ánh chất lượng phát triển, như năng suất lao động xã hội, tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu hay tỷ lệ đầu tư cho nghiên cứu và phát triển trên GDP, thay vì chỉ nhìn vào quy mô tăng trưởng.

Để hiện thực hóa mô hình phát triển mới, cần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, kết nối và dẫn dắt thông qua cơ chế "đầu tư mồi", chia sẻ rủi ro và đặt hàng các công nghệ chiến lược; trong khi doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, các vườn ươm khởi nghiệp và quỹ đầu tư mạo hiểm trở thành những chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị mới. Bên cạnh đó, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài đòi hỏi phải đa dạng hóa nguồn lực phát triển. Ngoài ngân sách Nhà nước và tín dụng truyền thống, cần khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, mở rộng hợp tác công - tư và huy động mạnh mẽ nguồn vốn xã hội. Quan trọng hơn cả là chuyển từ tư duy Nhà nước "làm thay" sang Nhà nước "kiến tạo phát triển", tạo môi trường thuận lợi để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

Đổi mới mô hình phát triển không chỉ nhằm đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn, mà còn hướng tới một nền kinh tế có sức chống chịu tốt hơn, năng suất cao hơn và năng lực cạnh tranh mạnh hơn. Xa hơn, đó còn là quá trình đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát huy đầy đủ tiềm năng con người Việt Nam, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế. Những cải cách thể chế và cơ chế đổi mới được khởi động hôm nay sẽ tạo nền móng cho một giai đoạn phát triển mới, đưa Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường xây dựng một quốc gia phát triển, hùng cường và thịnh vượng.