Team Vietnam – Tim Việt Nam: Khi 'người mình' dẫn dắt cuộc chơi mới

Cái thời người nước ngoài nắm giữ hoàn toàn các vị trí quyết định đã bắt đầu mờ dần. Team Vietnam, tim Việt Nam là đội ngũ chuyên gia mới như vậy.

1. Chuyện của nữ giám đốc “tiêu chuẩn”

Cuối năm là hàng loạt các chuyến đi, các đợt đánh giá và cấp giấy chứng nhận của đội ngũ SGS Việt Nam. Đầu tiên là thỏa thuận hợp tác với Kizuna JV - công ty phát triển khu công nghiệp, dịch vụ cho thuê nhà xưởng ở Khu công nghiệp Tân Kim, Tây Ninh. SGS sẽ hỗ trợ Kizuna triển khai các giải pháp ESG theo chuẩn quốc tế, lộ trình hướng đến net zero vào năm 2050. Kế đến là trao chứng nhận về hệ thống quản trị AI, chứng nhận chuẩn về sinh khối gỗ, chuẩn đồ điện tử cho máy ATM…

Thỏa thuận chỉ mới là bước khởi đầu, bởi còn mất thời gian đào tạo, đánh giá và cấp chứng nhận. Quá trình thường kéo dài khoảng 12 tháng. “Và ngay cả khi đạt chứng nhận, doanh nghiệp cũng chỉ ở điểm chạm ngõ, có tấm vé vào cửa các thị trường khó tính phương Tây”, theo lời bà Nguyễn Nam Trân, Giám đốc điều hành dịch vụ chứng nhận của SGS Việt Nam.

Theo các số liệu thống kê chính thức, tính đến tháng 1-2026 có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy vậy, số doanh nghiệp sở hữu các chứng nhận quốc tế, quản trị và điều hành minh bạch lại chiếm số ít khiêm tốn. Nghịch lý này vô tình khiến ngõ ra thị trường quốc tế lại càng hẹp hơn.

Bà Nguyễn Nam Trân (trái) cùng Phó tổng giám đốc Kizuna Trần Duy Vũ (giữa) và CEO Bùi Đức Thọ của Airspeed Việt Nam, khách thuê nhà xưởng của Kizuna. Ảnh: Phương Anh

Hoạt động sáp nhập các tỉnh thành trong năm 2025 cũng khiến nhiều doanh nghiệp lúng túng. Giấy tờ xuất hàng ghi ở địa chỉ này, tỉnh này. Nhưng sau tháng 7 thì địa chỉ hoàn toàn khác. Giữa mớ bòng bong giấy tờ, sự sinh tồn của doanh nghiệp đòi hỏi sự dũng cảm của người ở nơi cấp chứng nhận, bởi đó là vận mệnh của cả hai.

Hành trang vào nghề giám đốc. “Lúc đó, các hãng nghiên cứu thị trường nước ngoài mới vào thị trường Việt Nam. Làm xong khảo sát khách hàng thì được thù lao 100 đô la, mừng húm vì số tiền khá lớn với sinh viên”, Nam Trân kể lại thời sinh viên những năm 1990. Tốt nghiệp Đại học Kinh tế TPHCM, Nam Trân làm cho Hội đồng vàng (WGC) và quỹ Indochina Capital rồi mới bước qua lĩnh vực cấp chứng nhận tiêu chuẩn với Det Norske Veritas. Từ giám đốc tiếp thị đến giám đốc điều hành ở ngành mới là “giai đoạn thực sự trưởng thành bởi mình phải là người lót đường, vạch ra hướng đi cho cả tập thể”, vị giám đốc nói.

Cá tính Bắc Âu và phong cách quản trị Đan Mạch hồi làm ở Det Norske Veritas ảnh hưởng đến cách quản trị của Nam Trân. Bà tin rằng sự bình đẳng rút ngắn khoảng cách sếp và nhân viên, sự đồng thuận và tin tưởng trong quá trình ra quyết định, tự do đi kèm trách nhiệm là những tố chất đầu tiên. Quan trọng hơn cả là xem trọng chất lượng cuộc sống.

Nghề giám đốc từ đây “mới vận vào người”. Hồi tháng 6-2025, từ việc quản lý mảng chứng nhận ở Việt Nam, Nam Trân phải kiêm nhiệm thêm thị trường Indonesia. Cấp trên có hỏi ý “đủ sức thêm một thị trường nữa không”, bà kể giọng lưỡng lự.

Từ giữa thập niên 1990, phần lớn các nhà lãnh đạo mảng đánh giá và cấp chứng nhận quốc tế cho các doanh nghiệp Việt Nam đều là người nước ngoài. Xu hướng đó đang đổi chiều. “Lúc trước, người nước ngoài họ đánh giá mình. Giờ là lúc người mình bắt đầu đi đánh giá ở các nước Đông Nam Á, rồi sang Hàn Quốc, Nhật Bản và cả Mỹ”, Nam Trân kể và bà dùng “người mình” để nói về các chuyên viên của SGS Việt Nam.

Phẩm chất của người lãnh đạo. Nhận định về phẩm chất hàng đầu của đội ngũ chuyên viên cấp cao ở nhiều lĩnh vực chuyên môn của SGS Việt Nam, bà Trân cho hay họ là những người giỏi, có cá tính và quan trọng là có tính chính trực, bởi đức tính này sẽ tạo nên tín nhiệm. “Nếu chỉ quan tâm đến quyền lợi của mình mà không bảo vệ được quyền lợi của người khác thì khó bền”, bà trả lời không do dự.

Còn với nhà lãnh đạo phải có khả năng dẫn dắt đội ngũ, và nó quan trọng hơn cả năng lực. Ngoài ra, nhà lãnh đạo cần ba phẩm chất quý. Một là, phải cập nhật kiến thức liên tục để tránh lỗi thời, phải sàng lọc và chọn các nguồn uy tín. Hai là, giàu trải nghiệm thực tế, bởi bài học từ thành công và cả thất bại cá nhân là chất liệu quý giá để chiêm nghiệm, kết nối hay ứng dụng lý thuyết vào thực tế. Ba là, phương thức truyền đạt dễ hiểu, sử dụng tư duy hình tượng hóa (analogy) để biến cái phức tạp thành dễ hiểu, đặt con người làm trung tâm giao tiếp”.

Bên trong nhà máy của Airspeed Manufacturing Việt Nam ở Khu công nghiệp Tân Kim. Ảnh: Airspeed Vietnam

Đó là phần lõi, còn phần hồn của nghề lãnh đạo sẽ bao gồm các yếu tố tinh thần. Đó là trí tuệ cảm xúc (EQ), tư duy mở, lòng biết ơn và sự chân thành.

Và “bà sếp” Nam Trân trong mắt các nhân viên SGS Việt Nam được đánh giá là “cá tính, chịu chơi, chịu chơi chung với nhân viên và nghiêm túc tuân thủ”. Còn các giám đốc cấp trung lại trân quý “sự tin tưởng của người quản trị cấp cao, không can thiệp sâu chuyện chuyên môn dù là ở trong công ty hay trong cả các sự kiện bên ngoài”.

“Trải nghiệm lớn hơn tuổi tác. Có người 30 tuổi vẫn như đứa trẻ. Có người 20 tuổi đã trải đời như 60. Tuổi không làm nên độ sâu, nhận thức mới làm nên chiều cao”, Nam Trân chia sẻ. Chính vì thế, bà phân các công việc đòi hỏi trách nhiệm và năng lực cao hơn cho đồng nghiệp trẻ. Nhưng có lúc cũng ưu tư. “Có một bạn ở Indonesia rất giỏi chuyên môn, nhưng rồi nghĩ đến tố chất lãnh đạo và dẫn dắt thì phân vân”, bà kể.

2. Chuyện từ Long Hậu

Từ TPHCM đi khu công nghiệp Tân Kim và Long Hậu thuộc Tây Ninh (Long An cũ) mất tầm 30-60 phút. Hai nhà máy của Airspeed Manufacturing Việt Nam nằm ở đây, ở hai bên của sông Cần Giuộc. Nhà máy đầu hình thành năm 2017, đến năm 2023 thì Airspeed Việt Nam có thêm nhà máy thứ hai. Hồi tháng 10-2025, Airspeed Việt Nam tất tả tuyển dụng gần 1.000 nhân sự cho nhà máy mới thứ ba, ngay tại Tân Kim, với diện tích nhà máy mới bằng hai nhà máy đầu cộng lại và nhân sự cao hơn khoảng 25%.

Giải bài toán nhân sự “vùng trũng”. Mà tuyển công nhân ở các khu công nghiệp và vùng nông thôn mới cực kỳ cạnh tranh. “Lương tháng có khi xê xích chỉ 50.000 đồng thôi thì công nhân đồng loạt nghỉ, rủ nhau sang nơi mới. Chưa kể là có đám cưới hay giỗ chạp thì có khi cả chuyền nghỉ gần hết vì cả tổ là bà con, họ hàng với nhau”, vị CEO kể lại câu chuyện khi ông làm ở Hoya Lens ở Quảng Ngãi. Các nhà máy mới của Airspeed Việt Nam ít gặp vấn đề này hơn, nhưng công ty phải có cách giữ người.

Sau giờ làm việc thì nhân viên có thể chọn theo học các khóa tiếng Anh hay kiến thức nghề nghiệp, kỹ năng mềm và các kỹ năng khác. Những yếu tố này giúp tăng hiệu suất, và gián tiếp thì giúp tăng thu nhập của nhân viên.

Hầu hết nhân viên ở đây đều tốt nghiệp đại học hoặc cao đẳng, gần một phần ba có bằng thạc sĩ. Các nhà máy của Airspeed đạt chuẩn WCOM (quản trị vận hành đẳng cấp thế giới) với các quy trình sản xuất tiên tiến, tinh gọn và tối ưu hóa nhằm nâng cao chất lượng, giảm lãng phí và tăng hiệu suất. Chỉ cần nhìn qua máy, người quản lý có thể theo dõi hiệu suất theo thời gian thực của người đứng máy.

“Nhưng hơn hết là sự cởi mở và thân thiện. Nhà đầu tư và khách hàng khi đi thăm các nhà máy Việt Nam sẽ cảm thấy thoải mái hơn bởi đội ngũ đứng máy, kỹ sư và nhân viên văn phòng đều có thể trao đổi bằng tiếng Anh. Khoảng 8% nhân viên có thể sử dụng song ngữ tiếng Anh và tiếng Nhật, 38% có thể nói tiếng tiếng Anh và tiếng Hoa”, vị CEO nói về lợi thế của Airspeed Việt Nam trong làn sóng di dời nhà xưởng ra khỏi Trung Quốc.

Chất lượng kiểu Nhật, linh hoạt kiểu Việt. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Bùi Đức Thọ bắt đầu vào nghề kỹ sư quy trình và kỹ sư giới thiệu sản phẩm mới, rồi quản lý chất lượng và lên cao hơn nữa. Song song đó là các khóa học thạc sĩ về kinh doanh, quản lý hiệu suất và quản trị tài chính. “Công việc buộc phải học, giống như quá trình cải tiến liên tục nhằm nâng chất lượng và hiệu suất mà nhà máy nước ngoài rất xem trọng. Đó là đặc tính của cả đội ngũ Airspeed Việt Nam mà chúng tôi luôn cố gắng hướng đến”, vị CEO giải thích.

Nhưng có chi tiết quan trọng khác. Nhà máy ở Long Hậu có bộ phận chuyên chế tạo và thiết kế khuôn mẫu. “Mỗi khi cần thay đổi chi tiết khuôn, đội ngũ ở đây phải gửi về nhà máy mẹ và có khi chờ cả tháng trời để nhà máy ở Trung Quốc chỉnh sửa khuôn mẫu theo yêu cầu. Đội ngũ kỹ sư chúng tôi khi đó đã quyết tâm tự thiết kế và chế tạo khuôn, trở nên sáng giá với tập đoàn”, vị CEO kể lại, nhấn mạnh xây dựng năng lực R&D của chi nhánh Việt Nam.

Nhưng điểm mạnh của đội ngũ kỹ sư, nhà quản lý của Airspeed Việt Nam là gì? “Mỗi khi có việc ăn uống vui chơi, sẽ có một người quyết định. Ăn gì, chơi gì, địa điểm ở đâu đều do người này quyết, rồi sau đó mọi người sẽ cùng nhau góp tiền. Không chia đều kiểu người Việt, mà sếp lớn thì chi nhiều hơn, như kiểu của người Nhật. Quá trình làm việc và ra quyết định cũng như vậy”, trưởng phòng sản xuất của nhà máy Long Hậu Trần Thanh Hải giải thích. Vị quản lý trẻ này từng có thời gian làm việc tại Nhật Bản.

Hiệu suất của đội ngũ Airspeed Việt Nam thời gian đầu chỉ bằng 50-60% của nhà máy đại lục, nhưng rồi đã dần dần nâng lên và hiện Việt Nam đã vượt lên với 125%. Tập đoàn mẹ cũng chuyển bớt năng lực ở Trung Quốc và Malaysia về các nhà máy ở Việt Nam. Các đoàn khách của tập đoàn mẹ và bên ngoài giờ đây đã “chịu” xếp lịch đến thăm Việt Nam để được mắt thấy tai nghe về một Airspeed toàn người Việt Nam. “Chúng tôi không giấu giếm. Nhưng họ có thể học hỏi, mô phỏng bên ngoài mà không chạm được phần lõi. Đó là tinh thần của đội ngũ Việt Nam”, CEO Bùi Đức Thọ kể.

3. Giấc mơ “Là Việt” và “Hải Xuân”

Hơn 1 triệu doanh nghiệp, tức Việt Nam có hơn 1 triệu CEO hay giám đốc điều hành, cấp quản lý tương đương. Sự nâng cấp về lượng và chất là cần thiết để đi xa hơn trong bối cảnh phát triển hiện nay. Thế hệ chuyên gia, giám đốc mới ra nước ngoài, ở vị thế là quốc gia gốc đầu tư như Việt Nam hồi mở cửa là một câu chuyện mới. Có lẽ vẫn chưa dừng ở đây.

Cuộc gặp cuối năm ở quán cà phê có tên Là Việt trên đường Bà Huyện Thanh Quan ở TPHCM phảng phất ý nghĩa mới.

Trước Tết, SGS Việt Nam khai trương cơ sở đào tạo SGS Academy rộng hơn 300 mét vuông, được đầu tư xây mới hơn 3 tỉ đồng. “Môi trường học hiện đại, thoáng và hiện đại cũng góp phần khơi mở tâm thức để đón nhận cái mới”, CEO Nguyễn Nam Trân nói.

Còn ở nhà máy Long Hậu máy vẫn chạy đều. Nhà máy ở đây chế tạo khuôn mẫu và gia công chi tiết nhựa, sử dụng máy móc của các thương hiệu Haitian, Makino hay Fanuc để ổn định dây chuyền sản xuất, chất lượng sản phẩm. “Rồi một ngày Việt Nam sẽ dàn máy thương hiệu Hải Xuân, ăn đứt Haitian (Hải Thiên) của nước ngoài”, chủ và khách của Airspeed Việt Nam cười vang khi tạm biệt hai vị quản lý ở Long Hậu. Đó là trưởng bộ phận sản xuất Trần Thanh Hải và trưởng bộ phận chất lượng Trần Văn Xuân.

Hồ Nguyên Thảo