Động lực tăng trưởng của Châu Âu rời xa nhóm Eurozone

Theo báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới (World Economic Outlook) từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng kinh tế của khu vực đồng Euro (Eurozone) được dự báo sẽ chỉ nhích khoảng 1% mỗi năm trong giai đoạn 2027 - 2031, trong đó năm có mức tăng cao nhất là 2028, cũng chỉ đạt 1,4%.

Toàn bộ Liên minh châu Âu (EU) có triển vọng khả quan hơn đôi chút với mức tăng trưởng trung bình 1,4%/năm, và cũng đạt đỉnh vào năm 2028 với mức 1,6%.

Nhưng đây vẫn là bức tranh tăng trưởng khá khiêm tốn nếu đặt trong bối cảnh toàn cầu. IMF dự báo kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng khoảng 3,2%/năm trong cùng giai đoạn. Các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển tại châu Á được dự báo tăng 4,6%/năm, Ấn Độ tăng 6,5%, trong khi ngay cả khu vực châu Phi cận Sahara cũng được kỳ vọng đạt mức tăng trưởng 4,6%/năm.

Đáng chú ý, một nhóm các quốc gia có quy mô nhỏ hơn tại châu Âu, trải dài từ khu vực Địa Trung Hải đến Tây Balkan và Đông Âu, lại được dự báo sẽ tăng trưởng với tốc độ cao hơn gấp đôi Eurozone trong 5 năm tới.

5 NỀN KINH TẾ NHỎ VƯỢT LÊN

Malta đứng đầu bảng xếp hạng tăng trưởng trung hạn tại châu Âu của IMF. Cụ thể, tổ chức dự báo nền kinh tế Malta sẽ tăng trưởng gần 4%/năm trong 5 năm tới.

Trong suốt một thập kỷ qua, quốc đảo này đã duy trì tốc độ tăng trưởng gần 7%/năm, nhờ sự phát triển mạnh của ngành du lịch, trò chơi trực tuyến (online gaming), các dịch vụ chuyên môn và tài chính, đồng thời thu hút lượng lớn lao động nước ngoài để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế đang bùng nổ.

Thủ đô Valletta, Malta

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng này hiện đang bước vào giai đoạn trưởng thành. Khi tỷ lệ thất nghiệp đã xuống gần mức thấp kỷ lục và tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng nghiêm trọng, Malta không còn có thể tiếp tục dựa chủ yếu vào việc mở rộng lực lượng lao động để duy trì tăng trưởng.

Đối với Kosovo, IMF dự báo nước này sẽ tiếp tục là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Âu dù quy mô còn khá nhỏ. Tốc độ tăng trưởng của nước này được kỳ vọng ổn định quanh mức 4%, nhờ tiêu dùng hộ gia đình mạnh, đầu tư công, dòng kiều hối từ nước ngoài và lực lượng lao động trẻ.

Trong báo cáo tham vấn Điều IV mới nhất về Kosovo, IMF lưu ý: "Việc triển khai đúng tiến độ Kế hoạch Tăng trưởng Mới của Liên minh châu Âu có thể tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế và việc làm”. Động lực tăng trưởng của Kosovo mang nhiều đặc điểm riêng. Lượng kiều hối từ cộng đồng người Kosovo sinh sống chủ yếu tại Đức và Thụy Sĩ không chỉ thúc đẩy tiêu dùng mà còn hỗ trợ đầu tư kinh doanh. Bên cạnh đó, chi tiêu cho hạ tầng công và sự phát triển của hệ thống ngân hàng cũng góp phần thúc đẩy nền kinh tế.

Tiếp theo đó, IMF dự báo Ukraine sẽ đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 3,8%/năm, trong đó năm 2028 có thể đạt khoảng 4,2%. Triển vọng này chủ yếu dựa trên giả định rằng công cuộc tái thiết sau chiến tranh sẽ trở thành động lực chính của nền kinh tế. Theo kịch bản cơ sở của IMF, chiến sự sẽ dần lắng xuống và quá trình tái thiết sẽ được triển khai mạnh mẽ, kéo theo làn sóng đầu tư tài sản cố định quy mô lớn. Hiện Ngân hàng Thế giới ước tính tổng chi phí tái thiết Ukraine đã lên gần 600 tỷ USD. Trong trường hợp nếu giả định này không thành hiện thực, triển vọng kinh tế sẽ xấu đi đáng kể. Kịch bản tiêu cực của IMF chỉ ra rằng nếu xung đột tiếp tục kéo dài, tăng trưởng của Ukraine trong năm 2027 có thể chỉ đạt khoảng 1%.

Thủ đô Belgrade, Serbia

Serbia được dự báo đạt mức tăng trưởng trung bình 3,52%/năm. Đồng thời đà tăng trưởng còn được kỳ vọng sẽ mạnh lên vào cuối giai đoạn dự báo, đạt đỉnh trong khoảng 2030 - 2031. Trong ngắn hạn, câu chuyện tăng trưởng của Serbia gắn liền với một sự kiện quan trọng. Năm tới, thủ đô Belgrade sẽ đăng cai Expo 2027, triển lãm thế giới được kỳ vọng thu hút hàng triệu lượt khách. Sự kiện đang thúc đẩy một chu kỳ đầu tư mạnh vào xây dựng và hạ tầng, bao gồm đường cao tốc, đường sắt và các dự án tái phát triển đô thị. Song song với đó là sự mở rộng của ngành sản xuất phục vụ xuất khẩu và các khoản đầu tư lớn do Trung Quốc hậu thuẫn trong lĩnh vực khai thác đồng.

IMF dự báo Moldova sẽ tăng trưởng trung bình 3,5%/năm trong giai đoạn 2027 - 2031, với năm tăng trưởng mạnh nhất là 2028, đạt khoảng 3,7%. Tín hiệu phục hồi diễn ra sau giai đoạn đầy khó khăn khi quốc gia này phải đối mặt với hàng loạt cú sốc như chiến sự sát biên giới, khủng hoảng năng lượng và hạn hán - những yếu tố khiến tăng trưởng kinh tế gần như bằng 0 trong năm 2024. Động lực chính của quá trình phục hồi đến từ nguồn vốn hỗ trợ của Liên minh châu Âu và chương trình cải cách. Brussels đã trao quy chế ứng cử viên EU cho Moldova vào năm 2022, chính thức khởi động đàm phán gia nhập vào năm 2024. Hiện nay, Kế hoạch Tăng trưởng của EU đang đưa nguồn vốn lớn vào các dự án đầu tư công tại nước này.

Tiêu dùng hộ gia đình, được hỗ trợ bởi thu nhập thực tế tăng và lượng kiều hối tương đương khoảng 10% GDP, tiếp tục đóng góp đáng kể vào tăng trưởng. Trong khi đó, lĩnh vực công nghệ thông tin (IT) cùng các ngành dịch vụ khác đang đóng vai trò dẫn dắt phía cung của nền kinh tế.

Trong báo cáo tham vấn Điều IV năm 2025 được công bố vào tháng 2, IMF nhận xét: “Đà phục hồi của kinh tế Moldova được hỗ trợ bởi vụ mùa thuận lợi, nhu cầu trong nước mạnh mẽ và nguồn tài trợ đáng kể từ Liên minh châu Âu”.

ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG CHUYỂN SANG NỀN KINH TẾ NHỎ

Điểm chung của năm nền kinh tế kể trên là đều có quy mô nhỏ hơn đáng kể so với các đầu tàu truyền thống của châu Âu, nhưng lại sở hữu dư địa tăng trưởng lớn hơn nhờ những động lực rất khác nhau.

Malta đang chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng lao động sang nâng cao năng suất. Theo IMF, giai đoạn phát triển tiếp theo của Malta sẽ phụ thuộc ít hơn vào việc mở rộng lực lượng lao động và nhiều hơn vào việc nâng cao năng suất. Tổ chức cho rằng chiến lược củng cố tài chính công, đồng thời tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và đổi mới sáng tạo sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao tiềm năng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Malta.

Kosovo hưởng lợi từ lực lượng lao động trẻ, kiều hối và nhu cầu tiêu dùng nội địa.

Serbia, khác với nhiều nền kinh tế khác, đầu tư công mới chính là động lực tăng trưởng chủ yếu của nước này chứ không phải là tiêu dùng. IMF nhận định rằng Serbia đã xây dựng được những "tấm đệm" kinh tế vĩ mô quan trọng sau khi kiểm soát thành công lạm phát và duy trì kỷ luật tài khóa.

Bên cạnh đó, Ukraine được kỳ vọng bước vào chu kỳ tái thiết quy mô lớn sau chiến tranh, còn Moldova đặt cược vào cải cách và tiến trình hội nhập sâu hơn với Liên minh châu Âu.

Dự báo tăng trưởng kinh tế của các quốc gia Châu Âu trong giai đoạn 2027 - 2031 (bao gồm cả dự báo về Liên minh Châu Âu và khu vực đồng Euro)

Nếu như các nền kinh tế lớn của Eurozone đang chịu sức ép từ dân số già hóa, nợ công cao, năng suất tăng chậm và chi phí năng lượng kéo dài, thì nhiều nền kinh tế nhỏ vẫn còn không gian để mở rộng đầu tư, cải thiện năng suất và bắt kịp các nước phát triển.

Điều này cho thấy động lực tăng trưởng của châu Âu đang có dấu hiệu dịch chuyển khỏi các nền kinh tế lớn sang những quốc gia nhỏ hơn nhưng linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, triển vọng trên vẫn đi kèm không ít rủi ro. Đối với Kosovo, tăng trưởng hiện vẫn chủ yếu dựa vào nhu cầu trong nước và nhập khẩu, trong khi quốc gia này vẫn chưa xây dựng được một nền tảng xuất khẩu đủ sức cạnh tranh.

Còn tình hình của Ukraine sẽ còn phụ thuộc vào diễn biến của chiến sự. IMF nhấn mạnh: "Triển vọng trên thực tế vẫn còn nhiều bất định khi cuộc chiến tiếp tục gây tổn thất nặng nề đối với người dân và nền kinh tế”.

Trong khi đó, Serbia vẫn đối mặt với rủi ro từ căng thẳng chính trị trước cuộc bầu cử năm 2027 cũng như thách thức bảo đảm các khoản đầu tư công lớn sẽ thực sự chuyển hóa thành năng suất dài hạn.

Tại Moldova, những rủi ro lớn nhất vẫn là diễn biến của cuộc chiến tại Ukraine và nguy cơ các chương trình cải cách gắn với tiến trình gia nhập EU bị chậm lại hoặc không được triển khai đúng kế hoạch, IMF nhận định.

Nhìn chung, việc duy trì cải cách, nâng cao năng suất và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư sẽ quyết định liệu những nền kinh tế này có thể tiếp tục duy trì vị thế là các điểm sáng tăng trưởng của châu Âu trong phần còn lại của thập kỷ hay không.