Thị trường 7 tỷ USD của sách hiếm

Hội chợ Sách cổ quốc tế New York Hội chợ Sách Cổ Quốc tế New York (NYIABF) đã trở thành hội chợ sách cổ hàng đầu thế giới trong hơn 60 năm qua. Mỗi năm một lần, các nhà triển lãm từ khắp nơi trên thế giới tụ họp tại New York, trưng bày kho tàng các hiện vật bao gồm sách quý hiếm, bản đồ, bản thảo minh họa, bìa sách tinh xảo, tranh minh họa, tài liệu lịch sử, ảnh chụp, tranh in, vật kỷ niệm và các ấn phẩm ngắn hạn khác.

Năm 1947, các nhà bán sách từ 5 quốc gia là Đan Mạch, Pháp, Anh, Hà Lan và Thụy Điển đã tập hợp tại Amsterdam “với tiêu chí tạo dựng niềm hy vọng mới cho hòa bình quốc tế thông qua thị trường mở, thúc đẩy tình hữu nghị và sự hiểu biết, đồng thời chống lại sự thù địch và nghi ngờ do Thế chiến II gây ra”. Một năm sau, tại cuộc họp thứ hai ở Copenhagen, Liên đoàn quốc tế các nhà bán sách hiếm (ILAB) đã chính thức được thành lập.

Sau đó, vào năm 1949, một nhóm gồm 50 nhà bán sách người Mỹ đã họp và nhất trí thành lập một liên đoàn sách cổ của riêng mình. Từ đó, Hiệp hội những người bán sách cổ của Mỹ (ABAA) ra đời và hội chợ sách cổ tại Mỹ đầu tiên diễn ra vài năm sau đó vào tháng 4/1960.

Cho đến nay, hội sách này được tổ chức thường niên và vẫn liên tục thu hút khách. Năm nay, khách tham quan vẫn xếp hàng dài, di chuyển qua các gian trưng bày của 174 nhà triển lãm toàn cầu, chiêm ngưỡng những cuốn sách quý hiếm, bản thảo, bản đồ và hiện vật trải dài qua nhiều thế kỷ.

Tổng số người tham dự đạt 15.400 người trong 4 ngày, với 2.400 người chỉ riêng trong đêm khai mạc. Lượng khách tham quan đã tăng 62% từ năm 2022 đến năm 2026.

Sức hút của sách hiếm

Trên toàn cầu, các báo cáo cho thấy giá trị của thị trường sách quý hiếm đạt hơn 7 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng dự kiến trên 6% mỗi năm.

Đà tăng trưởng trên có sự đóng góp của không ít người trẻ, đặc biệt là những người dưới 35 tuổi. Cả người mua và người bán đều chỉ ra cùng một lý do: sự trưởng thành trong thời đại số đã dấy lên niềm khao khát sở hữu những vật phẩm gắn liền với quá khứ. Có một điều gì đó đặc biệt khi được chạm vào lịch sử bằng tay.

Sách không chỉ là vật chứa thông tin; chúng còn có sức mạnh riêng. Việc cầm trên tay một tấm bản đồ từ năm 1482 dẫn đường cho hành trình của Columbus, một đôi giày ba lê có chữ ký của vũ công kiêm biên đạo múa kiệt xuất của Liên Xô Rudolf Nureyev hoặc một cuốn sách nhỏ theo trường phái phản kháng cực đoan Dada trong Thế chiến I gợi lên sự gần gũi với lịch sử mà không thể tái tạo bằng kỹ thuật số.

Ben Houston, đại diện hiệu sách cổ Peter Harrington Rare Books, mô tả việc sưu tập sách hiếm là “điều gần gũi nhất mà chúng ta có thể làm để du hành thời gian”.

Ngày nay, các nhà sưu tập cũng đang đa dạng hóa xu hướng sưu tầm của họ, kết hợp sách với tác phẩm nghệ thuật, tài liệu lưu trữ, vật liệu giấy và các vật dụng khác. Trước đó, các vật liệu giấy, chẳng hạn như vé máy bay, bưu thiếp, tờ rơi,… không được coi trọng. Nhưng ngày nay, vai trò của chúng đã được công nhận và được coi là có giá trị quan trọng trong việc hiểu rõ lịch sử xã hội và chính trị thời điểm đó.

Daylon Orr, người sáng lập đơn vị sưu tầm Fugitive Materials chuyên về lịch sử đồng tính, nữ quyền, hoạt động xã hội… cho biết ngành sách hiếm ngày càng chú trọng đến giá trị lịch sử. Fugitive Materials thường xuyên cung cấp tài liệu cho các trường đại học và bảo tàng, giúp lịch sử được lưu giữ và có thể trở thành nguồn nghiên cứu cho các nhà nghiên cứu trong tương lai.

Hội sách cổ quốc tế tại New York. Ảnh: nyantiquarianbookfair.

Đưa sách hiếm đến với toàn công chúng

Ngành kinh doanh sách hiếm, vốn thường do nam giới thống trị, đã có nhiều nỗ lực đáng chú ý nhằm đa dạng hóa nhóm khách hàng, đặc biệt trong những thập kỷ gần đây.

Ví dụ, một trong những nữ đại sứ của hội sách cổ New York là Meredith Graves, cựu ca sĩ chính của ban nhạc punk Perfect Pussy. Graves không chỉ nghiên cứu và thực hành các truyền thống huyền bí mà còn có nhiều năm sưu tầm sách về ma thuật, văn hóa dân gian và phép thuật.

Bà cũng sưu tầm cẩm nang dệt may, các mẫu may vá và hướng dẫn đan len trong lịch sử. Bà giải thích: “Tôi sưu tầm những thứ tôi có thể sử dụng. Sách của tôi phải sống. Chúng được sử dụng… Chúng là những vật thể sống”.

Sách hiếm không chỉ len lỏi vào đời sống thường nhật mà còn được lan tỏa rộng rãi nhờ Internet, khi người ta dễ dàng tìm kiếm và nghiên cứu tài liệu về sách hiếm.

Trong khi đó, mạng xã hội đưa khán giả trẻ tuổi đến với những cuốn sách, tài liệu lưu trữ và những đồ vật mà họ có thể không bao giờ biết đến.

Ví dụ, Jesse Paris Smith, con gái của nhạc sĩ Patti Smith và cũng là một nhạc sĩ tài năng, từng là đại sứ đầu tiên của hội sách cổ ở Mỹ. Bộ sưu tập của bà rất đa dạng: tác phẩm của các nhà thơ và nhà văn, lịch sử hàng hải, lịch sử bang Michigan và đặc biệt là các tài liệu liên quan đến mẹ bà.

Bà giải thích: “Điều quan trọng nhất cần nhớ là những tác phẩm này không thuộc về bạn. Chúng là để lưu truyền. Bạn có trách nhiệm với chúng, phải chăm sóc chúng, giống như rất nhiều người trước bạn và hy vọng là cả những người phía sau bạn nữa”.