Động lực từ khu công nghiệp ở Bắc Trung Bộ

Trung tâm công nghiệp, năng lượng đang được hoàn thiện tại Khu kinh tế Vũng Áng.

Bài 1: Quy tụ những “sếu đầu đàn”

Dải đất ven biển Bắc Trung Bộ vốn là vùng “chảo lửa, túi mưa”, nay đã trở thành trung tâm công nghiệp, là động lực phát triển của khu vực. Sự chuyển mình mạnh mẽ của các khu kinh tế, khu công nghiệp không chỉ tạo đà bứt phá cho từng địa phương, mà còn hình thành một vành đai kinh tế ven biển giàu sức cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.

Nền tảng các ngành công nghiệp chủ lực

Năm 2006, Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh) được thành lập theo phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ, tổng diện tích gần 22.800ha thuộc 4 phường: Vũng Áng, Hoành Sơn, Sông Trí, Hải Ninh. Khu kinh tế Vũng Áng là khu kinh tế tổng hợp, đa ngành, đa lĩnh vực bao gồm công nghiệp-thương mại-dịch vụ-du lịch-nông lâm ngư nghiệp; trong đó trọng tâm là phát triển công nghiệp luyện kim và các ngành công nghiệp gắn với khai thác cảng biển, các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động và các ngành công nghiệp xuất khẩu.

Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Hà Tĩnh Võ Tá Nghĩa cho biết: Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định lấy công nghiệp làm trụ cột, Khu kinh tế Vũng Áng là động lực tăng trưởng, gắn với phát triển kinh tế biển, cảng biển, năng lượng tái tạo, chế biến, chế tạo, logistics. Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định Khu kinh tế Vũng Áng, hạt nhân là Khu liên hợp gang thép Formosa, cụm cảng nước sâu Vũng Áng-Sơn Dương là “một trung tâm động lực tăng trưởng” của tỉnh.

Đến nay, Vũng Áng đã quy tụ nhiều doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế giàu tiềm năng, là những “sếu đầu đàn” đến đầu tư ở Vũng Áng với các dự án mang tính động lực như: Dự án Khu liên hợp gang thép Formosa; Tổ hợp sản xuất ô-tô, xe máy điện và linh kiện, phụ kiện; Nhà máy thép Vinmetal 5 triệu tấn/năm của Vingroup; Tổng kho khí hóa lỏng LNG; các nhà máy nhiệt điện Vũng Áng I, II; Nhà máy điện khí LNG Vũng Áng III; các nhà máy điện gió, điện mặt trời,...

“Bằng tinh thần cầu thị và chính sách thu hút đầu tư thông thoáng, hoạt động của các doanh nghiệp, dự án trong khu kinh tế ngày càng ổn định, hiệu quả, đi vào chiều sâu, hằng năm đóng góp hơn 25% tăng trưởng GRDP, hơn 95% kim ngạch xuất, nhập khẩu, 60% tổng thu ngân sách, giải quyết việc làm cho hơn 25.600 lao động. Một số sản phẩm công nghiệp chủ lực như thép (đóng góp 18%), điện (đóng góp khoảng 5 %) sản lượng cả nước”, đồng chí Võ Tá Nghĩa chia sẻ.

Tại Thanh Hóa, sau 20 năm thành lập, Khu kinh tế Nghi Sơn đã thu hút nhiều dự án quy mô lớn, giá trị gia tăng cao, tạo nền tảng phát triển các ngành công nghiệp chủ lực của Thanh Hóa. Nhiều dự án đã vận hành ổn định như: Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn, Trung tâm Nhiệt điện, các dự án luyện kim, vật liệu xây dựng,... Giám đốc Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn Nguyễn Quốc Vinh cho biết: Nhà máy có năng lực chế biến hơn 10 triệu tấn dầu thô/năm, hiện đã hoạt động 8 năm. Năm qua, nhà máy cung ứng ra thị trường hơn 10 triệu tấn sản phẩm các loại, trong đó hơn 8 triệu tấn sản phẩm xăng dầu, đáp ứng 40% nhu cầu xăng, dầu tiêu thụ nội địa.

Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn và các khu công nghiệp tỉnh Thanh Hóa Trịnh Huy Triều đánh giá, trong bối cảnh ảnh hưởng bởi xung đột leo thang, đứt gãy chuỗi cung ứng nguyên liệu dầu thô trên thế giới, các đơn vị đã linh hoạt thích ứng, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu dầu thô, làm chủ công nghệ lọc hóa dầu. Quý I vừa qua, giá trị sản xuất khu vực này đạt hơn 74.900 tỷ đồng, bằng 107,41%; xuất khẩu gần 953 triệu USD, bằng 115,08% so cùng kỳ năm 2025. Khu kinh tế Nghi Sơn tiếp tục khẳng định là đầu tàu kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động theo hướng công nghiệp hóa ở Thanh Hóa.

Dây chuyền sản xuất hiện đại tại Nhà máy Radiant Opto - Electronics Việt Nam Nghệ An, tại Khu công nghiệp VSIP.

Kiến tạo không gian phát triển

Với phương châm “5 sẵn sàng” về quy hoạch, mặt bằng đầu tư, hạ tầng thiết yếu, nguồn nhân lực và đồng hành hỗ trợ nhà đầu tư, những năm gần đây, Nghệ An đã tạo bước đột phá trong thu hút đầu tư, từng bước chuyển mình từ “vùng trũng” trở thành điểm sáng của cả nước. Nhiều năm liền, tỉnh nằm trong tốp 10 địa phương thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất, với tổng vốn đạt từ hơn 1-1,75 tỷ USD mỗi năm. Khu kinh tế Đông Nam giữ vai trò là một trong những động lực tăng trưởng chủ lực của tỉnh.

Năm 2025, tổng doanh thu trong khu kinh tế ước đạt khoảng 107.419 tỷ đồng, tăng 39% so với cùng kỳ; kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 2,58 tỷ USD; thu ngân sách đạt 3.588 tỷ đồng, chiếm 13,5% tổng thu toàn tỉnh. Cùng với đó, Nghệ An tiếp tục thu hút hơn 1 tỷ USD vốn FDI trong năm 2025. Hiện khu kinh tế đã có sự hiện diện của nhiều dự án lớn nằm trong chuỗi toàn cầu đi vào hoạt động như Sunny, Radiant, Luxshare, Runergy… Những dự án này đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu theo hướng sản xuất ổn định, bền vững.

Sang năm 2026, thu hút đầu tư tiếp tục khởi sắc. Chỉ trong quý I, Nghệ An đã vươn lên đứng thứ 3 cả nước về thu hút FDI với tổng vốn hơn 2,2 tỷ USD. Điểm nhấn đáng chú ý là dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập có công suất 1.500MW, tổng mức đầu tư hơn 2 tỷ USD, hứa hẹn tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển công nghiệp năng lượng và công nghiệp hỗ trợ. Trên địa bàn tỉnh, hiện có 9 khu công nghiệp được thành lập với tổng diện tích quy hoạch gần 2.753ha, tỷ lệ lấp đầy hơn 50%. Lũy kế đến đầu tháng 4/2026, các khu kinh tế, khu công nghiệp ở địa phương có 356 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư hơn 217.327 tỷ đồng, trong đó có 119 dự án FDI với tổng vốn 6,46 tỷ USD.

Một lợi thế quan trọng của Nghệ An là quỹ đất công nghiệp còn dồi dào, các khu công nghiệp như VSIP, WHA và Hoàng Mai hiện còn hơn 1.000ha đất, trong đó khoảng 600ha đã giải phóng mặt bằng, sẵn sàng đón các dự án quy mô lớn. Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam Nguyễn Xuân Đức cho biết: Nhiều nhà đầu tư thứ cấp đã bày tỏ cam kết đầu tư, trong đó có dự án tại Khu công nghiệp VSIP 3 với quy mô khoảng 900 triệu USD và Khu công nghiệp Hoàng Mai II khoảng 500 triệu USD. Công tác giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng đang được tỉnh tích cực triển khai nhằm đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt mở rộng Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An lên hơn 104.269ha, tăng gấp khoảng 5 lần so với trước đây. Theo quy hoạch mới, khu kinh tế sẽ phát triển theo mô hình tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, trong đó công nghiệp giữ vai trò nòng cốt, gắn liền với định hướng phát triển này là khai thác hiệu quả hệ thống cảng biển như Cửa Lò, Đông Hồi và cảng LNG, tạo lợi thế về logistics và giao thương quốc tế. Đây là dấu mốc, nền tảng quan trọng mở ra dư địa mới để Nghệ An nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút các dự án có giá trị gia tăng cao.

(Còn nữa)