Đồng Nai: Từ số hóa di sản đến bảo tồn văn hóa

Khu hầm mộ tại Di tích quốc gia đặc biệt Mộ Cự thạch Hàng Gòn. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Đồng Nai đang tích cực triển khai các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản, góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa và giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau.

Vùng đất lưu giữ di sản

Đồng Nai được coi là một trong những địa phương có nền văn hóa cổ với nhiều di chỉ khảo cổ có niên đại hàng ngàn năm. Theo khảo sát, phát hiện khảo cổ có nhiều điểm tương đồng với loại hình di tích Đất đắp dạng tròn được phát hiện ở tỉnh Bình Phước và Campuchia, niên đại nằm trong khoảng 3.000-3.900 năm cách ngày nay.

Trong năm 2026, Khu Bảo tồn thiên nhiên-văn hóa Đồng Nai đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức khảo sát địa điểm khai quật khảo cổ miếu Ông Chồn (huyện Vĩnh Cửu). Địa điểm này còn được gọi là di tích Suối Ràng, được phát hiện năm 1987 với một cụm di tích gồm 2 nhóm gò đất cao khoảng 1,5-3m, nằm cách nhau khoảng 200m theo hướng Đông-Tây. Cụm di tích ở phía Đông (miếu Ông Chồn 1) gồm 3 gò nhỏ nằm kề nhau và gò phía Tây (miếu Ông Chồn 2) nằm trên khu vực đỉnh của một đồi cao.

Trước đó, Đồng Nai cũng đã đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, di tích lịch sử, văn hóa thông qua việc triển khai Kế hoạch 160/KH-UBND về tu bổ, tôn tạo di tích trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2024-2028. Nhiều di tích đã và đang được trùng tu, tôn tạo bằng nhiều nguồn vốn, bao gồm vốn đầu tư công, nguồn sự nghiệp và xã hội hóa. Trong đó có tu bổ, phục hồi Di tích đình Tân Lân, thành phố Biên Hòa; trùng tu, tôn tạo di tích Địa điểm thành lập Đoàn 125 - tiền thân của Lực lượng vũ trang đoàn kết cứu nước Campuchia, huyện Cẩm Mỹ; trùng tu Di tích đình Phú Mỹ, xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch...

Việc bảo tồn và phát huy giá trị các di tích, di sản ở Đồng Nai không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng, mà còn cần sự chung tay của cộng đồng. Thông qua các hoạt động trùng tu, tôn tạo và nghiên cứu khảo cổ, ứng dụng khoa học và công nghệ, Đồng Nai đang nỗ lực gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, góp phần giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững.

Bảo tồn di sản thông qua số hóa

​Gắn nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị các di tích và di sản với thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Đồng Nai đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa được xếp hạng quốc gia, quốc gia đặc biệt theo lộ trình của Trung ương; đồng thời hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa-thể thao và nâng cao khả năng sáng tạo, thụ hưởng văn hóa của người dân.

​Đồng Nai đang đẩy mạnh triển khai ứng dụng khoa học, công nghệ trong bảo tồn và giới thiệu di sản. Theo đó, ngành văn hóa của tỉnh đã số hóa 2D hồ sơ các di tích quốc gia, quốc gia đặc biệt; đồng thời hoàn thành số hóa 3D nhiều bảo vật quốc gia như bộ đàn đá Lộc Hòa, tượng Tê tê Long Giao, tượng thần Vishnu Bình Hòa, bộ sưu tập Qua đồng Long Giao và bộ sưu tập đàn đá Bình Đa.

Tại một số di tích như Văn miếu Trấn Biên, Mộ cự thạch Hàng Gòn, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh và đình An Hòa, người dân, du khách có thể trải nghiệm không gian bằng tour tham quan thực tế ảo 360 trên điện thoại thông minh.

Đồng Nai cũng xây dựng bản đồ GIS đối với các di tích khảo cổ, hỗ trợ công tác quản lý và bảo vệ di tích.

Trong năm 2026, Bảo tàng Đồng Nai tiếp tục triển khai brochure 3D giới thiệu Di tích Thành Biên Hòa, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, Văn miếu Trấn Biên. Cùng với đó, 11 di sản của Đồng Nai trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã được số hóa dưới dạng phim tư liệu để lưu giữ và quảng bá rộng rãi hơn.

Không gian văn hóa cũng được mở rộng từ bảo tồn di sản sang đời sống cộng đồng. Đồng Nai phấn đấu đến năm 2030 có 90% thiết chế văn hóa cơ sở đạt chuẩn và hoạt động hiệu quả; đầu tư, quy hoạch bảo tàng, thư viện, nhà hát nghệ thuật, quảng trường, trung tâm hội nghị và triển lãm, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo ngày càng đa dạng.

Cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương xác định phát triển hệ sinh thái văn hóa gắn với đổi mới sáng tạo, khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa và từng bước phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Mục tiêu đến năm 2045 là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, con người phát triển toàn diện và công nghiệp văn hóa đóng góp ngày càng rõ hơn vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống./.