Động thái của Trung Quốc với Iran sau đề nghị của Saudi Arabia

Xe tải vận chuyển thiết bị quân sự từ Saudi Arabia tới căn cứ quân sự Al-Wadiah ở tỉnh Hadramout, Yemen bốc cháy sau khi trúng tên lửa của lực lượng Houthi ngày 7/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Thông tin trên xuất hiện trong bối cảnh Houthi nhanh chóng tiến quân dọc bờ biển Biển Đỏ và quanh eo biển Bab el-Mandeb. Đây là những động thái khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia và vận tải biển dễ bị ảnh hưởng hơn.

Trung Quốc đã công khai kêu gọi kiềm chế, đối thoại và khôi phục an toàn hàng hải, nhưng theo các nguồn tin, Trung Quốc còn có thông điệp riêng gửi Iran. Cụ thể, Trung Quốc muốn Iran sử dụng ảnh hưởng đối với Houthi để giúp ngăn xung đột lan rộng dọc các tuyến vận chuyển năng lượng mà Trung Quốc cũng phụ thuộc.

Hiện chưa rõ thông tin chi tiết về cách Trung Quốc chuyển thông điệp tới Tehran. Hiện cũng chưa rõ liệu thông điệp này có được truyền đạt trong chuyến thăm Trung Quốc ngày 16/9 của Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi hay không.

Các nguồn tin cho biết, câu trả lời của Iran là sự ổn định và hòa bình trong khu vực phụ thuộc vào việc Mỹ và Israel chấm dứt cuộc chiến nhằm vào Iran.

Theo các nguồn tin Iran, các quan chức Trung Quốc không đưa ra cảnh báo rõ ràng nào, cũng không có dấu hiệu sẽ gây sức ép kinh tế với Iran nếu Iran không sử dụng ảnh hưởng đối với Houthi.

Phản hồi đề nghị bình luận về thông tin trên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết: "Trung Quốc không muốn thấy căng thẳng khu vực tiếp tục lan sang Yemen và Biển Đỏ. Tình trạng bất ổn khu vực leo thang không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào".

Bộ này nói thêm: "Cần tôn trọng chủ quyền và an ninh của tất cả các nước. Các cơ sở thiết yếu đối với đời sống của người dân không được trở thành mục tiêu. Trung Quốc kêu gọi chấm dứt những hành động khiến tình hình thêm phức tạp và thúc giục giải quyết các vấn đề thông qua đối thoại và đàm phán".

Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Iran trong hơn một thập kỷ và vẫn là khách hàng mua dầu chủ chốt của nước này. Theo dữ liệu về hàng hóa và phân tích của công ty Kpler, lượng dầu Trung Quốc mua chiếm hơn 80% xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran trong năm 2025, mức trung bình khoảng 1,4 triệu thùng/ngày.

Mối đe dọa nào từ Houthi đối với hoạt động vận tải biển ở Biển Đỏ và qua eo biển Bab el-Mandeb đều có nguy cơ khiến cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu trầm trọng hơn đáng kể, trong bối cảnh Iran bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz và làm gia tăng nguy cơ xung đột khu vực lan rộng.

Trong khi Hormuz đã gần như bị đóng cửa, các cuộc tấn công kéo dài của Houthi nhằm vào tàu thuyền hoặc các cảng ở Biển Đỏ sẽ làm gián đoạn đồng thời hai tuyến xuất khẩu dầu chủ chốt của Trung Đông, mở ra một mặt trận mới trong cả cuộc khủng hoảng năng lượng và cuộc đối đầu rộng hơn giữa Iran với Mỹ.

Iran và các đồng minh hiện gây sức ép ở cả hai đầu của mạng lưới hàng hải quan trọng trong khu vực, trong khi Trung Quốc cũng phụ thuộc vào các mạng lưới này.

Ông Alex Vatanka, Giám đốc Chương trình Iran thuộc Viện Trung Đông tại Washington, cho rằng Bắc Kinh có thể phản đối sức ép của Mỹ đối với Tehran, nhưng lợi ích của Trung Quốc tại Trung Đông vượt xa Iran. Khoảng một nửa lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đến từ khu vực này, trong khi kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và các nước Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đạt khoảng 300 tỷ USD mỗi năm. Ông Vatanka bình luận: “Iran có thể làm gián đoạn hoạt động qua Hormuz. Nhưng đến một thời điểm nào đó, đòn bẩy đó bắt đầu gây tổn hại cho Trung Quốc”.

Hiện chưa rõ Iran có hành động theo những quan ngại mà Trung Quốc nêu ra hay không. Tuy nhiên, các nguồn tin cho rằng mối quan hệ với Trung Quốc có tầm quan trọng đáng kể về kinh tế và chiến lược đối với Iran trong bối cảnh nước này tiếp tục đối đầu với Mỹ.

Trung Quốc là một trong số ít quốc gia có đủ năng lực tài chính để cung cấp các khoản đầu tư mà Iran cần nhằm duy trì ngành dầu mỏ và giảm sức ép lên nền kinh tế đang chịu tác động nặng nề của chiến tranh và các lệnh trừng phạt.

Trung Quốc cũng đã thể hiện ảnh hưởng ngoại giao của mình. Năm 2023, Trung Quốc làm trung gian cho thỏa thuận khôi phục quan hệ giữa Iran và Saudi Arabia sau nhiều năm đối đầu.

Trung Quốc vẫn là nhân tố quan trọng với Iran nhưng các nhà phân tích cho rằng lợi ích của Trung Quốc chỉ là một trong nhiều yếu tố được Iran cân nhắc. Các quyết định của Iran dựa trên nhiều ưu tiên chiến lược, kinh tế và chính trị cạnh tranh nhau.