Đồng Thái nỗ lực hình thành khu bảo tồn sinh cảnh loài

Cán bộ Trung tâm Tài nguyên Môi trường và Biến đổi khí hậu (CeREC) khảo sát rừng Đồng Thái.

Ghi nhận sự đa dạng sinh học của rừng Đồng Thái

Chúng tôi có mặt tại xã Đồng Thái khi sương sớm còn giăng kín. Từ trung tâm xã, Đoàn công tác của Trung tâm Tài nguyên Môi trường và Biến đổi khí hậu (CeREC) bắt đầu hành trình vào rừng. Những con đường mòn nhỏ hẹp, dốc đá lởm chởm khiến mỗi bước chân đều phải cẩn trọng. Anh Nguyễn Thanh Phương, cán bộ của Trung tâm, vừa đi vừa chỉ tay về phía sườn núi. “Địa hình ở đây rất đặc biệt. Rừng núi đá vôi xen kẽ hồ nước, lại tách biệt với khu dân cư. Chính điều này tạo ra môi trường sống rất tốt cho các loài động vật hoang dã. Những điểm đặt bẫy ảnh đều ở vị trí khó tiếp cận. Có nơi phải đi hàng giờ mới tới. Mục tiêu là tìm bằng chứng rõ ràng”, anh Phương cho biết. Theo anh Phương, trong 2 tháng triển khai đặt bẫy ảnh, nhóm khảo sát đã phải lựa chọn những vị trí khó tiếp cận nhất. Càng khó thì khả năng ghi nhận được loài quý hiếm càng cao. Mục tiêu của chúng tôi là tìm bằng chứng khoa học về sự tồn tại của các loài thú trong khu vực. Theo quan sát của chúng tôi, những chiếc bẫy ảnh được đặt dưới tán cây rừng, bên các lối mòn, gần nguồn nước, các thung lũng giữa các đỉnh núi đá dốc… để thu lại dữ liệu một cách rõ ràng, trung thực nhất có thể.

Chỉ trong thời gian 2 tháng, hệ thống 47 bẫy máy ảnh cảm biến quay và ghi hình hoạt động đã ghi nhận 12 loài thú và 15 loài chim. Trong đó có những loài quý hiếm như: Voọc mông trắng được xếp vào nhóm “Cực kỳ nguy cấp” trong Sách đỏ IUCN cùng nhiều loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam, gồm: Sơn dương, khỉ mốc, cầy vòi mốc, chim đuôi cụt bụng đỏ, đồi bắc, chồn bạc má phía Nam, mèo rừng, chuột hươu bé… “Đây là những loài có giá trị bảo tồn rất cao. Việc ghi nhận được chúng bằng hình ảnh tại rừng Đồng Thái có ý nghĩa đặc biệt về đa dạng sinh học”, anh Nguyễn Thanh Phương khẳng định. Theo ông Tilo Nadler, Chuyên gia bảo tồn linh trưởng, Trung tâm CeREC: “Cần phải có ngay những hành động quyết liệt để bảo vệ rừng, tạo môi trường, hệ sinh thái rừng ổn định để các loài động vật sinh trưởng, phát triển, bảo tồn”.

Kết quả khảo sát không chỉ là những con số mà là bằng chứng rõ ràng cho những gì người dân địa phương đã âm thầm chứng kiến từ lâu. Ông Vũ Xuân Hoán, một người gắn bó với rừng nhiều năm nói: Trước đây, khi làm trang trại dưới chân núi, ông thường bắt gặp các loài động vật hoang dã. “Trong rừng có khỉ, sơn dương nhiều lắm. Nhưng trước giờ chưa có ai khảo sát bài bản nên cũng chỉ biết vậy thôi”. Tìm hiểu thêm, chúng tôi được biết, gia đình ông Hoán hiện được giao quản lý 30ha rừng phòng hộ. Phần lớn diện tích là núi đá, không thể trồng trọt. Công việc chính của gia đình là bảo vệ rừng. “Thu nhập chủ yếu từ tiền hỗ trợ bảo vệ rừng, còn lại từ trồng hoa màu ở dưới chân núi. Rừng thì phải giữ, vì trong đó còn nhiều thú quý”, ông chia sẻ. Hiện, ông Hoán là Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng với 10 thành viên, phụ trách hơn 1.000ha rừng. Công việc không hề dễ dàng, nhất là khi khu rừng còn nằm giáp ranh với địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Những trăn trở từ thực địa

Không chỉ có giá trị bảo tồn đa dạng sinh học, rừng Đồng Thái còn đối mặt với nhiều thách thức. Trong quá trình khảo sát, Đoàn công tác ghi nhận vẫn còn tình trạng người dân vào rừng khai thác lâm sản, lấy măng, bắt ốc, tìm cây cảnh, săn bắn, chăn thả gia súc, khai thác đá... Theo anh Nguyễn Thanh Phương, đây là vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn. Muốn bảo tồn tốt thì trước hết người dân phải hiểu rõ quy định của pháp luật và giá trị của rừng. Đồng thời phải có giải pháp sinh kế để họ không phụ thuộc vào khai thác tự nhiên. Từ góc độ chuyên môn, anh Phương kiến nghị cần sớm thành lập khu bảo tồn sinh cảnh loài do UBND xã quản lý cùng sự tham gia trực tiếp của người dân địa phương. Cùng với đó là xây dựng quy chế quản lý rõ ràng và phát triển các mô hình du lịch sinh thái, đặc biệt là mô hình homestay. Khi người dân được hưởng lợi từ du lịch, họ sẽ có động lực bảo vệ rừng tốt hơn.

Những kiến nghị này cũng nhận được sự đồng thuận từ người dân. Ông Hoán bày tỏ, nếu có cơ chế phù hợp, người dân hoàn toàn sẵn sàng tham gia gìn giữ, bảo vệ và phòng chống cháy rừng. “Chúng tôi chỉ mong Nhà nước, địa phương và ngành chức năng có chính sách hỗ trợ cụ thể để vừa giữ được rừng, người dân vừa có thêm thu nhập”.

Mở hướng đi mới từ tiềm năng sẵn có

Đồng chí Nguyễn Thị Len, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Xã Đồng Thái hiện có hơn 1.600ha rừng, trong đó hơn 1.000ha nằm tách biệt với khu dân cư, liền kề hồ Đồng Thái. Đây là lợi thế lớn để địa phương phát triển du lịch sinh thái. Trước đây do thiếu nguồn lực nên chưa có điều kiện khảo sát, đánh giá đầy đủ. Việc đặt bẫy ảnh lần này đã giúp cấp ủy, chính quyền xã nhìn nhận rõ hơn tiềm năng, thế mạnh của địa phương. Kết quả khảo sát là cơ sở rất quan trọng để xã xây dựng định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong thời gian tới. Theo đó, xã sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn để từng bước xây dựng khu bảo tồn sinh cảnh loài. Song song đó, xây dựng quy chế quản lý, tăng cường bảo vệ rừng và phát triển các mô hình du lịch sinh thái phù hợp. Mục tiêu không chỉ là bảo tồn thiên nhiên mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân. Khi du lịch phát triển, người dân có thể tham gia làm dịch vụ, phát triển mô hình homestay, hướng dẫn du khách trải nghiệm thiên nhiên…

Giữa những cánh rừng núi đá còn nhiều hoang sơ, Đồng Thái đang đứng trước một cơ hội lớn mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế địa phương sau hợp nhất địa giới hành chính 2 xã Yên Thái và Yên Đồng trước đây. Đó là con đường phát triển dựa trên chính giá trị của thiên nhiên, hệ sinh thái rừng. Giữ rừng để giữ loài và khai thác, phát huy thế mạnh từ rừng để tạo sinh kế bền vững cho người dân. Hy vọng với sự quan tâm của tỉnh cùng các sở, ngành, đơn vị chức năng, việc xây dựng khu bảo tồn sinh cảnh loài tại xã Đồng Thái sẽ được đầu tư bài bản, khoa học và phù hợp với thực tiễn của địa phương, góp phần để Đồng Thái không chỉ là nơi bảo tồn những loài vật quý hiếm mà còn trở thành điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn, tạo thêm nguồn lực xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, đáng sống.

Bài, ảnh: Văn Đại