Đồng thuận vùng phát thải thấp, mong lộ trình phù hợp

Người dân ủng hộ giảm ô nhiễm

Từ ngày 1-7 tới, thành phố Hà Nội triển khai thí điểm hạn chế xe máy chạy xăng tại 11 tuyến phố thuộc khu vực hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Internet

Theo kế hoạch của thành phố Hà Nội, từ ngày 1-7-2026 sẽ triển khai thí điểm hạn chế xe máy chạy xăng tại 11 tuyến phố lõi thuộc khu vực Hoàn Kiếm như Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây… Đây được xem là bước đi đầu tiên trong lộ trình xây dựng vùng phát thải thấp, nhằm giảm ô nhiễm không khí và hướng tới hệ thống giao thông xanh.

Thông tin này nhận được sự quan tâm lớn của dư luận bởi đây là khu vực trung tâm, mật độ phương tiện cao, hoạt động thương mại – du lịch sôi động, mỗi ngày có hàng chục nghìn lượt người lưu thông. Đa số người dân đều nhìn nhận việc giảm dần phương tiện phát thải cao là xu hướng tất yếu của đô thị hiện đại.

Ông Dương Văn Cường ở phường Hoàn Kiếm cho rằng, ô nhiễm không khí tại Thủ đô đang ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt vào giờ cao điểm. Vì vậy, việc xây dựng vùng phát thải thấp là cần thiết để cải thiện chất lượng môi trường sống. Hiện nhiều người dân cũng đã chủ động chuyển sang sử dụng xe điện vì chi phí vận hành thấp hơn. “Đi xe điện đỡ tiền xăng, mỗi ngày chỉ cần sạc một lần có thể đi được hơn 200km. Đây cũng là xu hướng phù hợp với cuộc sống hiện đại”, ông Dương Văn Cường nói.

Sơ đồ khu vực thí điểm vùng phát thải thấp.

Không chỉ người dân, nhiều chuyên gia và hiệp hội vận tải cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ trương này. Ông Phan Thanh Uy, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam đánh giá, việc Hà Nội triển khai vùng phát thải thấp cho thấy quyết tâm chuyển đổi giao thông theo hướng xanh và bền vững. Tuy nhiên, theo ông Phan Thanh Uy, để chủ trương đi vào thực tế cần có lộ trình phù hợp và giải pháp đồng bộ. Bởi việc thay đổi thói quen đi lại của hàng triệu người dân không thể diễn ra trong thời gian ngắn, nhất là khi hạ tầng hỗ trợ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Thực tế, giao thông hiện là một trong những nguồn phát thải lớn nhất tại Hà Nội, chiếm khoảng 45-55%. Các nghiên cứu môi trường cho thấy lượng khí thải từ xe máy, ô tô cá nhân đang góp phần đáng kể làm gia tăng bụi mịn và ô nhiễm không khí tại khu vực nội đô. Vì vậy, việc kiểm soát phương tiện phát thải cao được xem là giải pháp quan trọng để cải thiện chất lượng không khí.

Nhiều ý kiến cho rằng, nếu triển khai hiệu quả, vùng phát thải thấp không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn tạo động lực thúc đẩy người dân thay đổi thói quen di chuyển, từng bước hình thành văn hóa giao thông xanh, văn minh hơn.

Cần chính sách hỗ trợ để người dân yên tâm chuyển đổi

Hà Nội ưu tiên đầu tư hạ tâng giao thông và xe buýt điện trong khu vực vành đai 1. Ảnh: Đỗ Tâm

Dù đồng tình với mục tiêu bảo vệ môi trường, song điều khiến nhiều người dân băn khoăn nhất hiện nay là tác động trực tiếp đến cuộc sống và sinh kế. Anh Nguyễn Đình Phương, một tài xế xe ôm công nghệ hoạt động thường xuyên trong khu vực trung tâm Hoàn Kiếm cho biết, thông tin hạn chế xe xăng khiến anh không khỏi lo lắng. Chiếc xe máy chạy xăng hiện là phương tiện mưu sinh chính của cả gia đình. “Chủ trương của thành phố thì mình phải chấp nhận thôi, nhưng chuyển sang xe điện còn nhiều bất cập. Xe điện sạc lâu, không linh động như đổ xăng. Tôi chạy cả ngày, nếu hết pin giữa đường sẽ rất khó xoay xở”, anh Phương chia sẻ.

Không riêng tài xế công nghệ, nhiều lao động tự do như shipper, người giao hàng, tiểu thương nhỏ lẻ cũng có chung tâm trạng. Với họ, chiếc xe máy không đơn thuần là phương tiện đi lại mà còn là “cần câu cơm”. Việc đổi sang xe điện đồng nghĩa với khoản chi phí không nhỏ. Một số người dân cho rằng, giá xe điện hiện vẫn khá cao so với thu nhập của lao động phổ thông. Trong khi đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện cụ thể ra sao vẫn đang được nhiều người chờ đợi.

Ngoài chi phí mua xe, hạ tầng trạm sạc cũng là vấn đề được quan tâm. Tại nhiều khu dân cư cũ ở nội đô, diện tích nhà ở chật hẹp, việc bố trí chỗ sạc xe điện chưa thuận lợi. Không ít người lo ngại nguy cơ cháy nổ nếu sạc xe trong nhà, nhất là tại các khu tập thể đông dân cư. Bên cạnh đó, nhiều người dân băn khoăn về tính đồng bộ của hệ thống giao thông công cộng. Dù Hà Nội đã đầu tư xe buýt điện, đường sắt đô thị và mở rộng mạng lưới vận tải công cộng, nhưng khả năng kết nối tại nhiều khu vực vẫn còn hạn chế.

Dịch vụ xe đạp, máy điện sẽ được triển khai trong khu vực phố cổ và trong vành đai 1. Ảnh ST

Một số ý kiến cho rằng, nếu hạn chế xe cá nhân nhưng giao thông công cộng chưa đủ thuận tiện sẽ gây khó khăn cho người dân trong việc đi làm, học tập và kinh doanh.

Theo phương án dự kiến, trong giai đoạn đầu, nhóm bị tác động mạnh nhất là xe máy chạy xăng phục vụ kinh doanh như xe công nghệ, giao hàng do tần suất hoạt động lớn và phát thải cao. Trong khi đó, xe máy cá nhân sẽ chưa bị cấm hoàn toàn mà áp dụng theo khung giờ và tiêu chuẩn khí thải. Cách tiếp cận này được đánh giá là thận trọng hơn nhằm giúp người dân có thời gian thích nghi. Tuy nhiên, nhiều người vẫn mong muốn thành phố công bố sớm tiêu chí cụ thể về khí thải, phạm vi hạn chế và các mức hỗ trợ để chủ động chuẩn bị.

Để giải quyết những băn khoăn của người dân, thành phố Hà Nội đang nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh, trong đó có chính sách thu hồi xe cũ, hỗ trợ tài chính và phát triển hạ tầng trạm sạc. Nhiều chuyên gia cho rằng, việc hạn chế xe xăng cần đi cùng với các giải pháp hỗ trợ đủ mạnh để người dân thấy được lợi ích và có khả năng chuyển đổi. Hơn nữa, thành phố cần đồng thời nâng cao chất lượng vận tải công cộng, tăng khả năng kết nối giữa xe buýt, metro và các điểm trung chuyển. Khi người dân có phương án di chuyển thuận tiện, việc giảm dần phương tiện cá nhân mới khả thi.

Theo lộ trình dự kiến, sau giai đoạn thí điểm tại khu vực trung tâm Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội sẽ mở rộng vùng phát thải thấp ra toàn bộ khu vực bên trong Vành đai 1 vào năm 2028 và tiếp tục mở rộng tới khu vực trong Vành đai 3 vào năm 2030. Đây là mục tiêu lớn, tác động trực tiếp đến hàng triệu người dân Thủ đô. Vì vậy, bên cạnh quyết tâm xanh hóa đô thị, điều người dân mong mỏi nhất lúc này là một lộ trình hợp lý, minh bạch và có sự đồng hành thực chất để không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh.