Dòng vốn FDI - nguồn lực quan trọng trên hành trình xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương của tỉnh Ninh Bình

3 giờ trước Gốc

Gần 40 năm cùng với cả nước thực hiện Luật Đầu tư trực tiếp nước ngoài, Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã góp phần mở rộng năng lực sản xuất, hình thành một số ngành công nghiệp chủ lực và đưa sản phẩm sản xuất tại Ninh Bình tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Trên nền tảng đó, tỉnh đang chuyển trọng tâm từ thu hút vốn sang quản lý, sử dụng và phát huy hiệu quả nguồn lực FDI; lấy công nghệ, giá trị gia tăng, chất lượng việc làm, mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước và trách nhiệm môi trường làm thước đo. Đây là bước chuyển cần thiết để dòng vốn FDI thực sự trở thành một nguồn lực trong hành trình xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Năm 2007, tỉnh Ninh Bình thành công trong việc mời gọi Tập đoàn Thành Công nghiên cứu, triển khai các dự án công nghiệp ô tô trên địa bàn. Việc thu hút một doanh nghiệp có định hướng phát triển lâu dài trong lĩnh vực này thể hiện mục tiêu từng bước xây dựng ngành công nghiệp ô tô tại địa phương, tạo thêm năng lực sản xuất công nghiệp và hình thành một thương hiệu gắn với Ninh Bình.

Toàn cảnh Khu công nghiệp Gián Khẩu.

Năm 2009, Tập đoàn Thành Công bắt tay đầu tư dự án nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô tại Khu công nghiệp Gián Khẩu. Quá trình triển khai dự án cũng mở ra sự hợp tác với Hyundai Motor Company. Ngày 24/9/2009, Hyundai Motor Company ký hợp đồng chuyển giao công nghệ sản xuất, lắp ráp xe du lịch Hyundai cho Tập đoàn Thành Công. Cũng trong năm này, dự án Nhà máy sản xuất ô tô Hyundai Thành Công được khởi công với tổng công suất thiết kế 80 nghìn xe mỗi năm.

Như vậy, dự án ban đầu được hình thành từ việc tỉnh thu hút Tập đoàn Thành Công đầu tư vào lĩnh vực sản xuất ô tô. Yếu tố nước ngoài được bổ sung thông qua hoạt động chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất của Hyundai Motor Company, sau đó phát triển thành quan hệ liên doanh. Cách đi này đã đưa nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản trị của một tập đoàn ô tô quốc tế vào hoạt động sản xuất tại Ninh Bình, tạo cơ sở để dự án tiếp tục mở rộng trong những năm sau.

Năm 2011, nhà máy sản xuất, lắp ráp ô tô du lịch đầu tiên tại Khu công nghiệp Gián Khẩu chính thức đi vào hoạt động. Trong giai đoạn đầu, nhà máy có công suất 40 nghìn xe mỗi năm và được đầu tư mở rộng theo quá trình phát triển của thị trường. Mẫu xe Hyundai Avante xuất xưởng trong năm 2011 đánh dấu bước chuyển của Tập đoàn Thành Công từ nhập khẩu, phân phối sang trực tiếp sản xuất ô tô du lịch Hyundai tại Việt Nam.

Sau nhiều năm hợp tác sản xuất, năm 2016, Công ty cổ phần Sản xuất ô tô Hyundai Thành Công Việt Nam (HTMV) được thành lập trên cơ sở liên doanh giữa Tập đoàn Thành Công và Hyundai Motor Company. Đây là bước phát triển quan trọng của dự án, xác lập sự tham gia trực tiếp của Hyundai Motor Company vào hoạt động sản xuất xe du lịch tại Việt Nam. Mô hình liên doanh kết hợp công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và kinh nghiệm quản trị của Hyundai với năng lực tổ chức sản xuất, kinh doanh và am hiểu thị trường trong nước của Tập đoàn Thành Công.

Dây chuyền sản xuất, lắp ráp ô tô tại Nhà máy ô tô Huyndai Thành Công (Khu công nghiệp Gián Khẩu).

Năm 2022, Nhà máy Hyundai Thành Công số 2 chính thức đi vào hoạt động, trong đó có dây chuyền lắp ráp mẫu xe điện Hyundai Ioniq 5. Tổng công suất của hai nhà máy được nâng lên khoảng 180 nghìn xe mỗi năm, đưa Hyundai Thành Công trở thành nhà máy liên doanh số 1 của Hyundai Motor tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Việc thành lập HTMV cũng cho thấy quá trình thu hút đầu tư không kết thúc khi nhà máy đi vào hoạt động. Từ dự án của một doanh nghiệp trong nước, Ninh Bình từng bước đón nhận thêm nguồn lực đầu tư, công nghệ và phương thức quản trị quốc tế, tạo điều kiện để cơ sở sản xuất tiếp tục được mở rộng về quy mô, năng lực và thị trường. Hoạt động đầu tư tại Ninh Bình đến nay vẫn tiếp tục được mở rộng sang sản xuất xe thương mại và nghiên cứu phát triển sản phẩm. Cùng với hai nhà máy sản xuất xe du lịch, các dự án từng bước hình thành hệ thống sản xuất ô tô tại Ninh Bình, bao gồm xe du lịch, xe thương mại và hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Quy mô sản xuất được mở rộng kéo theo sự hình thành mạng lưới hơn 50 nhà cung cấp, đối tác trong các lĩnh vực sản xuất dây điện, ghế ô tô, linh kiện nhựa và nhiều sản phẩm phụ trợ. Các dự án ESMO, SAMSE, ADM21, Daewon lần lượt tham gia chuỗi sản xuất, bổ sung năng lực cho công nghiệp hỗ trợ và tạo thêm việc làm tại địa phương. Sự hiện diện của các doanh nghiệp này cho thấy dự án sản xuất ô tô đã tạo sức hút đối với những hoạt động đầu tư liên quan, từng bước mở rộng chuỗi sản xuất trên địa bàn.

Mẫu xe Huyndai Creta tại Lễ xuất khẩu xe Huyndai.

Sản phẩm được sản xuất tại Ninh Bình cũng từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Giai đoạn 2018-2025, Hyundai Thành Công đã xuất khẩu xe và linh kiện sang Hàn Quốc, Peru, Philippines, Thái Lan, Malaysia, Myanmar và Kazakhstan. Năm 2026, doanh nghiệp dự kiến xuất khẩu 15.280 đơn vị, gồm 5.120 bộ linh kiện và 10.160 xe thành phẩm; đồng thời bổ sung Mexico, Australia và Đài Loan (Trung Quốc) vào danh sách thị trường. Doanh nghiệp đặt mục tiêu đạt sản lượng xuất khẩu trên 60 nghìn đơn vị mỗi năm từ năm 2030.

Tính từ năm 2009 đến năm 2026, các nhà máy Hyundai Thành Công đã sản xuất 568.951 xe thành phẩm, gồm 472.559 xe du lịch và 96.392 xe thương mại, chiếm khoảng 20% thị trường ô tô trong nước. Hoạt động sản xuất tạo khoảng 3.300 việc làm trực tiếp và gián tiếp; khoảng 90% lao động là người địa phương, với thu nhập bình quân 9,5 triệu đồng/người/tháng. Kết quả đó góp phần đưa Ninh Bình trở thành một trong ba trung tâm công nghiệp ô tô của Việt Nam, đồng thời cho thấy hiệu quả của việc lựa chọn dự án có khả năng đầu tư lâu dài, tiếp nhận công nghệ quốc tế và tạo thêm năng lực sản xuất cho địa phương.

Cụm ảnh: Công nhân kiểm tra chất lượng xe trên dây chuyền sản xuất; hoạt động sản xuất linh kiện tại một doanh nghiệp phụ trợ.

Từ một số dự án tiêu biểu, đến nay Ninh Bình đã hình thành cộng đồng nhà đầu tư nước ngoài đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ. Sự hiện diện lâu dài, việc tăng vốn và mở rộng sản xuất của nhiều doanh nghiệp đã bổ sung năng lực cho các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, đồng thời cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư địa phương. Toàn tỉnh hiện có 773 dự án FDI, tổng vốn đăng ký trên 15,6 tỷ USD. Trong đó, 570 dự án đầu tư trong các khu công nghiệp với tổng vốn khoảng 11,4 tỷ USD; 203 dự án ngoài khu công nghiệp có tổng vốn khoảng 4,2 tỷ USD.

Trong đó, Hàn Quốc hiện có 214 dự án, tổng vốn đăng ký khoảng 2,67 tỷ USD, chiếm 20% tổng vốn FDI. Dòng vốn này tập trung vào điện tử, thiết bị viễn thông, đèn LED, công nghiệp hỗ trợ ô tô và may mặc. Một số dự án có quy mô lớn gồm: Seoul Semiconductor Vina với vốn đăng ký 525 triệu USD, Ace Antenna 165,7 triệu USD, Kortek Vina 138 triệu USD và KMW Việt Nam 100 triệu USD.

Nhật Bản cũng là đối tác đầu tư lâu dài tại Ninh Bình, với 123 dự án, tổng vốn đăng ký 1,59 tỷ USD, chủ yếu trong các lĩnh vực điện tử, ô tô, xe máy và dệt may; hơn 500 chuyên gia Nhật Bản đang làm việc trên địa bàn. Riêng tại các khu công nghiệp có 112 dự án Nhật Bản, tổng vốn đăng ký khoảng 1,473 tỷ USD. Vốn thực hiện đạt khoảng 1,326 tỷ USD, tương đương 90% vốn đăng ký. Honda Việt Nam là một trong những dự án tiêu biểu. Nhà máy tại Khu công nghiệp Đồng Văn II có tổng vốn đầu tư 213,89 triệu USD, công suất 1,1 triệu xe mỗi năm. Năm 2025, nhà máy đạt doanh thu 33.924 tỷ đồng, lợi nhuận 11.267 tỷ đồng, nộp ngân sách 1.579 tỷ đồng và sử dụng 2.725 lao động. Nhiều dự án khác của Nhật Bản như YKK Việt Nam, Sumi Việt Nam, Top Textiles duy trì sản xuất ổn định.

Dòng vốn từ Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) cũng chiếm tỷ trọng đáng kể. Riêng trong các khu công nghiệp, nhóm nhà đầu tư này có 156 dự án, tổng vốn đăng ký khoảng 4,44 tỷ USD, tập trung vào điện tử, hóa chất, vật liệu, dệt may, chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ.

Ông Sử Trung Tuấn, Tổng Thư ký Trung tâm ASEAN - Trung Quốc, Ninh Bình có nhiều điều kiện thuận lợi để tăng cường hợp tác kinh tế và thu hút đầu tư từ Trung Quốc. Không gian phát triển rộng, hệ thống khu, cụm công nghiệp đang được đầu tư cùng thế mạnh về di sản, du lịch tạo dư địa hợp tác trong công nghiệp xanh, kinh tế số, năng lượng sạch và dịch vụ. Quan hệ giữa Ninh Bình với một số địa phương của Trung Quốc cũng là cơ sở để tăng kết nối doanh nghiệp và tìm kiếm dự án mới.

Bức tranh đầu tư nước ngoài phản ánh một chặng đường tạo dựng nền tảng công nghiệp của Ninh Bình. Tuy nhiên, hiệu quả thực chất còn phụ thuộc vào tiến độ triển khai, công nghệ, giá trị tạo ra tại địa phương và khả năng lan tỏa sang khu vực kinh tế trong nước.

Nhà máy sản xuất máy tính thuộc Tập đoàn Quanta Computer Inc, KCN Mỹ Thuận.

Gần 40 năm kể từ khi Việt Nam mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, khu vực FDI đã bổ sung nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và mở rộng thị trường xuất khẩu. Việt Nam từng bước trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn đa quốc gia, tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng với kết quả đạt được, thực tiễn cũng đặt ra nhiều vấn đề trong quá trình các nhà đầu tư nước ngoài sản xuất, kinh doanh tại địa phương: Dự án được triển khai đến đâu? Công nghệ ở trình độ nào? Phần giá trị được tạo ra và giữ lại tại địa phương là bao nhiêu? Doanh nghiệp trong tỉnh tham gia những khâu nào của chuỗi cung ứng? Người lao động Việt Nam đảm nhiệm vị trí gì trong nhà máy? Hiệu quả sử dụng đất, năng lượng và việc thực hiện trách nhiệm môi trường được giải quyết ra sao?

Những câu hỏi ấy cho thấy cách đánh giá chủ yếu dựa trên số dự án, vốn đăng ký và diện tích đất sử dụng không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý. Các chỉ tiêu này vẫn cần thiết, nhưng phải được đặt cùng vốn thực hiện, năng suất lao động, trình độ công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa, chất lượng việc làm, đóng góp ngân sách và mức độ tuân thủ về môi trường.

Công ty TNHH Thiên Sơn Hà Nam tại thôn Vũ Xá, xã Bắc Lý (xã Đạo Lý, huyện Lý Nhân cũ), hoạt động chính trong lĩnh vực sản xuất và gia công hàng dệt may xuất khẩu.

Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã xác lập cách tiếp cận mới. Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xác định là bộ phận quan trọng, không tách rời của nền kinh tế; cần được phát triển hiệu quả, bền vững và gắn kết chặt chẽ với khu vực kinh tế trong nước. Trọng tâm chính sách chuyển mạnh từ thu hút sang quản lý, sử dụng và phát huy hiệu quả nguồn lực FDI. Công nghệ, quản trị, kỹ năng và thị trường mà nhà đầu tư mang đến phải góp phần nâng cao nội lực, sức cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Cách tiếp cận mới cũng làm thay đổi căn cứ lựa chọn dự án. Lợi thế về đất đai, chi phí lao động và ưu đãi thuế không còn giữ vai trò quyết định. Chất lượng thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả quản trị trở thành nền tảng cạnh tranh. Những dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều tài nguyên, năng lượng, có nguy cơ gây ô nhiễm hoặc tạo ra giá trị gia tăng thấp không phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Đa dạng hóa sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và sản phẩm làng nghề, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Đối với Ninh Bình, sự thay đổi này có ý nghĩa trực tiếp. Tỉnh đang hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, với công nghiệp hiện đại, dịch vụ và du lịch chất lượng cao, đô thị xanh gắn với di sản. Dòng vốn FDI phải phục vụ mô hình phát triển đó, không tạo ra những khu vực sản xuất biệt lập hoặc gây sức ép lên hạ tầng, môi trường và đời sống dân cư.

Ngày 24/7/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Ninh Bình ban hành Kế hoạch hành động số 89-KH/TU thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW. Kế hoạch xác định mục tiêu quản lý, sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, liên kết với các khu vực kinh tế trong tỉnh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đến năm 2030, Ninh Bình phấn đấu thu hút từ 8-10 tỷ USD vốn đăng ký mới và vốn điều chỉnh tăng thêm. Cùng với quy mô vốn, tỷ lệ vốn thực hiện phải đạt 60-70% vốn đăng ký, đồng thời giảm số dự án chậm triển khai. Hai chỉ tiêu được đặt cạnh nhau cho thấy thu hút đầu tư phải gắn với khả năng hiện thực hóa dự án, không để vốn đăng ký kéo dài trên giấy.

Với các ngành công nghiệp chủ lực, tỷ lệ nội địa hóa trung bình được đặt mục tiêu đạt 45-50%. Đây là thước đo trực tiếp về mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và khu vực sản xuất trong nước. Khi doanh nghiệp địa phương tham gia cung ứng nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ, phần giá trị giữ lại cho nền kinh tế sẽ tăng lên; doanh nghiệp trong tỉnh cũng có cơ hội nâng tiêu chuẩn, trình độ quản trị và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tỉnh đặt mục tiêu tỷ trọng lao động qua đào tạo đạt từ 82% trở lên; đồng thời tăng tỷ lệ người Việt Nam đảm nhiệm vị trí kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế và vận hành chuỗi cung ứng trong các dự án FDI chất lượng cao. Đóng góp về việc làm vì vậy phải được xem xét qua vị trí việc làm, kỹ năng, thu nhập, cơ hội thăng tiến và khả năng làm chủ quy trình sản xuất, thay vì chỉ tính bằng số lao động được tuyển dụng.

Nút giao Phú Thứ được đầu tư đồng bộ, hiện đại, góp phần kết nối giao thông và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Ninh Bình cũng phấn đấu trên 70% dự án FDI thu hút mới thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên; 100% dự án mới phù hợp với quy hoạch, định hướng ngành và tiêu chí thu hút của tỉnh. Các dự án quy mô lớn, công nghệ cao, công nghệ nguồn, có khả năng hình thành chuỗi giá trị và cụm liên kết ngành được ưu tiên. Những dự án sử dụng nhiều đất, năng lượng, tài nguyên nhưng tạo ra ít giá trị sẽ bị hạn chế.

Yêu cầu bảo vệ môi trường được đặt ra ngay trong quá trình phát triển hạ tầng và lựa chọn dự án. Đến năm 2030, tỉnh tập trung hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hạ tầng ít nhất 10 khu công nghiệp mới; 100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp mới đi vào hoạt động phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn.

Đổi mới thước đo cũng kéo theo thay đổi trong phương thức quản lý. Tỉnh sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình thực hiện dự án; đồng thời theo dõi chặt chẽ tiến độ góp vốn, sử dụng đất, công nghệ, năng lượng, môi trường và việc thực hiện các cam kết với địa phương. Đây là bước điều chỉnh cần thiết để sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, hạ tầng, nhân lực và chính sách mà tỉnh dành cho mỗi dự án.

Đích đến của thu hút FDI không nằm ở việc có thêm bao nhiêu dự án, mà ở giá trị dòng vốn tạo ra và nền tảng để lại cho địa phương. Khi doanh nghiệp FDI được gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp trong nước, người lao động có cơ hội làm chủ kỹ thuật và quản trị, công nghệ được chuyển giao, tài nguyên được sử dụng hiệu quả, nguồn lực đầu tư nước ngoài mới thực sự lan tỏa vào nền kinh tế.

Đó cũng là cách Ninh Bình chuyển lợi thế và nguồn lực bên ngoài thành năng lực phát triển bên trong, tạo nền tảng công nghiệp hiện đại, bền vững cho hành trình xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương.