Vì sao kinh tế tư nhân miền Trung chưa tạo được sức mạnh từ liên kết vùng?

PGS.TS Trần Đình Thiên, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ Quốc gia phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 diễn ra ngày 26/9. Ảnh XM.

Những điểm nghẽn lặp lại trên toàn vùng

Ngày 26/9, tại Đà Nẵng, Hội Doanh nhân trẻ TP Đà Nẵng đăng cai tổ chức Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026 – Vòng bàn tròn kết nối nội lực cấp miền, phiên khu vực miền Trung. Diễn đàn được tổ chức nhằm nhận diện những điểm nghẽn chung, khai thác cơ hội liên kết vùng và đề xuất giải pháp để khu vực kinh tế tư nhân trong khu vực bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Theo Ban tổ chức, sau 9 vòng đối thoại địa phương với hơn 400 ý kiến, kiến nghị, diễn đàn tập trung nhận diện những điểm nghẽn chung và đề xuất giải pháp để khu vực kinh tế tư nhân miền Trung – Tây Nguyên bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Kết quả tổng hợp từ các phiên đối thoại cho thấy các vấn đề gần như xuất hiện ở mọi địa phương: thể chế và thực thi chính sách; hạ tầng và logistics; thị trường – chuỗi cung ứng; công nghệ và dữ liệu; chuyển đổi xanh; tiếp cận vốn; nhân lực và năng lực quản trị.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn, ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Chủ tịch VPSF 2026, đặt câu hỏi: "Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên năm 2026, quy mô kinh tế có thể tăng nhanh, đầu tư và xuất khẩu có thể lập kỷ lục, nhưng doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu trong chuỗi tạo ra giá trị, giữ lại được bao nhiêu và có lớn lên cùng tăng trưởng hay không?".

Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Chủ tịch VPSF 2026 phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 diễn ra ngày 26/9. Ảnh XM.

Dẫn số liệu 8 tháng năm 2026, ông Hồng Anh lạc quan khi nền kinh tế đang có động lực mạnh: GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18%; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,9%; vốn FDI đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4%; kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 770 tỷ USD (cao nhất cùng kỳ từ trước đến nay), trong đó xuất khẩu gần 375 tỷ USD, tăng 22,4%.

Tuy nhiên, khu vực kinh tế trong nước mới đóng góp 19,9% kim ngạch xuất khẩu, khu vực FDI chiếm tới 80,1%, và nền kinh tế vẫn nhập siêu hơn 20 tỷ USD.

Khái quát ba khoảng cách lớn từ thực tiễn 9 phiên đối thoại địa phương (tổng hợp 404 ý kiến, trong đó 174 nội dung – 43,1% được giải quyết hoặc định hướng ngay tại phiên; 172 nội dung – 42,6% địa phương tiếp thu xử lý; 58 nội dung – 14,3% cần phối hợp liên vùng hoặc chuyển cấp cao hơn), Chủ tịch VPSF 2026 chỉ ra 3 khoảng cách gây điểm nghẽn đối với kinh tế tư nhân cần được thu hẹp.

Đó là từ chủ trương đến thực thi; từ hạ tầng đến hành lang kinh tế; và từ tăng trưởng của địa phương đến năng lực lớn lên của doanh nghiệp. Liên kết vùng vẫn dừng ở mức kết nối địa giới, chưa chuyển thành kết nối dòng hàng, dòng vốn, dữ liệu và thị trường thực chất.

Tham luận với tựa đề "Đòn gánh, gánh non sông", PGS.TS Trần Đình Thiên, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ Quốc gia cho biết miền Trung không thiếu lợi thế với 14/34 cảng biển, 12 cảng hàng không và 11 khu kinh tế ven biển, nhưng doanh nghiệp hoạt động chỉ bằng 16,39% cả nước, dân số chiếm 26,79% dân số cả nước và chỉ đóng góp 19,26% GDP cả nước.

Phiên toạ đàm bàn tròn trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 diễn ra ngày 26/9. Ảnh XM.

Bên cạnh đó, các cực tăng trưởng hiện chỉ là “những hòn đảo công nghiệp”, chưa tạo thành “quần đảo có cầu nối”. Một số địa phương ghi nhận tốc độ công nghiệp cao (Hà Tĩnh tăng 38,9%, Nghệ An tăng 21,1% trong 8 tháng), nhưng sức lan tỏa tới doanh nghiệp bản địa vẫn hạn chế.

Không những vậy, PGS.TS Trần Đình Thiên còn chỉ ra: "Đặc điểm hình thể khu vực miền trung là hẹp, dài và dốc nên khó khăn trong phát triển kinh tế.

Nên miền Trung phát triển sẽ phải khác miền Nam và miền Bắc, phải xác định chung sống với hình thể, hội nhập và định hình cấu trúc phát triển bám sát lợi thế, bất lợi thế của hình thể, địa hình dài, hẹp mới có thể bứt phá".

Còn đại diện các tiểu vùng cũng chỉ ra khoảng trống cụ thể gồm: năng lực doanh nghiệp nhỏ chưa được nhận diện đầy đủ; nguồn lực hỗ trợ chưa gắn với nhu cầu thị trường; thiếu đầu mối đủ gần để đồng hành cùng doanh nghiệp; tư duy kế toán – thuế còn mang tính “chờ kiểm tra rồi giải trình” thay vì chủ động chuẩn hóa dữ liệu.

Giải pháp nào để kinh tế tư nhân miền Trung bứt phá?

Các tham luận thống nhất yêu cầu chuyển từ liên kết theo địa giới sang liên kết theo chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp làm chủ thể và Đà Nẵng là điểm hội tụ dịch vụ của vùng.

Ông Đặng Hồng Anh đề xuất năm bài toán cụ thể: tăng tương thích dữ liệu và cơ chế theo dõi kiến nghị; lựa chọn hành lang logistics Đông – Tây và phân tích từng mắt xích; chương trình phát triển nhà cung ứng gắn với nhu cầu thực của doanh nghiệp đầu chuỗi; gói nâng cấp năng lực đồng bộ cho doanh nghiệp nhỏ (công nghệ, AI, dữ liệu, xanh, tiêu chuẩn, vốn, quản trị); và tổ chức lại liên kết nguồn nhân lực theo nhu cầu chuỗi ngành.

Ông Vũ Hồng Quân, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Gia Lai. Ảnh XM.

Đồng quan điểm với Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, PGS.TS Trần Đình Thiên đi xa hơn khi đề xuất ba việc cần làm ngay. Đó là thiết lập cơ chế điều phối chung với bộ phận thường trực đặt tại Đà Nẵng, quyền tài chính rõ ràng và danh mục dự án liên vùng có cam kết ràng buộc; phân vai hệ thống cảng biển – logistics bằng văn bản có hiệu lực và công bố định kỳ thời gian – chi phí hành trình; hình thành thiết chế thường trực của doanh nghiệp miền Trung tại Đà Nẵng, với cơ sở dữ liệu năng lực nhà cung ứng có kiểm chứng và hệ thống theo dõi kiến nghị theo nguyên tắc “một đầu mối – một quy trình – một dữ liệu – một trách nhiệm”.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh cần ưu tiên xây dựng các liên kết theo chuỗi giá trị thực chất: liên kết du lịch, liên kết biển và liên kết nông nghiệp, tạo đột phá cho vùng. “Miền Trung phải chọn lợi thế tuyệt đối đó là ‘mặt tiền biển’ lớn. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, cần lựa chọn chiến lược giải quyết điểm nghẽn bất hợp lý để phát triển”, PGS.TS Trần Đình Thiên chỉ rõ.

Điểm then chốt được nhấn mạnh: hiệu quả liên kết phải được đo bằng kết quả thực tế của doanh nghiệp – số hợp đồng cung ứng liên tỉnh mới, tỷ lệ mua hàng tại chỗ của các dự án lớn, thời gian và chi phí vận chuyển từ vùng nguyên liệu tới cảng – chứ không phải số hội nghị hay thỏa thuận đã ký.

Trong bối cảnh cả nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc thu hẹp ba khoảng cách cấu trúc và chuyển sang liên kết chuỗi giá trị thực chất sẽ quyết định liệu kinh tế tư nhân miền Trung có trở thành động lực mới hay vẫn chỉ là vùng đất giàu tiềm năng nhưng chưa được tổ chức thành sức mạnh.

Từ góc độ quản trị, ông Vũ Hồng Quân, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Gia Lai đề xuất xây dựng dữ liệu và hồ sơ năng lực doanh nghiệp dùng chung toàn vùng; phát triển nhà cung ứng từ nhu cầu của các doanh nghiệp đầu chuỗi; và thành lập mạng lưới hội đồng hỗ trợ xuyên địa phương, kết nối doanh nghiệp với vốn, công nghệ, tiêu chuẩn và thị trường.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Thanh Hóa đề xuất nâng cao chất lượng thực thi chính sách, khơi thông nguồn lực, hỗ trợ chuyển đổi số – AI – xanh và phát huy hợp lực công – tư trong hạ tầng, logistics, chuỗi cung ứng và đào tạo nhân lực.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Thanh Hóa tham luận tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026. Ảnh XM.

Nhìn nhận dưới góc độ liên kết vùng là giải pháp đối với kinh tế tư nhân, ông Mai Minh Vương, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Đà Nẵng khẳng định: "Liên kết vùng và hợp lực công – tư cần trở thành cơ chế phối hợp thực chất, đi vào cụ thể các lĩnh vực chuỗi cung ứng, logistics, công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực, đồng thời xác định rõ đầu mối và tiêu chí đánh giá kết quả. Việc tháo gỡ điểm nghẽn và tăng cường liên kết thực chất cho khu vực kinh tế tư nhân miền Trung được kỳ vọng không chỉ giúp doanh nghiệp địa phương lớn lên cùng tăng trưởng, mà còn góp phần tạo động lực mới cho toàn vùng và cả nước".

Cam kết từ chính quyền Đà Nẵng với cộng đồng doanh nghiệp

Phát biểu tại diễn đàn, ông Phan Thái Bình, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, khẳng định kinh tế tư nhân ngày càng đóng vai trò động lực quan trọng của nền kinh tế. Với miền Trung, yêu cầu liên kết vùng có ý nghĩa đặc biệt khi mỗi địa phương có lợi thế riêng nhưng thị trường còn phân tán, kết nối hạ tầng – nguồn hàng – chuỗi cung ứng chưa đồng đều.