Ngành ô tô toàn cầu bước vào cuộc tái cấu trúc lớn

Tập đoàn Volkswagen đang ở tâm điểm của quá trình này. Hãng dự kiến cắt thêm khoảng 50.000 việc làm trên toàn cầu, trong đó một nửa có thể tập trung tại Đức. Con số này được đưa ra sau kế hoạch cắt 35.000 việc làm tại Đức được thống nhất cuối năm 2024.

Volkswagen dự kiến dành khoảng 16 tỷ euro cho việc đóng cửa nhà máy, cắt giảm nhân sự và tái cơ cấu. Các nhà máy Emden và Zwickau có thể nhận khoản đầu tư khoảng 1 tỷ euro mỗi cơ sở, trong khi Hanover và Neckarsulm có thể được rót khoảng 2 tỷ euro để điều chỉnh hoạt động.

Nhà máy Volkswagen tại thành phố Zwickau, Đức. Ảnh: Volkswagen

Sức ép tài chính đang gia tăng. Volkswagen dự báo biên lợi nhuận hoạt động năm 2026 chỉ đạt tối đa 1%, trong khi lợi nhuận tại Trung Quốc tiếp tục giảm và cạnh tranh từ các nhà sản xuất châu Á ngày càng mạnh.

Ông Stefan Bratzel, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ô tô (CAM), cho rằng Volkswagen cần giảm chi phí, số lượng mẫu xe và mức độ phức tạp trong sản xuất. Tuy nhiên, ông đánh giá các biện pháp này vẫn chưa đủ nếu hãng không tìm được những nguồn doanh thu và động lực tăng trưởng mới.

Theo ông Bratzel, Volkswagen từng chậm thích ứng với xe điện, công nghệ lái tự động và mô hình xe định nghĩa bằng phần mềm, đồng thời đánh giá thấp tốc độ phát triển của các đối thủ Trung Quốc. Thị trường ô tô Trung Quốc, theo ông, có thể giảm khoảng 20% trong năm nay, khiến cạnh tranh tại đây trở nên khốc liệt hơn.

Volkswagen không phải trường hợp cá biệt. Mercedes-Benz, BMW và nhiều nhà cung ứng lớn cũng đang thu hẹp chi phí và nhân sự. BMW dự kiến cắt khoảng 8.000 việc làm, trong khi Jaguar Land Rover công bố kế hoạch giảm khoảng 4.000 lao động tại châu Âu.

Theo Eurofound, các hãng sản xuất ô tô tại Liên minh châu Âu ghi nhận hơn 53.000 việc làm bị cắt giảm ròng trong năm 2024. Nếu tính cả kế hoạch của Volkswagen, tổng số việc làm bị ảnh hưởng lên tới gần 89.000. Đức chịu tác động lớn nhất, chiếm hơn ba phần tư số việc làm bị mất trong năm 2024 và khoảng hai phần ba trong năm 2025.

Sức ép lan rộng từ nhà sản xuất đến chuỗi cung ứng

Sức ép cũng lan xuống các nhà cung ứng linh kiện. Eurofound cho biết số việc làm bị cắt giảm tại nhóm doanh nghiệp này còn lớn hơn các hãng sản xuất xe. Điều này phản ánh sự thay đổi của cả chuỗi giá trị khi xe điện sử dụng ít linh kiện cơ khí hơn, trong khi các hệ thống pin, phần mềm và điện tử ngày càng giữ vai trò quan trọng.

Một khảo sát của Porsche Consulting cho thấy 98% doanh nghiệp ô tô Đức được hỏi nhận định áp lực chuyển đổi đang ở mức cao hoặc rất cao. Khoảng 91% xem tái cấu trúc là công cụ quan trọng để giảm chi phí, trong khi 54% cho biết doanh nghiệp đang ở tình trạng khủng hoảng cấp tính, chủ yếu liên quan đến lợi nhuận và thanh khoản.

Trong khi các hãng châu Âu thu hẹp hoạt động thì doanh nghiệp Trung Quốc đang tăng hiện diện tại châu Âu. Eurofound cho biết trong những tháng đầu năm 2026, hơn một nửa số dự án mở rộng việc làm quy mô lớn tại châu Âu đến từ các khoản đầu tư của doanh nghiệp Trung Quốc hoặc những công ty liên quan đến sản xuất xe điện và linh kiện.

Sự thay đổi cũng thể hiện rõ trên thị trường. Trong tháng 8, đăng ký xe điện tại EU tăng khoảng 52% so với cùng kỳ, trong khi xe chạy xăng giảm 23,5% và diesel giảm 23,1%. Thị phần của các thương hiệu Trung Quốc tăng lên 11,3%, từ mức 7,1% một năm trước.

Các hãng truyền thống vì vậy đang phải giải quyết bài toán quy mô sản xuất, yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với khả năng cạnh tranh và lợi nhuận. Điều này buộc các nhà sản xuất phải tìm cách chia sẻ nền tảng, công nghệ và chi phí phát triển giữa nhiều thương hiệu hoặc mở rộng sang các thị trường mới.

Biến động giá năng lượng càng làm bài toán khó hơn. Giá dầu tăng có thể thúc đẩy nhu cầu xe điện tại nhiều thị trường, nhưng đồng thời làm tăng chi phí vận hành và sản xuất. Các hãng còn phải đối mặt với rủi ro nguồn cung lithium, nickel và đồng, những nguyên liệu quan trọng đối với quá trình điện hóa.

Cuộc tái cấu trúc vì vậy đang diễn ra trên nhiều mặt, từ nhà máy, lao động và chuỗi cung ứng đến công nghệ và thị trường. Với các hãng châu Âu, thách thức không còn nằm ở việc chuyển sang xe điện đơn thuần, mà là tìm một mô hình sản xuất đủ linh hoạt để cạnh tranh trong thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

Tổng hợp