Đồng vọng kết nối mạch nguồn văn hóa dân tộc

Các trống đồng thuộc nền văn hóa Đông Sơn có niên đại cách ngày nay khoảng 2.500-2.000 năm. Ảnh: Lâm Viên

Từ nay đến ngày 31-3, Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Bảo tàng Gốm thời dựng nước và sưu tập tư nhân Lâm Bảo Ngọc, sưu tập tư nhân Mai Sĩ Tất Thắng tổ chức trưng bày chuyên đề Đồng vọng, giới thiệu đến công chúng hơn 150 hiện vật tiêu biểu thuộc nền văn hóa Đông Sơn, được tuyển chọn và sắp xếp theo 4 chủ đề.

Các loại vũ khí. Ảnh: Lâm Viên

Nhóm chủ đề “Nhịp sống lao động” gắn với nền nông nghiệp lúa nước. Theo thuyết minh viên, với sự phát kiến ra lửa cách đây khoảng 130 ngàn năm, loài người đã biết sử dụng lửa để luyện đất thành đồ gốm. Gốm giai đoạn này chỉ là những hiện vật tương đối đơn giản, kỹ thuật sử dụng là bàn xoay, hoa văn đơn giản. Những hiện vật này được sử dụng để đựng nước, hạt giống dự trữ cho mùa vụ sau phục vụ cho cuộc sống. Sang đến giai đoạn Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Hoa Lộc... đồ gốm được làm cứng, chắc hơn và được sử dụng nhiều công dụng khác. Tiếp đến là thời kỳ đồ đồng thuộc nền văn hóa Đông Sơn có niên đại cách đây 2.500-2.000 năm. Các hiện vật lưỡi cuốc, lưỡi cày chủ yếu được đúc bằng đồng, có những cải tiến về cấu tạo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng.

Tiếp đến, nhóm chủ đề “Sức mạnh thời đại” giới thiệu 2 loại hình vũ khí của cư dân Đông Sơn gồm: vũ khí đánh gần với dao găm, rìu chiến và vũ khí đánh xa với mũi giáo, mũi lao, mũi tên. Theo thuyết minh viên, một số hiện vật, ngoài công dụng thực tế, còn mang yếu tố thể hiện quyền lực, thể hiện qua phần cán hiện vật có hình ảnh các thủ lĩnh của cư dân, phản ánh bối cảnh xã hội có sự phân hóa trong thời kỳ này. Một điểm đáng chú ý là trình độ kỹ thuật luyện kim rất cao của các nghệ nhân Đông Sơn với kỹ thuật khó như: chạm rỗng bên trong cán dao để tạo thành một khối hình cầu. Ngoài ra, điểm đặc biệt của văn hóa Đông Sơn đó là mũi tên bằng đồng. Theo thuyết minh viên, tại Di tích thành Cổ Loa, các nhà nghiên cứu phát hiện hàng vạn mũi tên bằng đồng cùng với đó là cái nỏ.

Các loại trang sức. Ảnh: Lâm Viên

Chủ đề “Vẻ đẹp con người Đông Sơn” trưng bày các loại trang sức như: vòng tay bằng đồng, khuyên tai hình vành khăn, trâm cài tóc, hạt chuỗi… Các hiện vật này phản ánh đời sống tinh thần, quan niệm thẩm mỹ và sự phân tầng xã hội.

Cuối cùng, “Âm vang tín ngưỡng” trình bày vai trò đặc biệt của trống đồng trong nền văn hóa Đông Sơn. Đây vừa là nhạc khí được sử dụng trong sinh hoạt cộng đồng vừa là vật biểu tượng quyền lực của các thủ lĩnh. Chuyên đề còn giới thiệu hình ảnh hoa văn rất đa dạng, ý nghĩa trên mặt trống đồng Ngọc Lũ, qua đó người xem có dịp hiểu thêm về thế giới quan, nhân sinh quan và bản sắc văn hóa của cư dân Việt cổ.

Một muôi đồng có niên đại cách ngày nay khoảng 2.500 năm.Ảnh: Lâm Viên

Có thể thấy, chuyên đề với nội dung sâu sắc, cùng những hiện vật quý, thực sự trở thành hoạt động văn hóa có ý nghĩa sâu sắc, khơi gợi niềm tự hào về mạch nguồn văn hóa dân tộc, cũng như góp phần thúc đẩy công tác giáo dục di sản trong thế hệ trẻ.

Trong dòng công chúng đông đảo đến tham quan trưng bày chuyên đề trong ngày đầu khai mạc, chị Nguyễn Thị Như Ý (sinh viên tại Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: “Khi xem các hiện vật cùng lời thuyết minh, tôi có cơ hội hiểu thêm về chiều sâu văn hóa và tâm thức của ông cha ta từ ngàn xưa. Những hiện vật được trình bày một cách khoa học góp phần giúp người xem tái hiện lại một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc ta”.

Thùy Trang