Đồng Yen Nhật 'chạm đáy' so với đồng USD trong 4 thập kỷ: Kinh tế Mỹ, Nhật Bản và thế giới đều chịu ảnh hưởng

Đồng Yen Nhật đã lao dốc xuống mức thấp nhất trong vòng 40 năm qua so với đồng USD. Thực tế này khiến các nhà đầu tư Mỹ phải nỗ lực theo dõi sát sao khả năng can thiệp vào thị trường từ chính phủ Nhật Bản – một động thái có thể tạo ra làn sóng chấn động lan sang thị trường chứng khoán Mỹ, thị trường trái phiếu kho bạc và nền kinh tế toàn cầu nói chung.

Sự sụt giảm của đồng Yen xuống mức thấp nhất kể từ năm 1986 được thúc đẩy bởi sự thay đổi đột ngột trong kỳ vọng về lãi suất của Mỹ - phần lớn do ảnh hưởng từ cuộc chiến với Iran, và sự phục hồi mạnh mẽ của đồng bạc xanh.

Chính phủ Nhật Bản đã từng bước nâng đỡ đồng nội tệ vào đầu năm nay, nhưng không thể ngăn cản đà trượt dốc. Khi đồng tiền này thiết lập các mức đáy mới sau nhiều thập kỷ, các nhà giao dịch đang chuẩn bị tinh thần cho một đợt can thiệp tiếp theo từ Tokyo.

Tại sao đồng Yen lại mất giá?

Các nhà giao dịch đang đặt cược rằng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể sẽ giữ nguyên lãi suất, hoặc thậm chí là tăng thêm trong những tháng tới nhằm chống lại tình trạng lạm phát. Sự thay đổi trong triển vọng chính sách của Fed đã dẫn đến việc đồng USD mạnh lên, gây áp lực lên đồng Yen và các loại tiền tệ khác. Chỉ số DXY (đo lường sức mạnh đồng USD) đã tăng 3% trong năm nay, phục hồi ấn tượng sau khi sụt giảm tới 9% vào năm 2025.

"Cú sốc giá năng lượng do cuộc chiến Mỹ - Iran gây ra là chất xúc tác cuối cùng khiến đồng Yen suy yếu, và điều này càng được củng cố bởi những phát biểu ủng hộ thắt chặt tiền tệ gần đây từ phía Fed", Lee Hardman, chuyên gia kinh tế tiền tệ cấp cao tại MUFG, chia sẻ.

Thông thường, giá trị của các đồng tiền sẽ tăng hoặc giảm dựa trên chênh lệch lãi suất giữa các quốc gia. Vào ngày 16/6, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã tăng lãi suất cơ bản lên mức 1%, mức cao nhất kể từ thập niên 1990. Dù vậy, mức lãi suất này của BOJ vẫn thấp hơn đáng kể so với Fed, cơ quan vừa quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức từ 3,5% đến 3,75% vào tháng 6.

Khoảng cách này đang đẩy dòng tiền chảy về phía Mỹ và rời khỏi Nhật Bản khi các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận tốt hơn. Điều này vừa làm tăng sức mạnh của đồng USD, đồng thời đẩy đồng Yen xuống thấp hơn, vừa làm gia tăng biến động trên các thị trường toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc Tòa án Tối cao Mỹ đưa ra phán quyết rằng Tổng thống Donald Trump không thể sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook giúp củng cố tính độc lập của ngân hàng trung ương này. Thái độ quyết liệt của Fed đối với lạm phát, cộng với việc tính độc lập được củng cố, đã hỗ trợ mạnh mẽ cho đồng USD.

Trong những tháng trước, đồng nội tệ của Nhật Bản vốn đã ở mức thấp nhất so với đồng USD kể từ năm 2024, nhưng những ngày gần đây, đồng tiền này đã "thủng lưới" để rơi xuống đáy sâu nhất kể từ những năm 1980.

Tác động đối với kinh tế Nhật Bản

Nhật Bản từng duy trì mức lãi suất cực kỳ thấp (từ 0% cho đến lãi suất âm) suốt những năm 2000 và 2010 nhằm kích thích nền kinh tế và ngăn chặn tình trạng giảm phát sau thời kỳ suy thoái nghiêm trọng vào thập niên 1990.

Đến năm 2024, BOJ đã bắt đầu tăng lãi suất khi quốc gia này chứng kiến lạm phát vượt mức mục tiêu 2%. Dù vậy, đồng Yen vẫn tiếp tục lao dốc, do lãi suất của Nhật Bản vẫn ở mức thấp so với phần còn lại của thế giới.

Đà trượt dốc không phanh của đồng tiền này, cộng hưởng với tình trạng lạm phát dai dẳng, có thể kích ngòi cho một cuộc khủng hoảng kinh tế. Đồng nội tệ yếu làm cho hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, trong khi Nhật Bản phải nhập khẩu phần lớn lương thực và năng lượng. Bên cạnh đó, căng thẳng Iran cùng với sự tăng vọt của giá dầu đang gây ra tác động quá lớn đối với các nền kinh tế châu Á vốn phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ từ Trung Đông.

"Giới chức Nhật Bản nói rõ rằng đồng Yen yếu đang đe dọa trực tiếp đến chi phí nhập khẩu và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản", Chris Turner, Trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại ING, nhận định.

Thị trường Mỹ ra sao nếu Nhật Bản can thiệp?

Chính phủ Nhật Bản có thể nâng giá trị đồng nội tệ bằng cách bán đồng đô la Mỹ hoặc các tài sản được định giá bằng USD (chẳng hạn như Trái phiếu Kho bạc Mỹ), sau đó dùng số tiền đó để mua lại đồng Yen. Theo Turner tại ING, đợt can thiệp này có thể diễn ra ngay trong cuối tuần này.

Một bước nhảy vọt của đồng Yen có thể làm dịch chuyển các thị trường tài chính bằng cách gây áp lực lên đồng USD và Trái phiếu Kho bạc.

Chính phủ Nhật từng can thiệp vào thị trường trước đây, gần nhất là vào đầu năm nay. Theo ING, Nhật Bản đã bán khoảng 70 tỷ USD tài sản vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5 nhằm thúc đẩy đồng Yen. Động thái đó có tác động rất nhỏ đến thị trường Mỹ, nhưng rốt cuộc đã thất bại trong việc giải quyết các vấn đề cốt lõi.

Nếu Nhật Bản bán thêm lượng Trái phiếu Kho bạc Mỹ đang nắm giữ, điều đó có thể đẩy lợi suất trái phiếu tăng cao (lợi suất tăng khi giá trái phiếu giảm). Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, tác động tổng thể sẽ ở mức vừa phải do quy mô khổng lồ của thị trường trái phiếu Mỹ.

"Các nỗ lực can thiệp tiền tệ của Nhật Bản thường được tiến hành ở quy mô quá nhỏ — chỉ vài chục tỷ USD so với khoảng 29 nghìn tỷ USD trái phiếu kho bạc đang lưu thông trên thị trường — nên không thể gây ra tác động vật chất đáng kể lên lợi suất của Mỹ," — Karl Schamotta, chiến lược gia trưởng thị trường tại Corpay, phân tích.

Dù vậy, đối với thị trường chứng khoán, các hệ lụy vẫn tồn tại. Một chiến lược giao dịch rất phổ biến trên Phố Wall là giao dịch chênh lệch lãi suất: nhà đầu tư vay đồng Yen (vốn rất rẻ vì lịch sử lãi suất gần bằng 0 của BOJ) để mang đi đầu tư vào cổ phiếu Mỹ.

Nhưng nếu đồng Yen tăng vọt giá trị do chính phủ can thiệp trong bối cảnh BOJ đang tăng lãi suất, khoản vay này đột nhiên trở nên đắt đỏ hơn rất nhiều. Điều đó có thể khiến các nhà giao dịch bán cổ phiếu để lấy tiền hoàn trả các khoản vay bằng đồng Yen.

Vào tháng 8/2024, việc đảo ngược vị thế của làn sóng giao dịch chênh lệch lãi suất này đã dẫn đến một đợt bán tháo tháo chạy trên thị trường chứng khoán Mỹ, đặc biệt là nhóm cổ phiếu công nghệ.

Thị trường tiền tệ thường có tác động trực tiếp đến thị trường chứng khoán Mỹ. Khi các thị trường ngày càng được vận hành bằng thuật toán máy tính, những bước đi bất ổn trên thị trường tiền tệ đều có thể tác động mạnh tới cổ phiếu.

Vệc đồng Yen giao dịch ở mức thấp nhất 40 năm trong khi đồng USD đang phục hồi cũng phản ánh mức độ hỗn loạn của các thị trường trong năm nay.

Chuyên gia Schamotta kết luận: "Thời điểm giữa năm nay là minh chứng cho sự khó đoán định của giai đoạn này. Vào tháng 1, hầu hết các nhà quan sát đều kỳ vọng đồng USD sẽ tiếp tục suy yếu và đồng Yen sẽ hồi phục. Nhưng trước những biến động lớn của nền kinh tế toàn cầu, cả hai giả định đó đều đã bị lật ngược hoàn toàn".