Đột phá thể chế, công nghệ để mở khóa tăng trưởng 2 con số

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã phát đi một thông điệp hành động quyết liệt: Không thể tiếp tục dựa vào tài nguyên sẵn có, mà phải bứt phá vươn lên bằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%/năm - một con số mang tính “mệnh lệnh lịch sử”, Thủ tướng cam kết kiến tạo một nền hành chính phục vụ, khơi thông mọi nguồn lực để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng nhất.

Trao đổi với báoPháp Luật TP.HCM, TS Huỳnh Phước Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Kinh tế Luật và Quản lý (ĐH Kinh tế TP.HCM), cho rằng: Cam kết bảo vệ quyền tài sản và khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro cao như công nghệ lõi từ người đứng đầu Chính phủ chính là chìa khóa để giải phóng năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ

. Phóng viên: Thưa ông, Thủ tướng chốt mục tiêu GDP 10% bằng đổi mới sáng tạo. Ông đánh giá sao về tính khả thi của lộ trình bứt phá, rũ bỏ tài nguyên để dựa vào trí tuệ và công nghệ?

+ TS Huỳnh Phước Nghĩa: Để đánh giá tính khả thi, chúng ta cần nhìn nhận thực tế nền tảng mô hình kinh tế của Việt Nam hiện nay. Tăng trưởng GDP thời gian qua chủ yếu dựa vào gia công xuất khẩu (như linh kiện điện tử, nông sản), thương mại dịch vụ (du lịch, vận tải, tài chính) và các ngành công nghiệp, xây dựng hạ tầng truyền thống. Nếu chỉ duy trì nền tảng này, việc đạt tốc độ tăng trưởng hai con số là điều vô cùng khó khăn.

Vì vậy, thông điệp của Thủ tướng chỉ ra một lộ trình tất yếu: Nếu không đưa khoa học công nghệ, sáng tạo công nghệ vào làm lõi định hướng, mục tiêu 10% sẽ thiếu cơ sở. Tuy nhiên, chúng ta không được hiểu việc lấy công nghệ chỉ như một đòn bẩy cơ học. Đây là quá trình chuyển đổi thực sự về “chất” trong tổng thể mô hình phát triển. Công nghệ phải được áp dụng để tạo ra sự đột phá, làm tăng hiệu suất và nâng cao chuỗi giá trị ở tất cả lĩnh vực mà Việt Nam đang có lợi thế.

Bằng chứng rõ nét nhất là trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Chúng ta đang thay đổi tư duy, tập trung gia tăng hàm lượng công nghệ trong các dự án FDI để làm bệ phóng cải thiện quy mô kinh tế và chất lượng hàng hóa xuất khẩu. Khi sự chuyển hóa vật chất bằng công nghệ diễn ra đồng bộ, lộ trình bứt phá hai con số mới thực sự khả thi.

. Thủ tướng cam kết khơi thông kinh tế tư nhân, bảo vệ quyền tài sản. Theo ông, cần đột phá thể chế nào để doanh nghiệp tự tin rót vốn vào các lĩnh vực rủi ro như công nghệ lõi?

+ Khẳng định của Thủ tướng là một quyết sách mang tầm nhìn chiến lược dài hạn, đánh dấu sự thay đổi căn bản về tư duy động lực kinh tế. Hơn 30 năm qua, dù đã coi kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhưng thẳng thắn mà nói, các chính sách hỗ trợ thực sự mang tính đột phá vẫn còn rất mỏng.

Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là khối vừa và nhỏ, để họ dám đầu tư vào công nghệ lõi hay đổi mới sáng tạo, cơ chế chính sách phải đi thẳng vào thực tiễn. Những chính sách về thuế, ưu đãi tiếp cận vốn, hỗ trợ đất đai hay đầu tư nghiên cứu phát triển (R&D) trước đây phần lớn dừng lại ở các nghị quyết mang tính định hướng. Nay đột phá thể chế đòi hỏi những giải pháp thực thi mang tính trực diện, “nói đi đôi với làm” và giải quyết được tận gốc rào cản của thị trường.

Gần đây, chúng ta đã chứng kiến sự chuyển động tích cực khi Nhà nước bắt đầu ưu tiên lựa chọn doanh nghiệp nội địa tham gia các dự án trọng điểm quốc gia về hạ tầng công nghệ hay đường sắt đô thị. Đồng thời, có những chính sách ưu đãi trực tiếp giúp doanh nghiệp trong nước chuyển từ gia công sang chế biến sâu. Khi Chính phủ kiến tạo được một hệ sinh thái pháp lý an toàn, bảo vệ trọn vẹn quyền tài sản và sẵn sàng trao cơ hội thông qua các đơn đặt hàng từ nguồn ngân sách, kinh tế tư nhân mới thực sự cất cánh.

Mục tiêu GDP tăng 10% chỉ khả thi khi nền kinh tế xoay trục tư duy, lấy công nghệ làm đòn bẩy để bứt phá. Ảnh: QH

Kinh tế số, chuyển đổi xanh là quy luật chung

. Thủ tướng chọn kinh tế số và xanh làm động lực mới. Ông đánh giá sao về sức mạnh của hai trụ cột này trong việc nâng tầm năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược?

+ Chuyển đổi xanh và kinh tế số hiện nay không còn là những khẩu hiệu khuyến khích mà đã trở thành “luật chơi” bắt buộc trên toàn cầu. Việt Nam đang hội nhập rất sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới và đang hướng tới vị thế mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu không tuân thủ các tiêu chuẩn về giảm rác thải, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường, chúng ta sẽ tự đánh mất thị trường.

Bài học từ lịch sử kinh tế thế giới cho thấy phát triển bằng mọi giá sẽ để lại hệ lụy nặng nề về biến đổi khí hậu và đe dọa an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước. Do đó, việc Thủ tướng tái khẳng định hai trụ cột này, chính là định hướng vận hành cho toàn bộ hệ thống chính trị và nền kinh tế.

. Để hiện thực hóa vận hội lịch sử bằng tư duy quản trị hiện đại, theo ông, Chính phủ cần ưu tiên thực thi ngay chính sách cốt lõi nào để bảo đảm quỹ đạo tăng trưởng 10%?

+ Bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay biến động không ngừng với hàng loạt rủi ro khó lường từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng, khủng hoảng năng lượng đến xung đột địa chính trị. Sự chuyển biến của Việt Nam trong những năm gần đây đã cho thấy chúng ta đang ưu tiên sự ổn định chính trị song hành cùng phát triển kinh tế bền vững.

Để bảo đảm quỹ đạo tăng trưởng 10%, Chính phủ cần thực thi ba nhóm chính sách cốt lõi. Thứ nhất là nghệ thuật điều tiết nguồn lực. Khác với giai đoạn tăng trưởng phụ thuộc vào sự phát triển nóng của bất động sản hay dòng tiền thiếu kiểm soát dẫn đến nguy cơ lạm phát, hiện nay, nguồn vốn đầu tư công và thu hút FDI phải được nắn dòng chính xác vào các ngành công nghiệp mũi nhọn, hạ tầng chiến lược và không gian đô thị kiểu mới.

Thứ hai, bộ máy quản lý nhà nước phải chuyển trạng thái từ “định hướng chung chung” sang “hành động có trọng tâm”. Thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải, Chính phủ cần giải quyết dứt điểm từng nút thắt ưu tiên như gỡ vướng hạ tầng, hoàn thiện pháp lý và xây dựng hệ sinh thái công nghệ.

Thứ ba, phải nâng cao khả năng tự chủ để ứng phó với các cú sốc bên ngoài. Bằng việc đầu tư mạnh mẽ vào nguồn nhân lực chất lượng cao, R&D, chuyển giao công nghệ lõi và kiểm soát linh hoạt các công cụ vĩ mô như lãi suất, tỉ giá, chúng ta mới có thể tạo ra tấm khiên bảo vệ vững chắc cho nền kinh tế.

. Xin cảm ơn ông.