Đột phá thể chế nhưng không được 'nới lỏng kiểm soát'

Toàn cảnh phiên họp vào sáng 12/4. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Sáng 12/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và Dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Tham gia thảo luận về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn ĐBQH TP. Huế) cho rằng việc sửa đổi luật lần này được xây dựng trên ba nhóm cơ sở gồm chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Về cơ sở chính trị, đại biểu Nguyễn Hải Nam cho biết việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này nhằm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc và các nghị quyết của Trung ương về phân cấp, phân quyền. Về cơ sở pháp lý, đại biểu dẫn chiếu Nghị quyết 119 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Luật số 39/2024 về cơ chế, chính sách cho Thủ đô. Về cơ sở thực tiễn, đại biểu dẫn chứng các vấn đề Hà Nội đang đối mặt như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, đồng thời cho rằng nhiều đô thị trong khu vực như Singapore hay Seoul đã có những mô hình phát triển đáng tham khảo, từ đó đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển Thủ đô.

Theo đại biểu Nguyễn Hải Nam, mục tiêu sửa đổi Luật Thủ đô lần này là tạo cơ chế để Hà Nội phát triển vượt bậc, trong đó tập trung vào bốn trụ cột chính gồm: Đột phá về quy hoạch - kiến trúc; huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính; đổi mới tổ chức bộ máy; và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Đánh giá dự thảo được chuẩn bị công phu, đại biểu Nguyễn Hải Nam cho rằng đây là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô, tuy nhiên cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính khả thi, ổn định và thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Về mở rộng không gian thể chế, đại biểu Nguyễn Hải Nam nhấn mạnh cần thiết kế cơ chế đặc thù trong khuôn khổ hệ thống pháp luật chung, hướng tới không gian thể chế có mức độ khác biệt cao nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất. Đồng thời, cần xác định rõ tiêu chí áp dụng, giới hạn cụ thể gắn với đặc điểm riêng của Hà Nội để kiểm chứng hiệu quả chính sách, tránh nguy cơ mở rộng ngoại lệ quá mức làm suy giảm tính ổn định của hệ thống pháp luật.

Về phân quyền và trao thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô, đại biểu cho biết dự thảo đã mở rộng đáng kể không gian thể chế với khoảng gần 200 thẩm quyền được giao cho Hà Nội. Tuy nhiên, việc tăng quyền phải đi kèm cơ chế kiểm soát tương xứng, đặc biệt trong các lĩnh vực quan trọng như quy hoạch, đất đai và đầu tư, nhằm phòng ngừa rủi ro trong quá trình thực thi.

Đại biểu cũng lưu ý không nên đưa quá nhiều quy trình, thủ tục cụ thể vào luật, vì điều này có thể làm giảm tính ổn định lâu dài của văn bản, trong khi Luật Thủ đô cần có tầm nhìn dài hạn và ổn định cao.

Về tổ chức bộ máy, đại biểu Nguyễn Hải Nam cho rằng việc trao thêm thẩm quyền cần đặt trong tổng thể cải cách bộ máy hành chính, bảo đảm không phát sinh chồng chéo, không làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước.

Liên quan đến liên kết vùng, đại biểu Nguyễn Hải Nam đề nghị làm rõ hơn mối quan hệ giữa Hà Nội với các tỉnh trong Vùng Thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình. Theo đại biểu, cần xác định rõ không chỉ mở rộng không gian địa lý mà quan trọng hơn là vai trò trung tâm điều phối, dẫn dắt phát triển vùng của Hà Nội trong mối quan hệ hai chiều với các địa phương.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Góp ý cụ thể vào Điều 5 của dự thảo, đại biểu cho rằng còn tồn tại điểm chưa thống nhất giữa khoản 1 và khoản 3 liên quan đến nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự khác nhau giữa Luật Thủ đô và các luật khác. Khoản 1 quy định ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô, trong khi khoản 3 lại cho phép áp dụng quy định khác nếu có lợi hơn và được Hội đồng nhân dân thành phố quyết định, dẫn đến khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Đại biểu đề xuất cần tích hợp, làm rõ quy định để bảo đảm thống nhất.

Đồng thời, đại biểu kiến nghị rà soát cách sử dụng thuật ngữ “quyết định” hoặc “quy định” đối với thẩm quyền của Hội đồng nhân dân Hà Nội. Theo đại biểu, nếu thiết kế theo hướng “quy định” ngay trong luật sẽ tạo sự chủ động và tính áp dụng trực tiếp cao hơn, giúp người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện ngay mà không phải chờ kỳ họp Hội đồng nhân dân.

Đối với các quy định về cơ chế thí điểm (sandbox) tại Điều 8 và Điều 9, đại biểu đánh giá đây là điểm mở rộng mạnh mẽ không gian thể chế, thể hiện tư duy đổi mới trong quản lý. Tuy nhiên, cần quy định rõ giới hạn và cơ chế kiểm soát.

Về tự chủ tài chính, ngân sách, thu hút đầu tư và vay vốn, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải đi đôi với kỷ luật tài chính chặt chẽ, tăng cường minh bạch và cơ chế giám sát, đặc biệt trong các hoạt động liên quan đến thu phí, lệ phí và huy động nguồn lực xã hội.

Liên quan đến khai thác tài sản công tại Điều 22, đại biểu cho rằng quy định về thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố trong việc quyết định chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư cần được cụ thể hóa tiêu chí, điều kiện rõ ràng để tránh tình trạng áp dụng tùy từng trường hợp, qua đó bảo đảm tính ổn định và minh bạch của môi trường pháp lý.