'Dù ai sai ai đúng, bên hưởng lợi đằng sau MCN cũng là các nền tảng'

Nhân vụ việc này, PV Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với luật sư Phan Vũ Tuấn - Trưởng văn phòng luật Phan Law, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM.

Luật sư Phan Vũ Tuấn

MCN là công cụ tốt, nhưng bị lạm dụng để xâm phạm bản quyền là rất nguy hiểm

- Một số MCN được YouTube công nhận nắm trong tay “công cụ độc quyền”, và sử dụng công cụ đó như một thứ “quyền lực đen” về bản quyền để thực hiện việc cưỡng đoạt bản quyền đối với cả những người chính là tác giả hoặc có quyền sở hữu tác phẩm. Ông có thể nói rõ công cụ độc quyền này như thế nào không?

- Luật sư Phan Vũ Tuấn: Hiện tại có nhiều đơn vị, đối tượng thực thi theo cái cách giống như vậy. Điều tôi muốn đề cập đến là một thực tế, ở trên mạng đang có một hệ thống làm như vậy. Và cùng thời điểm hiện nay lại có người bị khởi tố và bị bắt giam vì vấn đề đó. Việc cơ quan công an khởi tố và bắt giam các đối tượng xâm phạm bản quyền mọi người trong ngành đều ủng hộ, vì việc này giúp làm sạch thị trường.

MCN (Multi - Channel Network) là công cụ rất tốt, giúp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) mà các chủ sở hữu quyền đã ủy quyền cho MCN, để MCN đi thu tiền và bảo vệ quyền. Thế nhưng, chỉ có ai là chủ sở hữu của MCN thì mới biết MCN đó đang làm gì. Nếu giả sử mình là người ngoài, mình bị một đơn vị nào đó là MCN xâm phạm bản quyền. Trong trường hợp đó, mình không có cách nào lấy được chứng cứ họ xâm phạm hay họ thu được bao nhiêu tiền. Đó là một khó khăn, vì không phải ai cũng có thể trở thành MCN.

MCN họ có công cụ độc quyền của họ. Họ có cách thức để kiểm soát những thông tin mà người ngoài không thể kiểm soát được. Bằng cách kiểm soát thông tin như vậy, họ có thể bảo vệ quyền sở hữu cho người khác. Nhưng nếu họ dùng công cụ độc quyền đó theo hướng không bảo vệ quyền thì đó là sự nguy hiểm. Họ cứ đi "đánh gậy" loạn lên thì điều đó rất nguy hiểm. Trường hợp họ không phải là chủ sở hữu nhưng họ lại ghi nhận mình là chủ sở hữu, thì những người không phải là chủ sở hữu và cũng không thuộc MCN nào, chắc chắc sẽ thấp cổ bé họng hơn, không thể nào tranh cãi lại được. Trường hợp có tranh cãi lại thì không cách nào lấy được những số liệu vi phạm.

Vấn đề lớn nhất ở đây là, MCN là một công cụ tốt, nhưng nếu công cụ này không được sử dụng hợp lý thì gây ra thiệt hại lớn hơn rất nhiều.

- Vậy bên đã trao cho các đơn vị, tổ chức đó quyền MCN là các nền tảng mạng xã hội như YouTube, nhưng quyền này cũng có thể bị thu hồi?

- Luật sư Phan Vũ Tuấn: Các nền tảng mạng xã hội như YouTube trao quyền MCN cho những đơn vị, tổ chức. Hiện chưa có con số chính thức tại Việt Nam có bao nhiêu MCN, nhưng có lẽ số lượng không nhiều. Cũng có những đơn vị, tổ chức mua MCN của nước ngoài mang về Việt Nam. Những MCN kiểu này thì không thể thống kê được. Mất quyền MCN thì sẽ rất khó lấy lại, và cũng không có cách nào để bảo vệ cho những người đã ủy quyền cho mình. Không còn ai ủy quyền thì sẽ không có doanh thu nữa.

Việc lạm dụng quyền MCN để claim doanh thu và “đánh gậy” gây thiệt hại cả vật chất và tinh thần

- Việc lạm dụng quyền MCN để “đánh gậy” trong thời gian qua đã ảnh hưởng thế nào đến những người sáng tạo nội dung và những tác giả vốn có quyền sở hữu tác phẩm hợp pháp?

- Luật sư Phan Vũ Tuấn: Việc ai đó lạm dụng quyền MCN đi “đánh gậy” gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền là có thật, thiệt hại về cả vật chất và tinh thần. Các chủ sở hữu vốn dĩ phải chuẩn bị rất nhiều thứ công phu, từ tiền đến tư duy, để ra mắt một sản phẩm nhưng lại bị “đánh gậy”, bị tháo xuống, rồi bị làm đủ thứ hết vì có người khác chứng minh là họ không được sở hữu bản ghi. Về tinh thần, họ có thể bị tụt tâm trạng, mất niềm tin, và không còn sức để sáng tạo nữa. Bên cạnh đó, họ cũng mất tiền để truyền thông nhưng rồi sản phẩm bị ngăn trở phát hành, bị xóa bỏ trên nền tảng. Đó chắc chắn là những thiệt hại có thể nhìn thấy được.

- Khi có những tổ chức với những cá nhân lạm dụng quyền MCN, liệu có hay không việc các nền tảng “mắt nhắm mắt mở” cho tình trạng lạm dụng đó, hoặc là do yếu kém trong công nghệ kiểm soát, hoặc do lơ là trong việc quản lý các đối tác kinh doanh?

- Luật sư Phan Vũ Tuấn: Nếu để tình trạng này diễn ra như vậy, các nhà cung cấp dịch vụ cũng nên có trách nhiệm liên đới dù rằng họ có mong muốn tốt đẹp và đã đưa ra một công cụ quản lý bản quyền cho dễ dàng hơn. Bởi vì, dù ai sai ai đúng, bên hưởng lợi đằng sau MCN cũng là các nền tảng. Nền tảng sinh ra các MCN để làm cánh tay nối dài cho mình. Trong trường hợp này, nền tảng phải quản trị cánh tay nối dài đó, phải có nghĩa vụ thực thi làm sao cho việc chống xâm phạm bản quyền một cách hiệu quả. Xét về một khía cạnh nào đó, trong trường hợp này, phía nền tảng có thể sẽ phải chịu trách nhiệm liên đới.

Tuy nhiên, vấn đề còn tùy vào từng tình huống cụ thể và phải xem xét rất là kỹ lưỡng. Nhưng ít nhất, nền tảng nên thể hiện có trách nhiệm trong việc quản lý, đưa ra nhiều biện pháp hơn để quản lý chặt chẽ, thay vì để các công cụ bị sử dụng vào các mục đích không tốt đẹp. Các nền tảng thể hiện nỗ lực nhiều hơn thì chắc chắn họ sẽ làm được.

- Khi xảy ra tình trạng lạm dụng quyền MCN đi claim doanh thu hoặc “đánh gập” những chủ sở hữu quyền, các tác giả sở hữu tác phẩm, dòng tiền doanh thu đó sẽ đi vào túi ai?

- Luật sư Phan Vũ Tuấn: Có 2 vấn đề tách biệt nhau ở đây. Trường hợp thứ nhất, một bên claim doanh thu của bên còn lại, thì bên claim sẽ nhận được tiền là khoản doanh thu của bên bị claim (bị cho là xâm phạm bản quyền – PV). Còn trường hợp chỉ “đánh gậy”, bên bị “đánh gậy” phải tháo gỡ hay bị xóa sản phẩm trên nền tảng, số tiền bị mất là số tiền không được thu mà đáng ra trong tương lai họ được thu.

Ví dụ như một trường hợp đã đổ chi phí ra làm nội dung, bỏ tiền ra chạy quảng cáo, truyền thông nhưng sản phẩm không được phát hành trên nền tảng, dẫn đến mất nguồn thu trong tương lai mà đáng ra họ được thu. Nếu cả trong trường hợp thứ nhất và trường hợp thứ hai đều lạm dụng quyền MCN đi claim hay “đánh gậy” các bên khác, thiệt hại rõ ràng là bên sáng tạo nội dung phải gánh chịu.

Xin cảm ơn luật sư!