Dư âm Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát: Tìm đúng điểm nghẽn để giám sát

Lấy chuyển biến thực tế làm thước đo

- Thưa bà, bà đánh giá thế nào về ý nghĩa và thông điệp nổi bật của Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát?

- Diễn đàn được tổ chức ngay trong năm đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, khi đất nước đang triển khai nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược nên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tiếp nối thông điệp “Giám sát của Quốc hội để kiến tạo phát triển”, chủ đề năm nay nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ định hướng chiến lược sang hành động thực tế. Sau một giai đoạn Quốc hội tập trung hoàn thiện thể chế, hoạt động giám sát phải chuyển mạnh sang thúc đẩy tổ chức thực hiện, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo sớm rủi ro và thúc đẩy hành động.

Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung tham dự Diễn đàn. Ảnh: Phạm Thắng

Tôi đặc biệt ấn tượng với yêu cầu Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu tại Diễn đàn: không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ. Giám sát phải có trọng tâm; kết luận phải có địa chỉ; kiến nghị phải có thời hạn; trách nhiệm phải được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế.

Thước đo hiệu quả giám sát chính là bất cập nào đã được khắc phục, chính sách nào được điều chỉnh, nguồn lực nào được khơi thông và người dân, doanh nghiệp được thụ hưởng những kết quả gì.

- Trong bối cảnh hiện nay, vì sao giám sát việc tổ chức thi hành chính sách, pháp luật phải trở thành một trọng tâm của hoạt động giám sát, thưa bà?

- Thời gian qua, nhiều "điểm nghẽn" về thể chế đã được tháo gỡ, nhiều luật, nghị quyết và cơ chế mới được ban hành. Tuy nhiên, từ chính sách đến thực tiễn vẫn còn độ trễ do hướng dẫn chưa kịp thời; nhân lực, kinh phí, dữ liệu và điều kiện thực hiện chưa theo kịp yêu cầu phân cấp; cơ chế phối hợp chưa rõ và việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất.

Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phân cấp mạnh hơn phải đi cùng thẩm quyền rõ ràng, nguồn lực phù hợp, đội ngũ đủ năng lực và cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả... Vì vậy, giám sát phải bao quát toàn bộ quá trình thực thi, từ hướng dẫn, phân bổ nguồn lực, tổ chức thực hiện đến kết quả người dân, doanh nghiệp được thụ hưởng; đồng thời, làm rõ vướng mắc nằm ở quy định hay khâu thực hiện, trách nhiệm thuộc cơ quan, cấp nào và giải pháp cần thiết. Những bất cập được phát hiện phải trở thành căn cứ hoàn thiện chính sách, pháp luật, rút ngắn khoảng cách từ quyết sách đến hành động.

Chia sẻ dữ liệu, kết luận giám sát

-Theo bà, cần gắn kết hoạt động giám sát giữa Quốc hội, Đoàn ĐBQH và HĐND như thế nào để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật?

- Quốc hội có điều kiện nhận diện những bất cập mang tính hệ thống, liên ngành, liên vùng; HĐND gần cơ sở, theo sát quá trình tổ chức thực hiện. Nếu được kết nối chặt chẽ, hoạt động giám sát sẽ hình thành một mạch xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương và từ thực tiễn trở lại quá trình hoàn thiện chính sách.

Các đại biểu Đoàn Nghệ An tham quan triển lãm bên lề Diễn đàn. Ảnh: Phạm Thắng

Những vấn đề được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết luận cần được HĐND tiếp tục theo dõi trong quá trình thực hiện. Ngược lại, những bất cập phát sinh hoặc lặp lại ở nhiều địa phương cần được Đoàn ĐBQH và HĐND tổng hợp, phân tích để kiến nghị xử lý ở tầm cơ chế, chính sách. Sự gắn kết phải bắt đầu ngay từ khâu xây dựng chương trình, lựa chọn đúng vấn đề, hạn chế trùng lặp nhưng không bỏ sót; đồng thời, chia sẻ dữ liệu, kết quả khảo sát, kiến nghị cử tri và kết luận giám sát.

Đoàn ĐBQH là "cầu nối" giữa Quốc hội với địa phương, có điều kiện phân định đâu là vụ việc cụ thể, đâu là bất cập phổ biến; vấn đề nào thuộc trách nhiệm tổ chức thực hiện, vấn đề nào cần sửa đổi cơ chế, chính sách của Trung ương.

- Từ các cuộc giám sát mới đây, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đã nhận diện những "điểm nghẽn" nào cần tập trung tháo gỡ và làm thế nào để các kiến nghị được thực hiện thực chất, thưa bà?

- Qua giám sát về an toàn thực phẩm, Đoàn nhận thấy nhiệm vụ quản lý ở cấp xã tăng nhưng cán bộ còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm; kinh phí, trang thiết bị kiểm tra, kiểm nghiệm còn hạn chế; dữ liệu chưa được kết nối đồng bộ. Một số nội dung về phân cấp, thẩm quyền xử lý vi phạm và phối hợp giữa các cơ quan cũng cần tiếp tục làm rõ. Doanh nghiệp, người dân vẫn gặp khó khăn về đất đai, vốn, chi phí kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng, hạ tầng sản xuất và xử lý môi trường... Còn trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, thương mại hóa còn lớn; cơ chế tài chính, đất đai, vốn, hạ tầng, nhân lực và liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp còn nhiều vướng mắc.

Thực tiễn cho thấy, "điểm nghẽn" không nằm riêng ở một khâu hay một cấp. Có vấn đề địa phương phải xử lý bằng kiện toàn tổ chức, bố trí nguồn lực, cải tiến quy trình; có vấn đề cần kiến nghị Trung ương sửa đổi, hoàn thiện quy định.

Vì vậy, kết luận giám sát phải phân loại rõ nguyên nhân, thẩm quyền và trách nhiệm xử lý. Kiến nghị phải cụ thể, xác định rõ cơ quan chủ trì, nhiệm vụ, thời hạn và kết quả cần đạt; hạn chế những yêu cầu chung chung như “tăng cường”, “đẩy mạnh”, “quan tâm” vì khó theo dõi, đánh giá... Cùng với đó, tăng cường theo dõi, đôn đốc, tái giám sát và từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu để theo dõi từng kiến nghị.

Điều quan trọng nhất là kết quả giám sát phải được thể hiện bằng những chuyển biến mà người dân, doanh nghiệp có thể nhận thấy: vướng mắc được tháo gỡ, chính sách được điều chỉnh sát thực tiễn, thủ tục được thực hiện thuận lợi hơn. Đó là thước đo rõ nhất của chất lượng, hiệu lực và hiệu quả giám sát.

- Xin cảm ơn bà!