Dư âm hội nghị Trung - Mỹ: Nhiều mỹ từ, ít thỏa thuận

Tuy nhiên, đằng sau những mỹ từ ngoại giao nồng ấm và sự tháp tùng của giới tinh hoa doanh nghiệp nước Mỹ, những chi tiết cụ thể về các cam kết giữa hai siêu cường vẫn là một dấu hỏi lớn.

Hội nghị Trung - Mỹ chưa giải quyết được những vấn đề nổi cộm

Những mỹ từ của Tổng thống Mỹ và sự im lặng từ Bắc Kinh sau hội nghị Trung - Mỹ

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rời Bắc Kinh sau hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày, mang theo những lời ca ngợi rầm rộ về việc đạt được các thỏa thuận thương mại tuyệt vời và mang lại lợi ích to lớn cho cả hai quốc gia. Lịch trình của ông được thiết kế kỹ lưỡng với những nghi thức đón tiếp nồng hậu, bao gồm đội danh dự, quốc yến và lời mời đến khu nhà làm việc dành riêng cho giới lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc.

Nhà lãnh đạo Mỹ tỏ ra vô cùng ấn tượng và đã gửi lời mời Chủ tịch Tập Cận Bình đến thăm Nhà Trắng vào tháng 9. Đáp lại sự nồng nhiệt này, ông Tập Cận Bình gọi đây là một chuyến đi mang tính lịch sử, trong khi Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị chính thức xác nhận chuyến thăm Mỹ của nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ diễn ra vào mùa thu. Tuy nhiên, đằng sau những ngôn từ hoa mỹ, rất ít thông tin chi tiết được tiết lộ về những gì hai siêu cường thực sự đã thống nhất.

Trên chuyến bay của chuyên cơ Không lực Một, ông Trump hào hứng thông báo với các phóng viên rằng Trung Quốc đã đồng ý mua 200 chiếc máy bay phản lực Boeing, kèm theo cam kết tiềm năng mua thêm 750 chiếc nữa. Hãng hàng không nước Mỹ sau đó cũng lên tiếng xác nhận về thỏa thuận này. Nếu các đơn đặt hàng thực sự được hoàn tất, đây sẽ là thỏa thuận lớn đầu tiên của Boeing tại thị trường hàng không lớn thứ hai thế giới trong gần một thập kỷ qua. Trước đó là là một thời gian dài Boeing bị gạt ra ngoài lề, do những căng thẳng thương mại dai dẳng giữa Washington và Bắc Kinh. Bên cạnh đó, ông chủ Nhà Trắng khẳng định những người nông dân Mỹ sẽ vô cùng hài lòng với kết quả chuyến đi vì Trung Quốc sẽ mua hàng tỷ đô la Mỹ đậu nành.

Mặc dù Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tiết lộ các thỏa thuận về việc mua sản phẩm nông nghiệp đã được củng cố, phía Trung Quốc lại giữ một thái độ im lặng hoàn toàn khác biệt. Bộ Ngoại giao Trung Quốc không hề lên tiếng xác nhận bất kỳ con số mua bán nào. Khi được hỏi về những bình luận trước đó của ông Trump trên đài truyền hình Fox News, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn chỉ nhấn mạnh rằng bản chất của quan hệ kinh tế và thương mại song phương là hợp tác cùng có lợi. Quan chức này bổ sung rằng hai bên cần nỗ lực thực hiện những đồng thuận quan trọng đã đạt được và mang lại sự ổn định lớn hơn cho mối liên kết thương mại cũng như toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Điều đáng ngạc nhiên là ông Trump tiết lộ hai nhà lãnh đạo hoàn toàn không thảo luận về vấn đề thuế quan. Vẫn còn đó những câu hỏi chưa có lời giải đáp về thỏa thuận đình chiến thương mại được thống nhất hồi tháng 10 năm ngoái, thời điểm Washington hoãn đợt tăng thuế mạnh đối với hàng hóa Trung Quốc trong khi Bắc Kinh giảm bớt các hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Để giải quyết vấn đề này, Nhà Trắng cho biết hai nhà lãnh đạo đã đồng ý thành lập một Hội đồng Thương mại nhằm quản lý mối quan hệ mà không cần phải mở lại các cuộc đàm phán thuế quan đầy cam go. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, người dẫn đầu các nỗ lực đàm phán, chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với CNBC rằng ông kỳ vọng sẽ có những bước tiến lớn về một cơ chế hỗ trợ đầu tư trong tương lai. Dù vậy, các quan chức Mỹ vẫn tỏ ra vô cùng thận trọng khi lưu ý rằng còn cả một núi công việc phải giải quyết trước khi những tuyên bố này có thể đi vào thực tế.

Trọng tâm công nghệ và dấu ấn của giới tinh hoa thung lũng Silicon

Một trong những khoảnh khắc thu hút sự chú ý lớn nhất của giới quan sát quốc tế là lúc chuyên cơ Không lực Một hạ cánh xuống Bắc Kinh vào tối thứ tư. Giám đốc điều hành Tesla Elon Musk đã bước xuống máy bay ngay trước các quan chức cấp cao của Mỹ như Pete Hegseth, Marco Rubio và Jamieson Greer. Đây là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy một chương trình nghị sự kinh tế mang tính sống còn đang chờ đợi ở phía trước.

Elon Musk cùng với giám đốc điều hành hãng sản xuất chip Nvidia Jensen Huang luôn đứng sát cạnh vị tổng thống trong lễ đón chính thức và xuất hiện vô cùng nổi bật tại buổi quốc yến. Sự hiện diện của ông Huang đặc biệt gây chú ý vì ban đầu ông không có tên trong danh sách phái đoàn. Việc vị tỷ phú này tham gia chuyến đi phút chót đã làm dấy lên những đồn đoán mạnh mẽ rằng công nghệ trí tuệ nhân tạo và khả năng tiếp cận chip bán dẫn đóng vai trò lớn hơn nhiều trong các cuộc thảo luận so với những gì được nhìn nhận trước đó.

Khi xe điện, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn đang trở thành những mặt trận khốc liệt nhất trong cuộc cạnh tranh địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc, cả Tesla và Nvidia đều có mức độ phụ thuộc khổng lồ vào thị trường tỉ dân. Tesla dựa rất nhiều vào siêu nhà máy khổng lồ tại Thượng Hải cùng tệp khách hàng đông đảo tại đây. Về phần mình, Nvidia luôn khao khát được tiếp tục bán các dòng chip tiên tiến cho Trung Quốc, một hoạt động hiện đang bị cấm đoán nghiêm ngặt bởi các lệnh kiểm soát xuất khẩu của chính phủ Mỹ.

Các biện pháp hạn chế này được thiết kế nhằm kìm hãm năng lực phát triển trí tuệ nhân tạo thế hệ mới của Trung Quốc. Dù ông Greer khẳng định đây không phải là chủ đề đàm phán chính tại hội nghị, Bắc Kinh vẫn liên tục thúc đẩy các yêu cầu nới lỏng để tiếp cận công nghệ cao, đồng thời lên tiếng phản đối kịch liệt những nỗ lực kìm hãm sự phát triển công nghiệp của họ.

Trí tuệ nhân tạo luôn được giới phân tích kỳ vọng sẽ là trọng tâm của các cuộc trao đổi. Vị tổng thống Mỹ tiết lộ với báo giới rằng hai bên đã thảo luận về khả năng hợp tác thiết lập các rào chắn an toàn. Khi được hỏi sâu hơn về bản chất của những rào chắn này, ông chỉ miêu tả ngắn gọn đó là những rào chắn tiêu chuẩn mà mọi người vẫn thường xuyên nhắc tới. Nhà Trắng chia sẻ thêm rằng các cuộc thảo luận đã chạm đến việc mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho các công ty Mỹ và gia tăng dòng vốn đầu tư của Trung Quốc vào các ngành công nghiệp của Mỹ.

Mặc dù Trung Quốc là một thị trường đầy hấp dẫn, đây cũng là một môi trường hoạt động vô cùng chông gai do các quy định pháp lý phức tạp, thủ tục hành chính rườm rà và sự khó đoán của địa chính trị. Tuy nhiên, Chủ tịch Tập Cận Bình dường như đã phát đi một tín hiệu vô cùng tích cực khi thông báo với giới lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ rằng cánh cửa của Trung Quốc sẽ mở rộng hơn và các công ty Mỹ sẽ có những triển vọng vô cùng rộng lớn tại thị trường này.

Lằn ranh đỏ Đài Loan và bài toán địa chính trị tại eo biển Hormuz

Bên cạnh thương mại và công nghệ, Đài Loan, hòn đảo tự trị mà Bắc Kinh luôn tuyên bố chủ quyền, phần lớn được coi là một trong những điểm nóng gây ma sát lớn nhất giữa hai cường quốc trong suốt thời gian qua. Lần này, chính quyền Bắc Kinh đã chủ động gắn kết vấn đề Đài Loan với toàn bộ bức tranh quan hệ kinh tế rộng lớn hơn cùng Mỹ.

Theo bản tóm tắt của phía Trung Quốc, ông Tập Cận Bình cho biết hai bên đã đồng ý với một định vị mới cho mối quan hệ dựa trên sự ổn định chiến lược mang tính xây dựng. Đồng thời, ông đưa ra một lời cảnh báo vô cùng quen thuộc rằng Đài Loan vẫn là vấn đề nhạy cảm và quan trọng nhất trong quan hệ song phương. Truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn lời nhà lãnh đạo này nhấn mạnh nếu bị xử lý sai lầm, hai quốc gia có thể va chạm hoặc thậm chí dẫn đến những xung đột không đáng có. Phía Đài Bắc chắc chắn sẽ theo dõi sát sao mọi diễn biến, nhưng hiện tại vẫn rất khó để nói liệu điều này có ảnh hưởng đến sự hợp tác của Mỹ với các công ty bán dẫn tại Đài Loan hay mối quan hệ đối tác thân thiết lâu năm với hòn đảo này hay không.

Một đường đứt gãy khác chưa được giải quyết triệt để là cuộc chiến đang diễn ra tại Iran và hậu quả phong tỏa eo biển Hormuz. Đây là một phần trọng tâm của chương trình nghị sự và phía Mỹ bước vào các cuộc đàm phán với hy vọng nhận được sự hợp tác của Trung Quốc để xoa dịu xung đột và bình ổn thị trường dầu mỏ.

Ông Trump tin rằng Trung Quốc có thể sử dụng sức ảnh hưởng to lớn của mình để khuyến khích Iran ổn định lại các luồng giao thương đi qua eo biển Hormuz, một trong những huyết mạch năng lượng quan trọng nhất của toàn cầu. Vị tổng thống Mỹ khẳng định trên đài Fox News rằng người đồng cấp Trung Quốc rất muốn thấy eo biển này được mở cửa trở lại và sẵn lòng hỗ trợ nếu có thể.

Dù vậy, Bộ Ngoại giao Trung Quốc lại đưa ra một tuyên bố mang tính chung chung hơn vào ngày hôm qua khi kêu gọi một lệnh ngừng bắn toàn diện và lâu dài. Cơ quan này nhấn mạnh các tuyến đường biển cần được mở lại càng sớm càng tốt để đáp lại lời kêu gọi thiết tha của cộng đồng quốc tế. Các bản tóm tắt từ phía Trung Quốc cũng cho thấy mặc dù khu vực Trung Đông đã được đưa ra thảo luận, những chi tiết cụ thể vẫn rất hạn chế. Cuộc xung đột này thực chất cũng là một bài toán khó đối với chính nền kinh tế Trung Quốc.

Sự biến động bất thường của giá dầu và sự gián đoạn liên tục đối với các tuyến đường cung cấp năng lượng cốt lõi đã làm tăng vọt chi phí nhập khẩu của nước này, đồng thời đẩy giá cả hàng hóa lên cao trên phạm vi toàn cầu. Với việc ông Trump đã chính thức gửi lời mời người đồng cấp đến Nhà Trắng vào tháng 9 cho hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai, các cuộc thảo luận giữa hai bên dự kiến sẽ tiếp tục được hâm nóng. Thế giới đang đặt kỳ vọng lớn rằng hai nền kinh tế hàng đầu có thể mang lại một bước tiến lớn về thương mại, điều mà họ đã chưa thể làm được một cách trọn vẹn trong lần gặp gỡ này.