Dự án thí điểm phòng, chống bệnh dại tại Hà Nội: Dấu ấn tiên phong và sự ghi nhận của quốc tế

Các hộ tham gia tập huấn chuyển đổi kinh doanh. Ảnh: Ánh Dương

​Những quyết sách quyết liệt, đồng bộ

​Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng cho biết: Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm lây từ chó, mèo sang người, đặt ra thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

Tính đến tháng 10-2026, cả nước đã ghi nhận 54 trường hợp tử vong. Trước thực trạng đó, UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt Dự án “Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo ở một số phường tại Hà Nội” ngày 24-7-2025.

Có 14 phường tham gia thí điểm thực hiện dự án, gồm: Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Hà Đông, Dương Nội, Yên Nghĩa, Phú Lương, Kiến Hưng, Từ Liêm, Xuân Phương, Tây Mỗ, Đại Mỗ, Ba Đình, Ngọc Hà, Giảng Võ.

​Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng. Ảnh: Ánh Dương

​UBND thành phố ban hành Công văn số 1026/UBND-NNMT ngày 13-3-2026 triển khai Kế hoạch số 283/KH-UBND ngày 20-10-2025. Dưới sự chủ trì và điều phối của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cùng vai trò nòng cốt của Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, các chính sách này đã tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, giúp chuẩn hóa quản lý an toàn dịch bệnh và từng bước kiểm soát hoạt động giết mổ động vật nhỏ lẻ.

Dự án đã theo đuổi cách tiếp cận "Một sức khỏe" (One Health) - bảo đảm sự cân bằng giữa ba yếu tố: Sức khỏe con người, phúc lợi động vật và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng. Đặc biệt, dự án đề cao hai yếu tố then chốt: Công tác phối hợp liên ngành giữa chính quyền, cộng đồng, các tổ chức xã hội cùng đối tác quốc tế; định hướng thúc đẩy sự thay đổi hành vi lâu dài, bền vững...

Theo đó, UBND các phường thực hiện thí điểm dự án và lực lượng thú y đã trực tiếp “gõ cửa” từng hộ kinh doanh thịt chó mèo để rà soát, kiên trì vận động và hướng dẫn người dân chấp hành quy định.

Tổ chức Soi Dog Foundation đóng góp kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi sinh kế bền vững, tập huấn quy trình trợ tử nhân đạo cho hệ thống thú y công lập.

Doanh nghiệp xã hội SBCC Việt Nam đảm nhận chiến lược truyền thông thay đổi hành vi và sát cánh cùng các hộ kinh doanh thịt chó mèo trên con đường học nghề, đổi mới mô hình mưu sinh.

Ông Faizan Jalil, Quản lý cấp cao của Tổ chức Soi Dog Foundation. Ảnh: Ánh Dương

Đánh giá về tầm quan trọng của hướng đi này, ông Faizan Jalil, Quản lý cấp cao của Tổ chức Soi Dog Foundation, nhận định: “Các hoạt động vận chuyển, kinh doanh và giết mổ chó, mèo chính là mắt xích yếu nhất trong chuỗi phòng, chống dịch bệnh hiện nay”.

Thông qua thực hiện dự án, hầu hết người làm nghề kinh doanh, giết mổ chó mèo đã nhận thức được nguy cơ dịch bệnh và an toàn sức khỏe và chủ động bước sang lĩnh vực mới, nắm những cơ hội mưu sinh thực tế và bền vững hơn.

Anh Nguyễn Văn Hùng - chủ cơ sở kinh doanh thịt chó mèo ở phường Tây Mỗ đã quyết định chuyển sang kinh doanh câu lạc bộ Bi-a và đồ uống cho hay: “Nhờ dự án, tôi được học kỹ năng bán hàng online, kỹ thuật pha chế, chế biến món ăn. Việc biết ứng dụng công nghệ cũng giúp cửa hàng thu hút khách mới hiệu quả mà không bị phụ thuộc quá nhiều vào mặt bằng”.

Bác sĩ Nguyễn Văn Hoan (phòng khám VIET PET) cũng chia sẻ: "Tôi chủ động đăng ký hỗ trợ ngoài giờ làm việc để tiếp nhận chăm sóc, tiêm phòng và điều trị cho các bạn nhỏ bốn chân".

Bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam. Ảnh: DA

Bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam cho biết: "Trực tiếp đồng hành cùng các hộ kinh doanh mới thấy sự thay đổi bền vững luôn bắt đầu từ việc cùng người dân bắt tay vào thực tế. Khi được trang bị kỹ năng mới, tự tay thực hành và nhìn thấy nguồn thu nhập ổn định từ một công việc mới an toàn hơn, các chủ hộ kinh doanh sẽ hoàn toàn tự tin và chủ động mở ra hướng đi mới cho gia đình".

Ở góc độ chuyên môn, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội đóng vai trò nòng cốt trong công tác kiểm tra, giám sát và chuẩn hóa năng lực cho lực lượng thú y cơ sở. Ông Nguyễn Đình Đảng khẳng định: Nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở chính là nhiệm vụ then chốt để triển khai hiệu quả, bền vững các biện pháp phòng, chống bệnh dại từ gốc.

​Chuyển đổi sinh kế bền vững: Thay đổi hành vi từ gốc

​Rào cản lớn nhất của các hộ kinh doanh thịt chó, mèo không phải là sự thiếu nhận thức về dịch bệnh, mà là bài toán bảo đảm thu nhập cho gia đình. Thấu hiểu điều đó, Dự án đã triển khai 5 hội nghị tập huấn chuyển đổi sinh kế cùng 3 khóa đào tạo nghề thực hành thiết thực: Từ kỹ năng bán hàng trực tuyến, pha chế đồ uống đến chế biến món ăn kiểu Hàn Quốc…

Các hộ tham gia tập huấn chuyển đổi kinh doanh thực hành thao tác đăng ký kinh doanh trên máy tính. Ảnh: Ánh Dương

​Nhờ những giải pháp thiết thực nên đến nay, tại 14 phường thí điểm dự án đã có 28 cơ sở dừng hoạt động, 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh, trong đó phường Giảng Võ là địa phương đi đầu khi không còn cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo.

​Không dừng lại ở các hộ kinh doanh, dự án còn hướng tới cộng đồng dài hạn thông qua chương trình “Đại sứ trẻ” phối hợp với các trường học. Thế hệ trẻ được trang bị kiến thức để trở thành cầu nối lan tỏa thông điệp nuôi, nhốt an toàn và ứng xử văn minh với vật nuôi đến từng khu dân cư.

​Chính nhờ cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health) kết hợp hài hòa giữa sức khỏe con người, phúc lợi động vật và hỗ trợ sinh kế - cùng sự phối hợp liên ngành chặt chẽ và định hướng thay đổi hành vi bền vững - mô hình của thành phố Hà Nội đã vươn tầm thế giới.

Liên minh Toàn cầu phòng, chống bệnh dại (GARC) vừa trao Giải thưởng Ngày thế giới phòng, chống bệnh dại 2026 cho bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam - một trong những đơn vị trực tiếp triển khai dự án “Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo ở một số phường tại Hà Nội”.

Giải thưởng là sự ghi nhận kết quả của Dự án thí điểm tại 14 phường của Hà Nội, nơi những người giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo được hỗ trợ chuyển sang một sinh kế an toàn hơn. Đây cũng là sự ghi nhận của quốc tế đối với đội ngũ cán bộ thực hiện dự án, đồng thời khẳng định hướng đi đúng đắn của Thủ đô trong hành trình chung tay hướng tới mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn bệnh dại trên toàn cầu.

Những kết quả thực tế tại các phường thí điểm ở Hà Nội không chỉ hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế, ổn định cuộc sống, mà còn từng bước hình thành mô hình chuẩn hóa về phòng, chống bệnh dại gắn với phát triển kinh tế bền vững. Hiện nay, kinh nghiệm triển khai này của Hà Nội cũng đã được một số tỉnh, thành phố quan tâm học tập.

Tuy nhiên, bà Bùi Thị Duyên cho rằng, việc duy trì kết quả lâu dài, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh dại trên thực địa vẫn cần những giải pháp căn cơ hơn. Để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo, nhóm cán bộ Dự án đang tích cực nghiên cứu các mô hình kiểm soát dịch bệnh dại thành công trên thế giới, đồng thời chủ động đi khảo sát thực tế và học tập trực tiếp kinh nghiệm quản lý vật nuôi nhân đạo tại các nước khác. Những trải nghiệm thực tiễn này sẽ là cơ sở quan trọng để chọn lọc, đề xuất các sáng kiến phù hợp sát với điều kiện địa phương trong chặng đường phía trước.