Du lịch đỏ - từ ký ức lịch sử đến động lực phát triển bền vững

Theo chân Bác - giữ mạch nguồn lịch sử sống động

Những ngày tháng 1/2026, khi cả nước hướng về kỷ niệm 85 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó (xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng) đón hàng nghìn lượt du khách trong và ngoài nước tìm về cội nguồn cách mạng.

Từ cột mốc 108 trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, theo dòng suối Lê Nin trong xanh, núi Các Mác hùng vĩ, hang Cốc Bó, lán Khuổi Nặm..., hành trình “Theo chân Bác” đưa du khách sống lại không khí thiêng liêng của mùa xuân lịch sử năm 1941 - thời khắc Người trở về Tổ quốc sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, mở ra bước ngoặt quyết định cho vận mệnh dân tộc.

Lán Khuổi Nặm - nơi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (từ ngày 10 đến 19/5/1941).

Giữa không khí kỷ niệm trang trọng ấy, chị Phan Thị Thùy Liên (Đà Nẵng) cùng người bạn Thụy Sĩ - anh Von Allmen chọn Cao Bằng làm điểm dừng chân trong chuyến du lịch Việt Nam. “Thiên nhiên nơi đây thật tuyệt vời, nước suối đầu nguồn trong xanh, bàn đá bên bờ suối chông chênh, hang Cốc Bó - nơi Bác ở giản dị đến xúc động”, chị Thùy Liên chia sẻ.

Lần đầu đến Việt Nam, anh Von Allmen không giấu được xúc động: “Tôi từng biết về Chủ tịch Hồ Chí Minh qua sách báo, nhưng chỉ khi đứng tại cột mốc 108, nhìn ra không gian núi rừng yên bình này, tôi mới thực sự cảm nhận được vẻ đẹp và chiều sâu lịch sử của đất nước các bạn. Pác Bó rất bình yên, rất đặc biệt. Tôi sẽ giới thiệu gia đình và bạn bè đến đây”.

Không chỉ với du khách, Pác Bó còn là “lớp học lịch sử đặc biệt” đối với thế hệ trẻ Cao Bằng. Cô giáo Nông Thị Huế, Hiệu trưởng Trường THPT Nà Giàng (Hà Quảng) cho biết, nhà trường thường xuyên tổ chức cho học sinh học tập thực tế tại Pác Bó. “Ở đây, lịch sử không còn khô cứng trong sách vở, mà hiện lên sống động qua từng bức ảnh, hiện vật, từng câu chuyện về Bác. Các em học bằng cảm xúc, bằng trải nghiệm, từ đó thêm yêu Bác, yêu quê hương, trân trọng truyền thống cách mạng”.

Nhân dịp kỷ niệm 85 năm ngày Bác Hồ về nước, Trường THPT Nà Giàng tổ chức sinh hoạt chuyên đề “Theo dấu chân Người” tại khu di tích Pác Bó. Trong không gian linh thiêng của cội nguồn cách mạng, thầy và trò thành kính dâng hương, dâng hoa, báo công với Bác, ôn lại những mốc son lịch sử hào hùng. Đặc biệt, tại Km số 0, nhà trường tổ chức lễ kết nạp Đoàn cho 42 học sinh ưu tú. Lễ kết nạp diễn ra trang nghiêm, xúc động, để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng mỗi đoàn viên mới - một sự khởi đầu đầy ý nghĩa trên hành trình rèn luyện, cống hiến.

Trong niềm xúc động ấy, em Triệu Hồng Minh, học sinh lớp 11A1, Trường THPT Nà Giàng bày tỏ: Khi được trực tiếp tham quan các điểm di tích, lắng nghe những câu chuyện về hành trình Bác Hồ từ mốc 108 trở về Tổ quốc, sống và làm việc trong hang Cốc Bó, gắn bó với đồng bào Pác Bó là hình ảnh ông Ké, già Thu..., các em cảm nhận sâu sắc hơn về cuộc đời giản dị mà vĩ đại của Bác. Những câu chuyện lịch sử giúp chúng em cảm nhận rõ hơn sự giản dị mà vĩ đại của Bác.

Song song với hoạt động giáo dục truyền thống, học sinh còn được tham gia trải nghiệm thực tế như tham quan mô hình nuôi cá tầm, giúp kết nối kiến thức với thực tiễn, hình thành định hướng nghề nghiệp và nâng cao ý thức trách nhiệm với tương lai đất nước.

Theo thuyết minh viên Trần Thu Hà (Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng), hành trình về nguồn của du khách thường bắt đầu từ nhà trưng bày, suối Lê Nin, núi Các Mác, hang Cốc Bó, bộ bàn ghế đá, cột mốc 108 - nơi ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cùng 5 đồng chí đặt bước chân đầu tiên trở về Tổ quốc.

Dưới chân núi Các Mác, dòng suối Lê Nin trong vắt uốn lượn, là điểm dừng chân khiến du khách say mê bởi làn nước mát lành, đàn cá tung tăng và âm thanh trong trẻo của núi rừng. Theo con đường đá gập ghềnh, du khách đến hang Cốc Bó và nền nhà ông Lý Quốc Súng - nơi Bác ở và làm việc những ngày đầu về nước. Trên vách hang, dòng bút tích được Bác viết bằng chữ Hán với nội dung “Nhất cửu tứ nhất niên nhị nguyệt bát nhật” (tức là “ngày mùng 8 tháng 2 năm 1941). Dòng bút tích này đánh dấu ngày Bác chuyển đến ở và làm việc tại hang Cốc Bó). Từ mốc 108 phóng tầm mắt xuống, Pác Bó hiện lên xanh thẳm, yên bình.

Cách đó không xa là lán Khuổi Nặm - nơi Bác ở và làm việc lâu nhất. Dù chỉ là căn lán nhỏ, rộng khoảng 12 m2, dựng theo kiểu nhà sàn của người Tày, nhưng đây là nơi diễn ra nhiều sự kiện chiến lược: Sáng lập Báo Việt Nam độc lập, mở lớp huấn luyện chính trị - quân sự, thành lập Đội du kích Pác Bó, và đặc biệt là Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (5/1941) - hội nghị mang ý nghĩa quyết định đối với con đường cách mạng Việt Nam. “Mỗi điểm đến ở Pác Bó không chỉ là thắng cảnh, mà là một dấu ấn lịch sử thiêng liêng, để lại xúc cảm sâu lắng cho mỗi người khi trở về nguồn”, chị Trần Thu Hà nhấn mạnh.

Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh - kết nối cội nguồn và tương lai

Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 85 năm ngày Bác Hồ về nước, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Cao Bằng đang được xây dựng như một hướng đi chiến lược. Đây không chỉ là nơi trưng bày hình ảnh, tư liệu về thân thế, sự nghiệp của Bác mà còn là địa điểm sinh hoạt chính trị thường xuyên của các tổ chức Đảng, đoàn thể và nhà trường trên địa bàn. Không gian này kế thừa mô hình Không gian văn hóa Hồ Chí Minh của TP Hồ Chí Minh, được điều chỉnh phù hợp với đặc thù lịch sử - văn hóa vùng Pác Bó. Mô hình bao gồm không gian vật thể, phi vật thể, không gian số, giáo dục và cộng đồng, được thiết kế lan tỏa trong đời sống, không bó hẹp trong một công trình.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa, sự kiện Bác Hồ về nước tại Cao Bằng là dấu mốc lịch sử đặc biệt quan trọng, mở ra bước ngoặt cho cách mạng Việt Nam. Việc hình thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Cao Bằng góp phần kết nối trọn vẹn các địa danh gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Bác, tạo trục di sản liền mạch từ cội nguồn đến đỉnh cao cách mạng.

Các lực lượng chức năng tuần tra đường biên, mốc giới.

Theo ông Đào Văn Mùi, Giám đốc Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng, hệ thống di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh trên địa bàn tỉnh đang được bảo tồn và phát huy theo hướng hiện đại, bền vững, kết hợp hài hòa giữa trưng bày truyền thống với ứng dụng công nghệ số, truyền thông, giáo dục và các hoạt động cộng đồng. Việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh không chỉ giúp các di tích được tu bổ, chỉnh trang đồng bộ, mà còn nâng cao chiều sâu nội dung, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, lan tỏa giá trị di sản vượt ra ngoài không gian địa lý, kể cả với những du khách chưa có điều kiện trực tiếp đến Cao Bằng thông qua môi trường số.

Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Cao Bằng được định hướng lấy xã Trường Hà, khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó làm trung tâm, từng bước mở rộng ra toàn tỉnh. Trọng tâm là trưng bày hệ thống tư liệu, hình ảnh, hiện vật tái hiện sinh động hành trình Bác Hồ về nước qua Tịnh Tây, Long Châu, cột mốc 108 và Pác Bó; đồng thời phát triển các ứng dụng công nghệ VR/AR, bản đồ số di sản, thuyết minh đa phương tiện, tổ chức sự kiện thường niên, hoạt động giáo dục trải nghiệm và kết nối các tour du lịch “Theo chân Bác” trong không gian Việt Bắc.

85 năm sau ngày Bác Hồ về nước, Trường Hà đã có bước chuyển mình rõ nét: kinh tế tăng trưởng ổn định, sản lượng lương thực đạt hơn 4.906 tấn/năm, thu nhập bình quân trên 34 triệu đồng/người, kết cấu hạ tầng ngày càng hoàn thiện. Giai đoạn 2025-2030, địa phương xác định phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch là hướng đi trọng tâm, trong đó tour tuyến “địa chỉ đỏ” tại Pác Bó gắn với tôn tạo di tích, xây dựng tuyến đường đi bộ theo dấu chân Bác được coi là động lực mới để thu hút du khách và lan tỏa sâu rộng giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh. Các di tích lịch sử, những “địa chỉ đỏ” trên quê hương Cao Bằng vì thế không chỉ là không gian văn hóa - lịch sử, mà còn là biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước, ý chí cách mạng và sự hy sinh cao cả của các thế hệ đi trước.

Hiện, Cao Bằng đang khảo sát, xây dựng tuyến du lịch lịch sử “Theo chân Bác” gắn với các địa danh cách mạng trong nước và khu vực Quảng Tây (Trung Quốc). Cùng với Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, đây được xem là nền tảng quan trọng để chuyển hóa di sản lịch sử thành nguồn lực văn hóa - du lịch, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.

Theo ông Đào Văn Mùi, mỗi hiện vật ở Pác Bó không đơn thuần là đối tượng trưng bày, mà là một “nhân chứng lịch sử”. Giữ gìn hiện vật cũng chính là gìn giữ cốt cách dân tộc, để mỗi người khi đến đây không chỉ nhìn lại quá khứ, mà còn tự soi mình trong dòng chảy lịch sử. Từ nhận thức đó, công tác bảo tồn, sưu tầm, nghiên cứu tư liệu luôn được chú trọng song song với đổi mới trưng bày, ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao trải nghiệm cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Ở góc độ phát triển sản phẩm du lịch, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng Nguyễn Quốc Trung cho biết, tour “Theo chân Bác” được xác định là sản phẩm du lịch đặc thù của tỉnh, mang đậm dấu ấn lịch sử - văn hóa Hồ Chí Minh. Tour được xây dựng như hành trình về nguồn, kết nối các địa danh tiêu biểu gắn với hoạt động cách mạng của Bác Hồ tại Cao Bằng như Pác Bó, suối Lê Nin, núi Các Mác, hang Cốc Bó và cột mốc 108. Tỉnh định hướng tổ chức các sự kiện điểm nhấn vào ngày 28/1 và 19/5 hằng năm nhằm làm mới sản phẩm, tạo sức hút bền vững cho du lịch cội nguồn.

Thời gian qua, Cao Bằng đã triển khai khảo sát, thu thập tư liệu để xây dựng tuyến du lịch đỏ quốc tế “Hành trình theo chân Bác Hồ” tại Quảng Tây (Trung Quốc), kết nối các địa danh gắn với hoạt động cách mạng của Người như Tịnh Tây, Liễu Châu, Quế Lâm, Nam Ninh. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành tuyến du lịch đỏ liên quốc gia, gắn Pác Bó với các di sản cách mạng tại Quảng Tây, góp phần quảng bá giá trị di sản Hồ Chí Minh và tăng cường giao lưu văn hóa hai nước.

Cao Bằng xác định du lịch là ngành kinh tế quan trọng, phát triển theo hướng “xanh, bản sắc, bền vững”, gắn bảo tồn với phát triển và lấy cộng đồng địa phương làm trung tâm. Trong đó, tuyến du lịch đỏ được ưu tiên đầu tư, trở thành sản phẩm chủ lực vừa phục vụ giáo dục truyền thống, vừa tạo sinh kế cho người dân. Ngành du lịch chú trọng nâng cao chất lượng trải nghiệm, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng du lịch thông minh, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ và bản đồ số trên các tuyến, điểm du lịch, đặc biệt trong Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.

Từ nền tảng di sản cách mạng, tỉnh hướng tới phát triển du lịch cội nguồn gắn với văn hóa bản địa, nghệ thuật dân gian, ẩm thực và du lịch cộng đồng; từng bước xây dựng Cao Bằng trở thành “không gian lịch sử sống” và điểm đến tiêu biểu của du lịch đỏ vùng Đông Bắc và cả nước. Cùng với phát triển sản phẩm du lịch đỏ, Cao Bằng định hướng tổ chức Festival “Sắc màu Việt Bắc” theo quy mô cấp tỉnh hoặc liên vùng, kết hợp giá trị lịch sử cách mạng với bản sắc văn hóa các dân tộc, nghệ thuật dân gian, ẩm thực và du lịch cộng đồng, qua đó đưa du lịch đỏ hòa nhịp với đời sống đương đại và phát triển kinh tế - văn hóa địa phương. Tỉnh cũng xác định xây dựng bộ học liệu số và tour giáo dục “Theo chân Bác về nguồn” là điểm nhấn chiến lược, góp phần đưa Cao Bằng trở thành “phòng học thực tế” về lịch sử cội nguồn của cả nước, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển các sản phẩm du lịch số hiện đại, trực quan, hấp dẫn giới trẻ.

Về dài hạn, Cao Bằng nghiên cứu hợp tác với Quảng Tây để hình thành “Hành lang di sản Cao Bằng - Quảng Tây”, mở rộng không gian du lịch đỏ, tăng cường giao lưu văn hóa và hướng tới phát triển bền vững.

Từ Pác Bó, nơi Bác Hồ đặt những bước chân đầu tiên trở về Tổ quốc, Cao Bằng hôm nay đang từng bước biến di sản cách mạng thành động lực phát triển, để hành trình đỏ không chỉ là câu chuyện của ký ức, mà là hành trình sống động của hiện tại và tương lai.

Lưu Hiệp