Du lịch dựa vào thiên nhiên: Cân bằng bảo tồn và phát triển

Dự án hướng tới phát huy giá trị kinh tế của thiên nhiên và du lịch nhưng không làm suy giảm chất lượng hệ sinh thái, các loài hoang dã và cảnh quan. Một trong những định hướng trọng tâm là chuyển một phần giá trị kinh tế do thiên nhiên và du lịch tạo ra trở lại thành nguồn lực cho công tác bảo tồn, đồng thời mở rộng cơ hội sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Dự án “Thúc đẩy bảo tồn loài hoang dã và du lịch dựa vào thiên nhiên có trách nhiệm vì sự phát triển bền vững ở Việt Nam” (WTP) chính thức được khởi động. Ảnh: Khánh Dương.

Dung hòa giữa bảo tồn và phát triển

Phát biểu tại lễ khởi động, ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng dự án WTP có ý nghĩa thiết thực trong việc tìm kiếm cách tiếp cận hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

“Dự án WTP được thiết kế và triển khai mang ý nghĩa thiết thực, trong đó du lịch sinh thái và du lịch dựa vào thiên nhiên được xác định là một cách tiếp cận đột phá phù hợp nhằm dung hòa bài toán bảo tồn và phát triển”, ông Nghĩa nói.

Ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh ý nghĩa của dự án WTP. Ảnh: Khánh Dương.

Hai địa điểm được lựa chọn thí điểm là Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Tại đây, dự án sẽ thử nghiệm các mô hình về quản lý, hợp tác và tài chính, đồng thời hỗ trợ phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên gắn với bảo tồn các loài hoang dã quý hiếm.

Ông Bùi Chính Nghĩa nhấn mạnh: “Cùng với các hoạt động nâng cao năng lực, truyền thông và quản lý tri thức, dự án cũng sẽ quảng bá và thúc đẩy nhân rộng các mô hình, các bài học thành công của dự án trên các địa bàn khác".

Theo bà Nguyễn Thị Vân Anh, điều phối viên dự án, WTP được triển khai thông qua bốn hợp phần liên kết. Trong đó, dự án sẽ hoàn thiện các hướng dẫn, tiêu chí và công cụ nhằm hài hòa giữa phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên với bảo tồn đa dạng sinh học; thí điểm các mô hình quản lý, hợp tác và tài chính tại hai vườn quốc gia.

Bà Nguyễn Thị Vân Anh, điều phối viên dự án WTP. Ảnh: Khánh Dương.

Dự án đồng thời hướng tới nâng cao năng lực, thay đổi hành vi của các bên trong chuỗi giá trị du lịch; tăng cường quản lý tri thức, giám sát, đánh giá để tổng hợp, chia sẻ và nhân rộng kết quả.

Du lịch phải nằm trong giới hạn sinh thái

Việt Nam có hệ sinh học đa dạng, nhiều hệ sinh thái và loài có giá trị bảo tồn ở quy mô toàn cầu. Đây là lợi thế để phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về quy hoạch và quản lý phù hợp.

Thực tế, sự gia tăng nhanh của hoạt động du lịch nếu thiếu kiểm soát có thể tạo thêm sức ép lên các hệ sinh thái thông qua phát triển cơ sở hạ tầng, ô nhiễm và chất thải, tình trạng quá tải du khách, khai thác tài nguyên thiếu bền vững hay xáo trộn sinh cảnh. Nhu cầu đối với các sản phẩm từ động vật hoang dã cũng có thể gia tăng cùng với hoạt động du lịch.

Bà Francesca Nardini, Phó trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu phát triển du lịch trong giới hạn sinh thái, đồng thời đặt bảo tồn và lợi ích cộng đồng ở vị trí trung tâm.

Bà Francesca Nardini, Phó trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam. Ảnh: Khánh Dương.

“Du lịch phải phát triển trong giới hạn sinh thái, và bảo tồn cùng lợi ích của cộng đồng phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển”, bà Francesca Nardini nói.

Theo đại diện UNDP, bảo vệ thiên nhiên và thúc đẩy phát triển bền vững không nhất thiết là hai mục tiêu đối lập. Việc thiết kế các mô hình phù hợp có thể giúp hai mục tiêu này hỗ trợ và củng cố lẫn nhau.

Tạo việc làm xanh, tăng lợi ích cho cộng đồng

Một mục tiêu quan trọng của WTP là tạo ra sự thay đổi mang tính hệ thống, trong đó các yêu cầu về bảo tồn đa dạng sinh học được lồng ghép vào quá trình quy hoạch, quản lý và vận hành du lịch dựa vào thiên nhiên, du lịch sinh thái tại những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao.

Dự án kỳ vọng tăng cường hiệu quả quản lý cho khoảng 145.414 ha tại Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; khoảng 15,7 triệu tấn CO2 tương đương được đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải.

Ở khía cạnh sinh kế, dự án dự kiến tạo mới, phục hồi hoặc ổn định 1.800 việc làm "xanh", trong đó 70% dành cho phụ nữ, đồng thời mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 3.000 người tại các khu vực dự án.

Các tiêu chí về đa dạng sinh học cũng sẽ được tăng cường trong các chương trình đào tạo, chứng nhận và quy tắc ứng xử của ngành. Dự án đặt mục tiêu đến cuối kỳ có 295 hướng dẫn viên du lịch được cấp chứng chỉ và tăng cường kiến thức về bảo tồn đa dạng sinh học.