Du lịch Lào Cai đón 'mùa vàng' từ di sản văn hóa ruộng bậc thang

Ảnh: Mebayluon Paragliding

Thay vì phụ thuộc một mùa cao điểm, Lào Cai hướng tới tư duy “bốn mùa”. Mùa xuân có lễ hội, sắc hoa và đời sống văn hóa bản địa. Mùa hè là trekking, nghỉ dưỡng và tránh nóng. Mùa thu cuốn hút bởi mùa vàng ruộng bậc thang. Mùa đông mở ra những trải nghiệm săn mây, nghỉ dưỡng và khí hậu vùng núi.

Khi sản phẩm được tổ chức hợp lý, du khách không phải chờ một “mùa đẹp nhất” mới đến Lào Cai. Với du lịch sinh thái, lợi thế của Lào Cai càng rõ. Núi, ruộng bậc thang, rừng, thác, suối khoáng và bản làng tạo điều kiện phát triển trekking, khám phá, nghỉ dưỡng, thể thao mạo hiểm và chăm sóc sức khỏe. Tại xã Hạnh Phúc, suối khoáng nóng được khai thác cho nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe. Ở Tú Lệ, du khách có thể trekking, về bản cấy lúa, tắm suối khoáng, thưởng thức cơm lam.

Ở Bản Liền, cây chè Shan tuyết từ lâu đã gắn với đời sống của đồng bào Tày. Người dân chăm chè, hái chè, chế biến chè; những công việc quen thuộc ấy giờ lại đang thu hút du khách một cách mạnh mẽ. Còn Mù Cang Chải lại được nhận diện bằng những thửa ruộng bậc thang và đời sống văn hóa vùng cao. Dệt lanh, vẽ hoa văn bằng sáp ong, chế tác khèn Mông hay chế biến món ăn bản địa đều có thể trở thành sản phẩm du lịch khi có điều kiện tổ chức phù hợp.

Tại nhiều địa phương của Lào Cai, suối khoáng nóng được khai thác cho nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe. Ảnh: Le Champ Tu Le Resort

Ở quy mô toàn tỉnh, Lào Cai đã lựa chọn Lâm Thượng và Nghĩa Đô để xây dựng mô hình làng du lịch cộng đồng giai đoạn 2026 – 2028, hướng tới đáp ứng tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN. Kế hoạch gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế. Đây là hướng đi cần sự chuẩn bị từ cơ sở: đào tạo kỹ năng cho các hộ tham gia, xây dựng sản phẩm đặc trưng, cải thiện hạ tầng và thống nhất cách quản lý để cộng đồng thực sự giữ vai trò chủ thể.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai, tổng lượng khách đến địa phương trong 9 tháng năm 2026 ước đạt trên 9,8 triệu lượt. Trong đó, khách quốc tế đạt khoảng 1.363.000 lượt. Tổng thu từ khách du lịch lũy kế ước đạt 40.880 tỷ đồng, trên tổng kế hoạch doanh thu cả năm 51.100 tỷ đồng.

Tiếp đà tăng trưởng đó, ngày 6/10 tại Bản Liền, tỉnh Lào Cai đã diễn ra Hội nghị đánh giá tính khả thi và phát triển sản phẩm du lịch “Khám phá cung đường kết nối di sản văn hóa ruộng bậc thang” gắn với liên kết phát triển du lịch bền vững khu vực Tây Bắc. 

Điểm đáng chú ý của sản phẩm du lịch này là cung đường được xây dựng theo hướng liên kết các điểm đến thành chuỗi trải nghiệm thống nhất. Ruộng bậc thang được xác định là “sợi chỉ đỏ” về cảnh quan và câu chuyện, còn văn hóa, ẩm thực, cộng đồng, nông nghiệp, sinh thái và nghỉ dưỡng tạo thành chuỗi trải nghiệm. 

Ruộng bậc thang được xác định là “sợi chỉ đỏ” về cảnh quan và câu chuyện. Ảnh: Garrya Mù Cang Chải

Tại Tú Lệ, hương nếp, cốm mới và các công đoạn chế biến có thể trở thành trải nghiệm để du khách trực tiếp quan sát, tham gia và tìm hiểu đời sống sản xuất. Qua đèo Khau Phạ, hành trình nối sang Mù Cang Chải với những tầng ruộng bậc thang trải dọc sườn núi. Sa Pa mở rộng hành trình với thung lũng Mường Hoa và hệ thống bản làng.

Tại Tả Van và những khu vực lân cận, trải nghiệm có thể kết hợp trekking, khám phá ruộng bậc thang, ẩm thực, nghề thủ công và đời sống cư dân. Cung đường còn có thể kết nối Nghĩa Lộ, Suối Giàng, Bản Hồ cùng những điểm bổ trợ khác tùy thời gian, mùa vụ và nhóm khách.

Cách tiếp cận này đặt cộng đồng vào vị trí chủ thể cung cấp trải nghiệm thay vì đơn thuần là “bối cảnh” cho hoạt động du lịch. Mục tiêu của địa phương trước khi đưa sản phẩm ra thị trường là có tối thiểu 2 chương trình mẫu với lịch trình, điểm dừng, dịch vụ, giá tham khảo và phương án dự phòng rõ ràng. Nguyên tắc xuyên suốt là không đánh đổi cảnh quan, sinh kế và bản sắc để lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Theo đó, hai chương trình được định hướng thử nghiệm là “Hành trình mùa vàng Tây Bắc” kéo dài 3 ngày 2 đêm theo tuyến Tú Lệ - Mù Cang Chải - Sa Pa, trong đó Bản Liền là phương án nối dài khi điều kiện thời gian cho phép. Chương trình hướng tới khách nội địa, nhóm bạn, gia đình và khách nhiếp ảnh.

Trải nghiệm có thể kết hợp trekking, khám phá ruộng bậc thang, ẩm thực, nghề thủ công và đời sống cư dân. Ảnh: JoyTime:Vietnam Travel

Cùng với đó là tour “Sống cùng di sản - Trải nghiệm văn hóa bản địa” kéo dài 4 ngày 3 đêm, kết nối Mù Cang Chải - Tú Lệ - Sa Pa - Bản Liền, hướng tới khách trải nghiệm sâu, khách quốc tế và nhóm chuyên đề, với các hoạt động canh tác truyền thống, homestay, ẩm thực, giao lưu cộng đồng, trekking nhẹ và nhiếp ảnh. Quy mô đoàn 10 - 20 khách được đề xuất trong giai đoạn thí điểm.

Một yêu cầu đáng chú ý là mỗi điểm dừng phải có ít nhất một trong ba chức năng: kể chuyện, tạo trải nghiệm hoặc tạo chi tiêu, hạn chế điểm dừng chỉ để “check-in”. Sản phẩm địa phương, OCOP được định hướng gắn với câu chuyện nguồn gốc nhằm mở rộng dòng chi tiêu của du khách sang lưu trú, ăn uống, vận chuyển, nông sản và quà tặng, tạo thêm giá trị cho cộng đồng.

Các chuyên gia nhận định, cao tốc Nội Bài - Lào Cai đã rút ngắn đáng kể hành trình từ Hà Nội lên Lào Cai. Cầu Móng Sến tạo thêm thuận lợi cho đi lại và kết nối du lịch. Thời gian tới, việc hoàn thiện đường lên Y Tý, các trục kết nối Bắc Hà và những địa bàn trọng điểm, cùng các dự án lớn về cao tốc, đường sắt sẽ mở rộng khả năng tiếp cận các vùng đất trước đây còn khó đến.

Tuy nhiên, trong cuộc cạnh tranh “mềm” giữa các điểm đến, thiên nhiên đẹp có thể tạo lợi thế ban đầu nhưng khó tạo khác biệt lâu dài nếu thiếu bản sắc. Một khu nghỉ dưỡng hay tuyến trekking có thể xuất hiện ở nhiều nơi, nhưng câu chuyện văn hóa, phong tục, ẩm thực, nghề truyền thống và lối sống của từng cộng đồng người dân tộc thiểu số ở mỗi địa phương thì không dễ sao chép. Vì vậy, văn hóa phải giữ vị trí trọng tâm trong chiến lược phát triển.

Lào Cai hướng đến mỗi điểm dừng phải có ít nhất một trong ba chức năng: kể chuyện, tạo trải nghiệm hoặc tạo chi tiêu. Ảnh: A Su Homestay Mù Cang Chải

Cùng với đó, cơ hội lớn cũng đặt ra yêu cầu lớn với công tác quản lý. Khi lượng khách tăng, các điểm đến phải tính đến sức chứa, môi trường, rác thải, nước sinh hoạt, cảnh quan và khả năng đáp ứng của hạ tầng. Nếu phát triển nóng, tài nguyên vốn đầy sức hút có thể bị tổn thương. Vì vậy, “xanh” phải trở thành nguyên tắc trong quy hoạch, xây dựng, giao thông, lưu trú, tổ chức sự kiện và khai thác điểm đến.