Dữ liệu cá nhân và cạm bẫy tội phạm công nghệ cao

"Mỏ vàng" của tội phạm công nghệ

Mỗi ngày, chúng ta để lại rất nhiều dấu vết trên không gian mạng thông qua một lần đăng ký dịch vụ trực tuyến, một tài khoản mạng xã hội hay một hình ảnh căn cước công dân. Những thông tin tưởng chừng vô hại ấy đang trở thành nguồn nguyên liệu béo bở để các đối tượng phạm tội nhắm đến.

Từ các website giả mạo, ứng dụng độc hại, doanh nghiệp "núp bóng" công nghệ cho đến những cộng tác viên viễn thông biến chất, dữ liệu cá nhân bị thu thập trái phép rồi rao bán trên các "chợ dữ liệu" ngầm.

Theo Trung tá Phạm Minh Dũng, Phó Đội trưởng Đội Tham mưu, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (PC02), Công an thành phố Hà Nội, khi nắm được họ tên, nơi ở, sở thích, nghề nghiệp và căn cước công dân của nạn nhân, các đối tượng sẽ xây dựng những kịch bản tinh vi nhằm phục vụ cho nhiều hành vi vi phạm pháp luật.

Dữ liệu cá nhân là "nguyên liệu" để các đối tượng xây dựng kịch bản lừa đảo tinh vi. Ảnh minh họa có sử dụng AI

Cụ thể, Trung tá Phạm Minh Dũng cho biết, tội phạm thường lợi dụng thông tin này để giả danh lực lượng công an, viện kiểm sát, tòa án, cơ quan thuế... nhằm đe dọa, ép buộc bị hại chuyển tiền. Nguy hiểm hơn, chúng còn cắt ghép video, hình ảnh của nạn nhân để tống tiền hoặc cưỡng đoạt tài sản, đồng thời mua bán, trao đổi dữ liệu này trên các nền tảng trực tuyến cho các ổ nhóm tội phạm khác.

Trung tá Phạm Minh Dũng nhấn mạnh, dữ liệu cá nhân chính là nguyên liệu đầu vào để kẻ gian dựng lên những vở kịch hoàn hảo, nhắm thẳng vào tâm lý và điểm yếu của từng người nhằm tạo lòng tin ngay từ đầu.

Với người cao tuổi, các đối tượng có thể đánh vào tâm lý lo lắng cho con cháu hoặc không muốn để con cái phải lo lắng. Với cán bộ, công chức, đối tượng có thể khai thác những thông tin liên quan đến công việc hoặc tài khoản ngân hàng để đe dọa.

Đối với người độc thân, các đối tượng có thể sử dụng hình ảnh, video cắt ghép để tiếp cận, trò chuyện, tạo lòng tin, sau đó thu thập những tài liệu nhạy cảm nhằm thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Từ thủ đoạn thực tế đến những con số giật mình

Thời gian qua, lực lượng chức năng đã bóc gỡ nhiều đường dây tội phạm công nghệ cao có quy mô lớn. Điển hình vào tháng 10-2025, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố đã phối hợp với Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) triệt phá một nhóm đối tượng có hành vi thu thập trái phép thông tin người dùng và tài khoản ngân hàng của người khác nhằm phục vụ hoạt động chiếm đoạt tài sản.

Theo thông tin từ Trung tá Phạm Minh Dũng, các đối tượng đã đóng vai cộng tác viên viễn thông, đến các nhà văn hóa thôn tại một số xã trên địa bàn Hà Nội để kêu gọi người dân thực hiện xác thực sim.

Với những người thiếu cảnh giác, chúng đã lợi dụng căn cước công dân và hình ảnh xác thực sinh trắc học để mở trái phép hàng loạt tài khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần cũng như các ví điện tử đứng tên chính người dân đi làm thủ tục.

Chỉ tính riêng tại một địa bàn xã trên địa bàn thành phố, nhóm này đã mở trái phép khoảng 3.000 tài khoản ngân hàng và ví điện tử, thu lợi bất chính khoảng 6 tỷ đồng từ việc bán lại cho các đối tượng khác để liên kết với các website tổ chức đánh bạc và nhận tiền vi phạm pháp luật.

Căn cứ tài liệu, chứng cứ thu thập được, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố 42 đối tượng liên quan đến vụ án. Trong đó, có 7 đối tượng liên quan đến hành vi thu thập trái phép thông tin cá nhân và thông tin tài khoản ngân hàng của người khác; các đối tượng còn lại bị khởi tố về hành vi tổ chức đánh bạc và đánh bạc.

Tài khoản ngân hàng và cạm bẫy pháp lý đối với người trẻ

Trao đổi về vấn đề này, Trung tá Phạm Minh Dũng chỉ rõ việc các đối tượng tìm cách mua, thuê hay mượn tài khoản ngân hàng không phải là ngẫu nhiên mà là một mắt xích cực kỳ quan trọng trong chuỗi tội phạm nhằm che giấu danh tính, tránh sự truy vết dòng tiền và luân chuyển nguồn tài sản phạm tội.

Trung tá Phạm Minh Dũng - Phó Đội trưởng Đội Tham mưu, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Công an thành phố Hà Nội. Ảnh: PV

Đáng chú ý, từ khi Ngân hàng Nhà nước áp dụng quy định sinh trắc học với giao dịch từ 10 triệu đồng trở lên, tội phạm đã chuyển hướng sang thủ đoạn thuê, mua người khác thành lập công ty để đăng ký tài khoản doanh nghiệp nhằm lách luật.

Tinh vi hơn, chúng móc nối với các tổ chức rửa tiền xuyên quốc gia đặt trụ sở ở nước ngoài. Khi một tài khoản bị cơ quan chức năng phong tỏa, chúng lập tức thay thế bằng tài khoản khác từ kho dữ liệu dồi dào, duy trì hoạt động lừa đảo xuyên biên giới.

Thực tế điều tra cho thấy, tội phạm thường nhắm đến những người lao động có thu nhập thấp, đặc biệt là học sinh, sinh viên, để thuê mở, cho mượn hoặc bán tài khoản ngân hàng. Trung tá Phạm Minh Dũng cảnh báo, hành vi tiếp tay này sẽ phải đối mặt với các chế tài pháp lý rất nặng.

Theo quy định của Nghị định số 340/2025-NĐ-CP, hành vi mua bán, thuê, cho mượn từ 1 đến dưới 20 tài khoản sẽ bị phạt hành chính với mức cao nhất lên đến 200 triệu đồng. Điều 291 Bộ luật Hình sự quy định mức xử phạt cao nhất lên đến 7 năm tù đối với người mua bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng của người khác.

Trước những nguy cơ hiển hiện trên môi trường số, đại diện Phòng PC02 khuyến cáo người dân phải coi dữ liệu cá nhân là tài sản; tuyệt đối không cho thuê, cho mượn hoặc mua bán dữ liệu của mình. Khi nhận được các cuộc gọi hoặc tin nhắn đe dọa, lừa đảo, người dân cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an hoặc đường dây nóng 113 để được hỗ trợ kịp thời.