Dữ liệu mở - 'Nhiên liệu' mới cho nền kinh tế số Việt Nam

“Quặng thô” của nền kinh tế số

Đó là ý kiến của ông Trịnh Tất Thắng - Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội - về vai trò của dữ liệu đối với nền kinh tế, xã hội số hiện nay.

Ông Thắng cho biết, công cuộc chuyển đổi số suy cho cùng phải được đo lường bằng sự hài lòng của người dân, và điều này đòi hỏi một thời gian “thai nghén” dữ liệu đủ chín muồi.

Giống như quá trình xây dựng hệ thống dữ liệu dân cư VNeID mất từ 5 đến 10 năm để tạo ra bước nhảy vọt không giấy tờ, hệ sinh thái dữ liệu mở hiện nay cũng đang trong giai đoạn tích lũy nguồn lực. Khi các rào cản được tháo gỡ, dữ liệu số chắc chắn sẽ trở thành động cơ mạnh mẽ nhất, định hình các mô hình kinh doanh mới và đưa nền kinh tế số Việt Nam phát triển bứt phá trong tương lai.

Hà Nội là một trong những điểm sáng đi đầu và triển khai rất hiệu quả công tác thu thập, xử lý dữ liệu số để phục vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, theo đúng tinh thần của Nghị quyết 57 và định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ thời gian qua.

Ông Trịnh Tất Thắng - Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội. (Ảnh: Như Quỳnh)

Theo ông Thắng, nguồn tài nguyên dữ liệu ban đầu thu thập về thường ở dạng thô, lẫn lộn, chưa có định nghĩa hay cấu trúc. Quá trình biến dữ liệu thành tài sản kinh tế diễn ra giống hệt như việc khai thác quặng thô, phải trải qua chưng cất, tinh luyện mới có thể trở thành các kim loại có ích, rồi từ đó mới chế tác thành những sản phẩm phục vụ xã hội.

Khi được đưa về, dữ liệu thô sẽ được tạo cấu trúc, định nghĩa thành các trường thông tin cụ thể. Quá trình này đang được chúng ta luật hóa chặt chẽ. Tại Hà Nội, điều này yêu cầu phải có kiến trúc dữ liệu của thành phố, có từ điển dữ liệu rõ ràng cho từng ngành để dữ liệu sau khi chưng cất có thể quay lại phục vụ ngay đời sống.

Dữ liệu mang lại giá trị gia tăng nhờ vào khả năng điều hướng sáng tạo; giống như một khối vàng, tay nghề của người thợ sẽ quyết định món trang sức làm ra được bán với giá trị cao hay thấp. Tương tự, nếu ai thông minh hơn, quản trị tốt hơn và sáng tạo hơn thì sẽ vận dụng được dữ liệu tốt hơn để tạo ra các giá trị đột phá.

Kiến tạo hạ tầng và hệ sinh thái chia sẻ dữ liệu liên thông

Để dòng chảy “nhiên liệu” này vận hành trơn tru, cả nước đang tập trung xây dựng một “công trường” dữ liệu rất lớn. Chiến lược hiện nay được chia thành các giai đoạn bài bản: thu thập dữ liệu về, chưng cất thành dữ liệu dùng chung (đúng, đủ, sạch, sống), và cuối cùng là chia sẻ ra để các đơn vị khác tái sử dụng mà không cần phải làm lại.

Dữ liệu số như một nguồn “quặng thô” đang được chưng cất và tinh luyện thành nguồn “nhiên liệu” để thúc đẩy nền kinh tế số. (Ảnh: AI)

Ông Trịnh Tất Thắng dẫn chứng một ví dụ vai trò, sức mạnh của việc liên thông dữ liệu: nếu chỉ đứng độc lập, dữ liệu toàn bộ học sinh trường học trong một khu vực không thể hiện được nhiều giá trị; nhưng khi kết hợp với dữ liệu dịch bệnh (như diễn biến lây lan của bệnh cúm, đau mắt đỏ tại khu vực đó), cơ quan quản lý lập tức có thể phát đi cảnh báo, khoanh vùng và chuyển sang học trực tuyến để tránh lây nhiễm chéo.

Tuy vậy, chuyên gia này cũng thừa nhận, quá trình chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu cũng đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Tại Hà Nội, rào cản lớn nhất vẫn là bài toán thiếu hụt nhân lực chuyên sâu làm dữ liệu, bên cạnh đó là khó khăn trong việc nâng cấp hoặc bắt các hệ thống công nghệ thông tin cũ phải tự động chia sẻ luồng dữ liệu mới.

Để dữ liệu mở thực sự thúc đẩy kinh tế số một cách bền vững, ranh giới giữa chia sẻ và bảo mật phải được giữ vững. Hiện nay, các trung tâm dữ liệu đều đang tuân thủ tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 3 và định hướng nâng lên cấp độ 4. Những nơi chứa dữ liệu và hạ tầng tính toán đều được coi là mục tiêu bảo vệ trọng điểm, được rà quét thường xuyên, với ngân sách đầu tư cho an toàn thông tin chiếm tỷ lệ lớn trong giá trị dự án.