Dữ liệu trở thành công cụ phục vụ chỉ đạo, điều hành

Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM, cho biết, thành phố đang tái cấu trúc quy trình giải quyết TTHC trên nền tảng dữ liệu, đưa dữ liệu trở thành công cụ phục vụ chỉ đạo, điều hành từ thành phố đến cơ sở.

Tập trung xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung

PHÓNG VIÊN: - Trước hết, bà đánh giá thế nào về công tác chuyển đổi số, tái sử dụng dữ liệu trong giải quyết TTHC tại TPHCM từ đầu năm 2026 đến nay?

Bà VÕ THỊ TRUNG TRINH: - Cùng với triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TPHCM xác định chuyển đổi số và cải cách TTHC phải được thực hiện trên nền tảng dữ liệu. Chúng tôi không chỉ hướng đến số hóa hồ sơ mà tập trung xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung để thông tin đã có có thể được khai thác, sử dụng nhiều lần, qua đó giảm tối đa giấy tờ và thời gian thực hiện thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu cũng tiếp tục được mở rộng. Hệ thống của thành phố đã kết nối 13/16 cơ sở dữ liệu quốc gia và bộ, ngành thông qua các nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu. Trong đó có những cơ sở dữ liệu quan trọng về dân cư, đăng ký doanh nghiệp, đất đai, định danh điện tử VNeID, lý lịch tư pháp… Thành phố đồng thời hoàn thành kết nối kỹ thuật với Trung tâm Dữ liệu quốc gia để đồng bộ một số tập dữ liệu trọng yếu về giáo dục, y tế.

Quan trọng hơn, trước đây mỗi lần làm thủ tục, người dân thường phải kê khai lại thông tin hoặc nộp lại giấy tờ đã từng cung cấp. Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ, cơ quan nhà nước có thể chủ động khai thác thông tin cư trú, đăng ký doanh nghiệp, giấy phép hành nghề… Người dân không phải nộp lại những giấy tờ mà Nhà nước đã quản lý.

Với gần 99% kết quả được cấp dưới dạng điện tử, người dân có thể nhận kết quả trực tuyến, lưu trên môi trường số và tiếp tục sử dụng cho những thủ tục sau, giảm việc sao y, chứng thực và đi lại. Đây chính là giá trị thiết thực của chuyển đổi số: giảm giấy tờ, giảm thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

- Vai trò của dữ liệu trong cải cách hành chính hiện nay đã khác trước như thế nào, thưa bà?

- Có thể nói, cải cách TTHC đang bước sang một giai đoạn mới: cải cách dựa trên dữ liệu. Nếu trước đây trọng tâm là rút ngắn thời gian giải quyết, cắt giảm thành phần hồ sơ, đơn giản hóa quy trình thì hiện nay dữ liệu số trở thành nền tảng để tái cấu trúc phương thức quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Điểm khác biệt lớn nhất là dữ liệu không chỉ là bản scan để lưu trữ hồ sơ điện tử. Dữ liệu phải được chuẩn hóa, có cấu trúc, bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung". Khi dữ liệu được liên thông, cán bộ có thể khai thác để giải quyết công việc mà không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin cơ quan nhà nước đã có. Dữ liệu cũng mở ra khả năng tự động hóa các khâu xử lý hồ sơ, hỗ trợ giải quyết thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính và hình thành các dịch vụ công thông minh.

Ở góc độ quản lý, dữ liệu cho phép lãnh đạo thành phố theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ theo thời gian thực, giám sát chất lượng phục vụ của từng đơn vị, phát hiện điểm nghẽn để điều hành kịp thời thông qua các bảng dữ liệu tại Trung tâm Thông tin phục vụ chỉ đạo, điều hành (IOC). Có thể nói, dữ liệu đang trở thành tài sản chiến lược và là một trong những động lực quan trọng của cải cách TTHC.

Rà soát, làm sạch các dữ liệu nền tảng

- Trên thực tế việc tái sử dụng dữ liệu hiện vẫn chưa được như kỳ vọng. Đâu là điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ?

- Điểm nghẽn lớn hiện nay không nằm chủ yếu ở công nghệ mà ở chất lượng và khả năng chia sẻ dữ liệu. Một số hệ thống của các bộ, ngành chưa vận hành thật sự ổn định; kết nối, đồng bộ dữ liệu có lúc còn phát sinh lỗi kỹ thuật. Công cụ thống kê của một số hệ thống chuyên ngành chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu theo dõi các chỉ số như: tỷ lệ số hóa, tỷ lệ khai thác và sử dụng lại dữ liệu. Bên cạnh đó, sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số dữ liệu liên quan đến địa chỉ, địa giới, tọa độ và dữ liệu chuyên ngành đang phải tiếp tục chuẩn hóa, cập nhật để bảo đảm thống nhất trên toàn thành phố.

Chúng tôi đang tập trung rà soát, làm sạch các dữ liệu nền tảng về định danh, đất đai, tư pháp, y tế, giáo dục để đưa vào Kho dữ liệu dùng chung. Cùng với đó, mở rộng kết nối, chia sẻ dữ liệu hai chiều với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và các bộ, ngành để hệ thống có thể khai thác dữ liệu tự động, an toàn, thông suốt.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng Kho quản lý dữ liệu điện tử của tổ chức và cá nhân, lưu trữ kết quả giải quyết thủ tục đã được số hóa. Chúng tôi cũng đang tham mưu hoàn thiện các quy chế quản lý, vận hành và khai thác dữ liệu, gắn trách nhiệm của từng sở, ngành, địa phương trong việc cập nhật, chia sẻ và sử dụng dữ liệu. Qua đó hình thành văn hóa quản trị dựa trên dữ liệu trong toàn bộ hệ thống chính quyền.

- Thành phố sẽ chuyển từ “số hóa hồ sơ” sang “quản trị bằng dữ liệu” cụ thể như thế nào để tránh tình trạng chỉ đưa quy trình giấy lên môi trường điện tử?

- Quan điểm của TPHCM là số hóa hồ sơ chỉ là bước khởi đầu. Quan trọng hơn là phải biến dữ liệu thành nguồn lực cho quản trị và phục vụ người dân. Vì vậy, thành phố đang tái cấu trúc quy trình giải quyết TTHC theo nguyên tắc lấy dữ liệu làm trung tâm. Thay vì đưa nguyên biểu mẫu giấy lên môi trường số, thành phố rà soát lại toàn bộ quy trình, loại bỏ những bước xác minh, yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Thành phố đang đưa vào vận hành các nền tảng công nghệ mới như nền tảng khai phá và trực quan hóa dữ liệu, hỗ trợ tự động xử lý, phân tích, dự báo và chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý. Cùng với đó, thử nghiệm nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) và các trợ lý ảo trong soạn thảo văn bản, trích xuất nội dung cuộc họp, hỗ trợ đánh giá KPI và từng bước tự động hóa quy trình quản trị nội bộ.

Một hướng quan trọng khác là phát huy IOC. Các dữ liệu trọng yếu về kinh tế - xã hội, đầu tư công, giải quyết TTHC, phản ánh qua Tổng đài 1022, y tế, giáo dục... đã được tích hợp vào hệ thống bảng điều khiển, giúp lãnh đạo theo dõi, phân tích và ra quyết định theo thời gian thực. Thành phố đang thí điểm IOC cấp xã. Khi dữ liệu được đưa đến cấp cơ sở, lãnh đạo phường, xã có thể theo dõi công việc bằng dữ liệu thực thay vì phụ thuộc chủ yếu vào báo cáo thủ công. Đây là một thay đổi rất quan trọng đối với quản trị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng nền hành chính số lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Theo đó, mỗi dữ liệu chỉ thu thập một lần nhưng được sử dụng nhiều lần, vừa nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, vừa tạo thuận lợi thực chất cho người dân và doanh nghiệp.

Đồ họa: NGỌC TRÂM. Nguồn: UBND TPHCM, Trung tâm chuyển đổi số TPHCM

Để thực hiện các mục tiêu cải cách TTHC đến năm 2030, đặc biệt là 90% tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt trên 95%, Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM tập trung hoàn thiện Kho dữ liệu dùng chung, kết nối đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và các bộ, ngành; nâng cao mức độ trưởng thành trong quản trị dữ liệu, từng bước xây dựng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” và có khả năng chia sẻ, khai thác trên toàn thành phố.

Phát triển mạnh các tiện ích trên nền tảng Công dân số TPHCM, tích hợp sâu các dịch vụ thiết yếu như hồ sơ sức khỏe điện tử, giáo dục, công đoàn, bản đồ số và dịch vụ công. Cùng với đó là triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” để người dân có thể tiếp cận, sử dụng thuận lợi các dịch vụ số. Bảo đảm hạ tầng số và nền tảng dùng chung vận hành ổn định đến cấp xã; triển khai hiệu quả nền tảng điều hành số cho khu phố, ấp và IOC cấp xã để giảm bớt công việc hành chính thủ công để cán bộ cơ sở có thêm thời gian phục vụ người dân, doanh nghiệp.