Dư nợ margin lập đỉnh, rủi ro giải chấp được lưu ý

Thị trường giằng co, dòng tiền dè dặt

Kết phiên 13/11, VN-Index tăng 0,18 điểm (0,01%) lên 1.734,93 điểm, trong khi HNX-Index giảm 1,64 điểm (0,64%) xuống 254,98 điểm. Giá trị giao dịch toàn thị trường đạt hơn 16.124 tỷ đồng, trong đó giao dịch thỏa thuận chiếm hơn 5.465 tỷ đồng.

Bên bán chiếm ưu thế với 394 mã giảm, gồm 26 mã giảm sàn, so với 296 mã tăng. Nhóm ngân hàng phân hóa, STB tăng 3,34% trong khi LPB, SHB giảm. Khối ngoại mua và bán cùng khoảng 1.371 tỷ đồng, gần như cân bằng.

Thị trường chứng khoán phiên ngày 13/11 có gần 400 mã giảm giá. Ảnh chụp màn hình

Phiên trước đó, VN-Index quay đầu giảm sau khi không vượt được mốc 1.750 điểm, thanh khoản thấp hơn 17% so với bình quân 20 phiên. Công ty Cổ phần Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng, vấn đề chủ yếu nằm ở việc bên mua tạm hụt hơi, chưa phải áp lực bán lớn.

Nhận định thị trường, phần lớn các công ty chứng khoán nghiêng về kịch bản đi ngang. Cụ thể, Công ty TNHH Chứng khoán Shinhan Việt Nam (SSV) đặt xác suất 65% cho khả năng VN-Index dao động trong vùng 1.700 - 1.780 điểm trong hai tuần tới. Công ty Cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC) cho rằng, thị trường đang tạo nền giá quanh 1.725 điểm. Còn Công ty Cổ phần Chứng khoán Tiên Phong (TPS) lưu ý nếu áp lực điều chỉnh kéo dài, vùng đáy tháng 10 tại 1.677 - 1.690 điểm có thể được kiểm định lại.

Ở chiều tích cực, Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCBS) đề xuất tận dụng các nhịp rung lắc để tăng tỷ trọng, lưu ý nhóm đầu tư công, thép và bất động sản.

Điểm chung trong khuyến nghị là quản trị tỷ trọng. Công ty Cổ phần Chứng khoán Asean khuyên nhà đầu tư ngắn hạn giữ tỷ trọng trung bình, lưu ý vùng 1.750 - 1.760 điểm dễ gặp lực bán. Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng, chỉ nên tăng tỷ trọng rõ rệt khi VN-Index vượt được đường xu hướng giảm hình thành từ tháng 9.

Diễn biến này nối tiếp một tháng 10 kém tích cực. Theo Công ty Cổ phần Chứng khoán Vietcap, VN-Index giảm 1,5% trong tháng 10, còn 1.741,6 điểm. Sau 10 tháng, VN-Index giảm 2,4%, trong khi VN30 giảm 8,6%, nhóm vốn hóa vừa và nhỏ giảm hơn 17%.

Theo BSC, dòng tiền tiếp tục thu hẹp, giá trị khớp lệnh bình quân trên cả ba sàn trong tháng 10 đạt hơn 13.533 tỷ đồng/phiên, giảm 5,38% so với tháng trước. Đây là tháng thứ năm liên tiếp thanh khoản giảm, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 1/2025. BSC nhận định, một bộ phận lớn nhà đầu tư vẫn đứng ngoài chờ thêm thông tin thay vì giải ngân mạnh.

Cũng theo BSC, khối ngoại là áp lực lớn nhất khi bán ròng hơn 20.848 tỷ đồng trên cả ba sàn trong tháng 10, gấp 4,5 lần tháng 9, đây là mức bán ròng theo tháng lớn nhất kể từ tháng 10/2025. BSC chỉ ra ba nguyên nhân: Dòng vốn rút khỏi các thị trường mới nổi trong khu vực để chuyển sang những thị trường có lợi thế về chủ đề trí tuệ nhân tạo (AI), các ngân hàng trung ương lớn duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt và rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ.

Các công ty chứng khoán cho rằng, dòng vốn ngoại trên thị trường chứng khoán đang đi ngược với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Bởi theo dữ liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính), vốn FDI đăng ký vào Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74% so với cùng kỳ năm trước; vốn thực hiện ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1%, cao nhất cùng kỳ trong 5 năm qua.

Đòn bẩy tăng, công ty chứng khoán chịu sức ép vốn

Trái với thanh khoản, dòng vốn vay không giảm. Theo BSC, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) quý III đạt hơn 451.449 tỷ đồng, tăng 1,3% so với quý trước, tương đương 96,93% vốn chủ sở hữu của các công ty chứng khoán. Công ty Chứng khoán Guotai Haitong Việt Nam (GTHTVN) cho biết, mức đỉnh mới chủ yếu nhờ các công ty chứng khoán lớn tăng vốn và mở rộng cho vay, trong khi nhiều công ty khác ghi nhận dư nợ giảm.

Các nhóm ngành bị ảnh hưởng trong phiên chiều ngày 13/11. Ảnh chụp màn hình

Còn theo Công ty Cổ phần quản lý Quỹ đầu tư SGI (SGI Capital), so với đỉnh quý I/2022, dư nợ margin cả về giá trị tuyệt đối và tính trên lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) hiện cao hơn 2,5 lần, trong khi số dư tiền mặt của nhà đầu tư giảm 15%, còn 71.500 tỷ đồng. Với giả định tỷ lệ cho vay trung bình bằng 40% thị giá, SGI Capital ước tính khoảng 1/3 lượng cổ phiếu free-float trên HOSE và HNX đã được cầm cố để vay margin.

Đơn vị này lưu ý, nếu khách hàng không kịp quay vòng vốn để trả nợ, giải chấp có thể phát sinh và tạo thêm áp lực bán; đây là rủi ro cần theo dõi khi lãi suất cao, dù không đồng nghĩa thị trường sẽ xuất hiện đợt giải chấp trên diện rộng.

Có thể thấy thời gian qua, các thông báo bán giải chấp cổ phiếu đã xuất hiện rải rác, chủ yếu tại các công ty chứng khoán quy mô vừa và nhỏ, như với cổ phiếu KOS của Công ty Cổ phần Kosy và TIG của Công ty Cổ phần Tập đoàn đầu tư Thăng Long. Theo đó, TIG giảm sàn trong phiên 13/11. Trong văn bản giải trình gửi cơ quan quản lý về việc cổ phiếu giảm sàn nhiều phiên liên tiếp, Kosy cho biết một nguyên nhân là một số công ty chứng khoán điều chỉnh giảm tỷ lệ cho vay ký quỹ và xử lý tài sản bảo đảm.

Chi phí vốn tăng cũng đặt áp lực lên chính các công ty chứng khoán. Theo BSC, lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 1 tháng, 3 tháng và 1 năm, vốn chủ yếu giao dịch trong vùng 4 - 6% năm 2025, đã lên vùng 6 - 8% trong năm 2026. Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) phân tích, nguồn vốn của các công ty chứng khoán chủ yếu đến từ vay ngắn hạn ngân hàng và trái phiếu kỳ hạn dưới 12 tháng nên chi phí huy động được điều chỉnh theo mặt bằng mới ngay trong quý. Trong khi đó, lãi suất cho vay với khách hàng lớn thường gắn với gói ưu đãi đã cam kết và khó tăng do cạnh tranh, khiến biên lãi ròng (NIM) của ngành chứng khoán thu hẹp dù quy mô cho vay tăng.

Khả năng tiếp cận vốn vì thế cũng phân hóa giữa các công ty. Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, ông Nguyễn Miên Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), cho biết các công ty chứng khoán độc lập khó tiếp cận nguồn vốn lớn với chi phí thấp do không có ngân hàng mẹ hỗ trợ, do đó dễ rơi vào thế bị động khi cạnh tranh về lãi suất và quy mô cho vay. VDSC đẩy mạnh tự doanh để bổ sung nguồn thu và tìm cơ hội tăng vốn.

Ngoài ra, áp lực bán đã đưa định giá về vùng thấp. Theo BSC, hệ số giá trên thu nhập (P/E) của VN-Index giảm từ 11,05 lần ngày 30/10 xuống 10,7 lần ngày 3/11; nếu loại trừ nhóm Vingroup, P/E chỉ còn 9,58 lần, sát mức đáy 9,53 lần của chu kỳ giảm năm 2023. Trong khi đó, tổng lợi nhuận sau thuế 9 tháng của 84 cổ phiếu Vietcap theo dõi tăng 61,2%. Tuy nhiên, theo Vietcap, để thị trường phục hồi bền vững, thanh khoản cần cải thiện rõ rệt và dòng vốn ngoại cần có dấu hiệu quay trở lại.