Nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ - hướng đi cho phát triển bền vững

Sản xuất rau theo hướng tuần hoàn, hữu cơ tại Hợp tác xã Nông Xanh tỉnh Sơn La. (Ảnh: Bảo Hân)

Nâng cao chất lượng sản phẩm

Nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ giúp nâng cao giá trị trên một đơn vị tài nguyên, giảm áp lực môi trường và đáp ứng thị trường chất lượng cao. Thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp các địa phương, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và hợp tác xã triển khai nhiều dự án gắn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật với tổ chức sản xuất, bảo vệ môi trường và liên kết tiêu thụ.

Phó Trưởng phòng Khuyến nông Chăn nuôi và Thú y (Trung tâm Khuyến nông quốc gia) Nguyễn Duy Điều cho biết: “Nhóm dự án trồng trọt hữu cơ và sử dụng vật tư sinh học theo chuỗi giá trị. Các dự án tập trung vào lúa, chè, rau và một số cây trồng có lợi thế, kết hợp sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học với quản lý vùng nguyên liệu, chứng nhận và liên kết tiêu thụ. Nội dung chuyển giao nhằm thay thế vật tư, hướng dẫn chăm sóc đất, quản lý sinh vật gây hại, ghi chép và kiểm soát chất lượng trong quá trình sản xuất”.

Chăn nuôi gà tại Hợp tác xã Nông nghiệp và Dược liệu Thiên Phúc, tỉnh Thái Nguyên. Ảnh Bảo Hân

Điển hình canh tác lúa hữu cơ theo chuỗi giá trị tại Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Trị có quy mô 810 ha, trong đó 210 ha được chứng nhận hữu cơ và diện tích nhân rộng đến nay là 1.819 ha. Các mô hình sử dụng phân hữu cơ, gắn hộ sản xuất với đơn vị thu mua, qua đó hỗ trợ thống nhất quy trình, giám sát chất lượng và ổn định đầu ra. Nhóm mô hình chè theo hướng hữu cơ gắn với chuỗi giá trị có quy mô 20 ha, giá trị thu nhập tăng hơn 30%.

Các mô hình sử dụng phân bón hữu cơ nano và chế phẩm sinh học bảo vệ thực vật trong sản xuất rau, lúa an toàn triển khai quy mô 200 ha ở Hải Phòng và Hà Nội. Kết quả cho thấy, lượng phân hóa học giảm 20 đến 30%, năng suất tăng 10 đến 15%, hiệu quả mô hình tăng 15 đến 20% so với sản xuất đại trà. Bên cạnh đó, các mô hình cà-phê theo hướng hữu cơ có truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi giá trị được triển khai với quy mô 85 ha, hiệu quả kinh tế tăng 17,51% so với ngoài mô hình.

Theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên Chu Bá Trung: “Là địa phương có thế mạnh về nông, lâm nghiệp, nhất là cây chè, chăn nuôi gia súc, gia cầm và các mô hình trang trại tổng hợp nên những năm qua tỉnh tích cực chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Việc phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn gắn liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm được xác định là hướng đi tất yếu và mang tính chiến lược. Đến nay, toàn tỉnh có 7.972,7 ha cây trồng và 211 trang trại, cơ sở chăn nuôi được chứng nhận VietGAP, 328,5 ha được chứng nhận hữu cơ, 194 vùng được cấp mã số vùng trồng…”.

Tương tự trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, giai đoạn 2020-2025 diện tích những vùng trồng tập trung sản phẩm đặc sản, chủ lực được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và các tiêu chuẩn chất lượng khác đạt hơn 6.700 ha. Đây là những điều kiện thuận lợi để từng bước tích hợp các giải pháp sử dụng tài nguyên hiệu quả, tái sử dụng phụ phẩm và giảm tác động môi trường trong sản xuất.

Ông Hoàng Trọng Dũng, thành viên Tổ hợp tác sản xuất hồng Bảo Lâm, phường Kỳ Lừa (Lạng Sơn) chia sẻ: “Tổ hợp tác được thành lập năm 2018, đến nay với 17 thành viên trồng hồng với diện tích 86 ha. Đây là cây đặc sản phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có vị ngọt dịu, thơm ngon, giòn, bảo quản, vận chuyển thuận lợi. Để nâng hiệu quả sản xuất, các thành viên sử dụng phân bón hữu cơ nhằm tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng, đáp ứng yêu cầu người tiêu dùng. Thời gian tới, tổ hợp tác sẽ tiếp tục học hỏi kỹ thuật, thu gom phụ phẩm nông nghiệp để ủ làm phân hữu cơ, hướng tới sản xuất an toàn, tuần hoàn và bền vững, phấn đấu tiến tới 100% sử dụng phân hữu cơ”.

Đa dạng các hình thức tổ chức sản xuất, chế biến, tiêu thụ

Sản xuất chè theo hướng tuần hoàn, hữu cơ tại Hợp tác xã Chè Hảo Đạt, tỉnh Thái Nguyên. Ảnh Bảo Hân

Trên thế giới, sự phát triển của thị trường hữu cơ ngày càng gia tăng, xu hướng này mở ra cơ hội cho nông sản hữu cơ Việt Nam. Tuy nhiên, diện tích thực hiện còn khiêm tốn khi cả nước mới có hơn 125 nghìn ha đất nông nghiệp sản xuất hữu cơ.

Trao đổi về vấn đề này, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam Hà Phúc Mịch cho rằng: "Quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, phân tán; chi phí và thời gian chuyển đổi, kiểm soát chất lượng và chứng nhận còn là trở ngại đối với nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp. Nguồn cung vật tư đầu vào phù hợp với tiêu chuẩn hữu cơ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu; năng lực kỹ thuật, quản lý sản xuất, sơ chế, bảo quản và truy xuất nguồn gốc còn chưa đồng đều. Hơn nữa, liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ chưa chặt chẽ, thị trường đầu ra thiếu ổn định ở một số ngành hàng, trong khi nhận thức một bộ phận người tiêu dùng về sản phẩm hữu cơ hạn chế".

Còn theo đại diện Trường đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên), hiện nay việc ứng dụng nông nghiệp tuần hoàn và hữu cơ tại vùng trung du và miền núi phía bắc còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng. Phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi chưa được thu gom, tái sử dụng rộng rãi, gây lãng phí nguồn nguyên liệu. Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp vẫn phụ thuộc vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học; việc áp dụng các giải pháp hữu cơ và sinh học còn thiếu đồng bộ.

Chăn nuôi gà ứng dụng công nghệ tại Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh và Dịch vụ chăn nuôi Duy Nhất, thành phố Hải Phòng. Ảnh Bảo Hân

Tại diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp với chủ đề giải pháp phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ gắn với tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường tổ chức ngày 13/11, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia Lê Quốc Thanh cho rằng, để phát triển nông nghiệp tuần hoàn, hữu cơ, thời gian tới cần triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó chú trọng ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn; tổ chức lại sản xuất, phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp và chú trọng đào tạo nguồn nhân lực. Đặc biệt, cần phát triển thị trường tiêu thụ minh bạch, bảo đảm sản phẩm hữu cơ, tuần hoàn được định giá tương xứng với chất lượng và chi phí sản xuất, qua đó tạo động lực để người dân, doanh nghiệp mở rộng sản xuất bền vững.

Cũng về vấn đề này, theo các chuyên gia nông nghiệp để mở rộng diện tích sản xuất, chăn nuôi thời gian tới các địa phương cần tăng cường đào tạo, tập huấn cho doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất, kinh doanh sản phẩm hữu cơ; nâng cao nguồn nhân lực, năng lực cho các cán bộ, công chức các cấp làm công tác quản lý, kiểm tra giám sát các tổ chức chứng nhận và sản phẩm nông sản hữu cơ.

Đồng thời, phát triển các vùng sản xuất hữu cơ đối với một số sản phẩm chủ lực, thế mạnh của địa phương gắn với ứng dụng chuyển đổi số, hình thành chuỗi liên kết sản xuất tiêu thụ sản phẩm; ưu tiên các vùng có điều kiện đất đai, khí hậu thuận lợi cho từng đối tượng cây trồng, vật nuôi để sản xuất hữu cơ; hình thành các vùng sản xuất nông sản bản địa, đặc trưng có tiềm năng để xây dựng nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý sản phẩm để đầu tư sản xuất hữu cơ.

Mặt khác cần phát triển đa dạng các hình thức tổ chức sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm hữu cơ; xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị sản phẩm nông sản hữu cơ từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ có sự tham gia của các doanh nghiệp, hợp tác xã tại các vùng sản xuất; khuyến khích mô hình liên kết "bốn nhà", đưa các doanh nghiệp lớn làm đầu tàu bao tiêu; đẩy mạnh thương mại điện tử, gắn nông nghiệp tuần hoàn với du lịch trải nghiệm sinh thái, du lịch nông thôn để đa dạng hóa nguồn thu cho nhân dân.