Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi): Tháo điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Từ những định hướng mang tính chiến lược này, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang được kỳ vọng tạo bước ngoặt lớn trong tư duy quản lý, khai thác tài nguyên đất đai của quốc gia.

Đổi mới cơ chế tài chính, định giá

Tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết Trung ương lần thứ ba, thay mặt Đảng ủy Chính phủ, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc trình bày chuyên đề về Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, sau quá trình triển khai thực hiện, nhiều chủ trương, định hướng lớn của Đảng đã được thể chế hóa kịp thời, đi vào cuộc sống thông qua hệ thống pháp luật đồng bộ, gồm: Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các văn bản pháp luật liên quan. Quá trình này đã góp phần thực hiện thành công công cuộc chuyển đổi căn bản tư duy quản lý nhà nước từ phương thức mệnh lệnh hành chính thuần túy sang quản lý theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nâng cao rõ rệt hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người sử dụng đất, khơi dậy nguồn lực to lớn cho sự phát triển đất nước.

Mặc dù đạt những thành tựu quan trọng, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cũng thẳng thắn chỉ rõ lĩnh vực đất đai hiện vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc kéo dài trong các khâu trọng yếu như công tác quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cũng như trong công tác tài chính đất đai và xác định giá đất cụ thể. Những tồn tại này không chỉ làm giảm sút hiệu quả khai thác tài nguyên đất, mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí tài sản công. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn sâu sắc đó, Trung ương Đảng đã định hướng tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp luật đất đai theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi cao, nhằm giải quyết triệt để các điểm nghẽn.

Nhiều địa phương đã và đang số hóa đất đai nhằm tăng cường công tác quản lý. Ảnh: IA

“Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là khơi thông nguồn lực đất đai, nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công, gia tăng bất bình đẳng hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân”, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh.

Đối với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, lĩnh vực thường xuyên phát sinh điểm nóng và khiếu kiện kéo dài, Nghị quyết yêu cầu quy định thật rõ ràng, minh bạch phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Đặc biệt, Nghị quyết tiếp tục thực hiện kiên quyết chủ trương tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án độc lập để triển khai thực hiện trước; yêu cầu bắt buộc các khu tái định cư phải được đầu tư xây dựng đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân trước khi thực hiện di dời.

Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần cụ thể hóa nguyên tắc cốt lõi: Người có đất ở bị thu hồi phải có chỗ ở mới và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ; đồng thời tăng cường các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn triệt để tình trạng trục lợi chính sách, đầu cơ bồi thường.

Ngoài ra, các vấn đề đổi mới cơ chế giá đất và chính sách tài chính đất đai, cũng phải bám sát mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, bảo đảm thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, giảm chi phí đầu vào và nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.

Tháo gỡ những vướng mắc

Tiếp nối tinh thần đổi mới thể chế nhằm tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn cơ sở, công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất (thường gọi là sổ đỏ) đang có những chuyển biến mạnh mẽ, tích cực.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận trong thời gian qua đạt nhiều kết quả rất đáng tự hào, góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đẩy mạnh công cuộc chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực đất đai.

Các địa phương trên cả nước đã triển khai hiệu quả quy định đăng ký đất đai bắt buộc, hạn chế tối đa các giao dịch ngầm, giao dịch không đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đồng thời, thủ tục hành chính tiếp tục được chuẩn hóa, triển khai đồng bộ theo cơ chế "một cửa", "một cửa liên thông", tạo thuận lợi tối đa và rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết cho người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu nổi bật đó, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ rõ một số vướng mắc lớn chưa được giải quyết dứt điểm trong thực tiễn, nhất là việc cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh; đất giao không đúng thẩm quyền; đất lấn chiếm có lịch sử lâu đời; các trường hợp tự ý chuyển mục đích sử dụng đất hoặc khó khăn trong việc xác định lại diện tích đất ở. Một số quy định pháp luật hiện hành còn thiếu sự thống nhất, chưa bảo đảm tuyệt đối công bằng giữa các nhóm người sử dụng đất, từ đó phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện tại các địa phương.

Nhằm khắc phục triệt để những bất cập này, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang được lấy ý kiến rộng rãi đã bổ sung các quy định rất cụ thể về nguyên tắc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Theo đó, nguyên tắc chung là giấy chứng nhận được cấp theo từng thửa đất riêng biệt cho người có quyền sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất hoặc người quản lý đất đủ điều kiện theo pháp luật.

Trường hợp một thửa đất có nhiều người cùng sử dụng thì bắt buộc phải ghi đầy đủ tên tất cả các đồng chủ sử dụng trên giấy chứng nhận. Dự thảo Luật cũng quy định rõ ràng rằng giấy chứng nhận chỉ được chính thức cấp sau khi người sử dụng đất đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước, trừ các trường hợp được pháp luật miễn, giảm hoặc được phép ghi nợ theo quy định.

Điểm nhấn mang tính đột phá trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) lần này là việc bổ sung quy định Nhà nước xem xét cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp đang sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024.

Cụ thể, nếu phần diện tích đất đang sử dụng ổn định, hoàn toàn không có tranh chấp, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, không ảnh hưởng đến các công trình quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn công trình, thì sẽ được Nhà nước xem xét giải quyết cấp giấy chứng nhận. Quy định mới này thể hiện sự thay đổi và mở rộng rất lớn so với các quy định trước đây, tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc, thống nhất để giải quyết dứt điểm hàng loạt tồn tại lịch sử đã kéo dài nhiều năm trong thực tiễn đời sống xã hội.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng giao Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các nội dung cụ thể về việc cấp giấy chứng nhận, quy trình phương pháp xác định lại diện tích đất ở, các quy định về đính chính, thu hồi, hủy bỏ giấy chứng nhận đã cấp khi có sai sót.