Dự thảo nghị định về khuyến nông mới gắn với thực địa và nông dân, tránh hình thức

Khuyến nông có nguy cơ 'lệch vai'

"Dự thảo nghị định về khuyến nông mới phải làm nổi bật 2 nội dung mang tính bản chất của khuyến nông. Đó là phương thức hoạt động đặc thù và Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, định hướng cho khuyến nông cơ sở", Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam mở đầu buổi làm việc.

Theo ông Nam, nếu không đặt 2 nội dung này lên trước, toàn bộ nghị định dễ bị sa vào liệt kê kỹ thuật, trong khi phần cốt lõi nhất lại bị mờ đi. Khuyến nông, xét đến cùng, không phải là hoạt động chung chung về truyền thông hay hỗ trợ sản xuất, mà là hoạt động đặc thù gắn với thực địa, với đồng ruộng, với nhu cầu sản xuất cụ thể của nông dân. Người nông dân phải là trung tâm của quá trình này, là chủ thể tiếp nhận, áp dụng và hưởng lợi trực tiếp từ tiến bộ kỹ thuật, công nghệ, tri thức sản xuất.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam. Ảnh: Bảo Thắng.

Từ thực tiễn, ông Nam lưu ý một bất cập trong cách hiểu và làm hiện nay. Có tình trạng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ, đề tài nghiên cứu được đưa xuống cho nông dân theo kiểu "áp" từ trên xuống, nhưng nông dân không hiểu, không làm được, không biết áp dụng. Trong khi, công nghệ phải gắn với nông dân. Nếu chỉ dừng ở việc ban hành đề tài, chuyển giao trên giấy hoặc nói theo ngôn ngữ kỹ thuật mà nông dân không tiếp cận được, thì không còn đúng bản chất khuyến nông.

Một biểu hiện "lệch vai" đáng chú ý nữa, là ngày càng có nhiều doanh nghiệp tham gia vào hoạt động gắn với sản xuất nông nghiệp. Đây là xu thế cần thiết, nhưng nếu không xác định rõ ranh giới, khuyến nông rất dễ bị trộn với hoạt động tiếp thị, bán hàng. Ông Nam lấy ví dụ doanh nghiệp có thể bán phân bón, thuốc, giống, thiết bị. Nhưng hướng dẫn quy trình sản xuất, cách sử dụng, liều lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật để bảo đảm cây trồng, vật nuôi phát triển hiệu quả lại bỏ ngỏ

Nghị định mới phải định nghĩa lại khuyến nông từ cơ sở

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh, đơn vị chủ trì biên soạn dự thảo nghị định về khuyến nông mới cho biết, điểm cốt lõi của dự thảo không nằm ở việc bổ sung thêm nhiệm vụ đơn lẻ, mà là chuyển đổi cách tiếp cận. Từ khuyến nông thuần túy kỹ thuật sang khuyến nông gắn với kinh tế nông nghiệp. Nếu trước đây trọng tâm là chuyển giao tiến bộ kỹ thuật phục vụ sản xuất, thì nay khuyến nông được định vị như một công cụ hỗ trợ toàn diện, bao gồm cả thông tin thị trường, tổ chức sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu và liên kết chuỗi giá trị.

Sự thay đổi này phản ánh yêu cầu mới của ngành nông nghiệp, khi sản xuất không còn là khâu quyết định duy nhất, mà giá trị nằm ở khả năng kết nối thị trường, nâng cao chất lượng và tổ chức chuỗi. Khuyến nông theo đó không chỉ giúp nông dân “làm đúng kỹ thuật”, mà còn phải giúp họ “làm đúng cách” trong một hệ sinh thái kinh tế rộng hơn.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh. Ảnh: Bảo Thắng.

“Tri thức hóa nông dân được xem là một trụ cột, gắn với mục tiêu nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống nông thôn", ông Thanh nói và thông tin thêm, rằng chuyển đổi số cũng sẽ trở thành nội dung chính thức trong hoạt động khuyến nông. Các nền tảng số, cơ sở dữ liệu và tư vấn trực tuyến sẽ từng bước được tích hợp, nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận, cũng như tạo điều kiện để thông tin, kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất được lan tỏa nhanh hơn.

Các hoạt động sẽ được tổ chức theo chuỗi. Cụ thể, chương trình được xây dựng theo giai đoạn dài hạn, kế hoạch triển khai hằng năm, còn dự án và nhiệm vụ là các đơn vị thực hiện cụ thể, có thể linh hoạt điều chỉnh theo điều kiện thực tế.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh nhìn nhận, hoạt động khuyến nông cần được nhìn nhận theo hướng đặc thù. Bởi ngay trong Luật Trồng trọt cũng không có chính sách riêng cho khuyến nông. Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Hữu Ninh bổ sung, rằng cần làm rõ khái niệm "tiến bộ kỹ thuật" trong khuyến nông, bởi Điều 52 Luật Chuyển giao công nghệ chỉ có “chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp”.

Tổng kết các ý kiến, ông Trần Thanh Nam, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu Dự thảo Nghị định phân biệt mô hình trình diễn và dự án khuyến nông. Mô hình là công cụ trực quan để nông dân “nhìn thấy, làm theo, nhân rộng”, còn dự án là một cấu phần có quy mô, phạm vi, mục tiêu, đối tượng và cơ chế tổ chức cụ thể hơn. Nếu không tách bạch, sau này địa phương sẽ rất khó triển khai. Chẳng hạn, xã có được phép làm dự án không, hay chỉ dừng ở mô hình? Cấp nào quyết định, trách nhiệm ở đâu, kinh phí bố trí thế nào?

"Nguyên tắc chung là khuyến nông phục vụ lợi ích công, không vì mục tiêu lợi nhuận", ông Nam bày tỏ và nhất trí với ý kiến nêu tại phiên họp, là xem xét cơ chế ưu tiên rõ hơn với địa bàn khó khăn, phát huy vai trò của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.