Du xuân nơi làng cổ

Tế lễ tại Đền thờ Lê Hoàn.

Những ngày đầu năm, làng cổ Trung Lập, xã Xuân Lập đón đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh đến du xuân. Đây là vùng đất được biết đến là quê hương của vua Lê Đại Hành, nơi lưu giữ Di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Lê Hoàn. Bởi vậy, với nhiều du khách, đến vùng đất này không chỉ là chuyến du xuân đầu năm, mà là hành trình tìm về văn hóa cội nguồn.

Trưởng làng Trung Lập, ông Đỗ Đình Tốn, dù ở tuổi 81 nhưng đến nay ông vẫn là người chủ trì các buổi lễ tế, giữ gìn các nghi thức truyền thống. Ông chậm rãi kể về những tục lệ xưa, về cách người làng bảo tồn lễ nghi qua bao biến động và bày tỏ niềm vui khi ngày càng có nhiều du khách tìm về. Ông cho biết: "Từ chiều 30 tết đến hết mùng 7 tháng Giêng, tại đền thờ Lê Hoàn đều diễn ra các lễ tế, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương”. Tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng lời xướng tế vang lên giữa sân đền cổ kính, tạo nên bầu không khí linh thiêng mà ấm áp. Du khách không đứng ngoài cuộc, mà được hòa vào dòng người dâng hương, ngắm nhìn từng động tác tế lễ chuẩn mực, cảm nhận sự thành kính được truyền qua nhiều thế hệ. Theo ông Tốn, “điều quý giá nhất không chỉ là ngôi đền hay những nghi lễ, mà là sự đồng lòng của cộng đồng trong việc gìn giữ hồn cốt quê hương”.

Làng Trung Lập nay vẫn còn giữ khu “nền sinh Thánh”, nơi đức vua Lê Đại Hành đã được sinh ra. Những câu chuyện lịch sử được kể lại giữa không gian làng quê yên ả khiến bước chân du xuân trở nên chậm hơn, như để lắng nghe tiếng vọng của thời gian và cảm nhận sâu sắc nhất về cuộc đời, sự nghiệp của vua Lê Đại Hành. Ngày mùng 7 tết, làng tổ chức “ăn tết lại”, một phong tục độc đáo thể hiện tinh thần cộng đồng bền chặt. Sau những ngày sum họp gia đình, người dân cùng nhau quây quần, chia sẻ lộc xuân, nhắc nhớ về cội nguồn và những giá trị chung của làng. Đặc biệt, ẩm thực ngày xuân ở đây cũng mang dấu ấn riêng với bánh răng bừa và đặc biệt là bánh chưng nung - đặc sản tiến vua một thời. Bánh chưng của làng không luộc hay nấu theo cách thông thường mà được nung bằng chum sành trong vòng 24 tiếng. Cặp bánh dâng vua mỗi chiếc sẽ được gói 3kg gạo, có kích thước lớn 25cm x 25cm, dày khoảng 12cm, cùng với nhiều nguyên liệu đặc trưng của làng. Bánh chưng nung mềm thơm, dẻo bùi và đậm vị như kết tinh từ sự cầu kỳ và lòng thành kính. Bên cạnh ẩm thực, những câu chuyện văn hóa làng thú vị vẫn vọng vang trong những giếng làng, mái đình, căn nhà cổ... chờ du khách ghé thăm và khám phá.

Mâm lễ được chuẩn bị cầu kỳ, trang trọng trong nghi thức tế lễ tại Đền thờ Lê Hoàn.

Rời Trung Lập, hành trình du xuân tiếp tục đưa du khách đến làng cổ Đình Trung, xã Hoạt Giang, một trong những ngôi làng lâu đời và giàu trầm tích văn hóa của xứ Thanh. Trung tâm của làng là ngôi đình làng Đình Trung, thờ quan đại thần Tô Hiến Thành. Ngôi đình được dựng bằng bộ khung gỗ lớn, vững chãi và bề thế, các mảng chạm khắc mang giá trị nghệ thuật cao, tinh xảo trong từng đường nét. Đình có khuôn viên rộng khoảng 2.500m2, là nơi hội tụ sinh hoạt tâm linh và cộng đồng của người dân trong làng.

Theo ông Lê Xuân Tú, bí thư thôn Đình Trung, chia sẻ, những ngày đầu xuân là những ngày làng đông vui, nhộn nhịp nhất, cũng là thời điểm đón nhiều du khách thập phương đến du xuân, vãn cảnh. “Ngày hội làng diễn ra từ 17 - 18/2 âm lịch hằng năm. Trong những ngày này, 24 dòng họ lớn trong làng đều mang lễ vật đến đình để tế. Những mâm cỗ được bày biện trang trọng, cầu kỳ và đẹp mắt, là kết tinh của sự chuẩn bị công phu và tinh thần gắn kết ở mỗi dòng họ. Sau khi nghi lễ hoàn tất, mọi người cùng nhau liên hoan, thụ lộc ngay tại sân đình, tạo nên bầu không khí ấm áp và chan hòa. Du khách tham dự cũng được chia lộc, trở thành một phần của niềm vui chung ấy”.

Du khách tham quan tại đình làng Đình Trung.

Điểm nhấn đặc biệt của lễ tế là tục khiêng kiệu với 18 trai làng được tuyển chọn kỹ lưỡng. Tiếng trống hội vang lên rộn rã, hòa cùng sắc màu cờ quạt và bước chân nhịp nhàng tạo nên không khí tưng bừng. Phần hội tiếp nối với các tiết mục văn nghệ do các dòng họ và thôn biểu diễn, cùng nhiều trò chơi dân gian đặc sắc, thu hút sự hưởng ứng của đông đảo người dân. Anh Nguyễn Văn Hòa, một du khách đến từ xã Hoằng Hóa, đã từng tham gia lễ hội trước đó, chia sẻ: “Tôi ấn tượng nhất là tinh thần cộng đồng ở đây. Không chỉ được chứng kiến nghi lễ trang nghiêm, tôi còn cảm nhận rõ sự gắn kết của từng dòng họ và sự hiếu khách chân thành của người dân địa phương”. Với anh Hòa, đó là trải nghiệm đầu xuân vui vẻ, khi du lịch không chỉ là tham quan mà là được sống trong không khí lễ hội đậm đặc văn hóa làng quê Việt.

Xứ Thanh có không ít những làng cổ có tuổi đời hàng trăm năm, lưu giữ nhiều giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa và con người. Mỗi độ xuân về, làng quê không chỉ hiện lên với vẻ đẹp hồn hậu vốn có mà còn rộn ràng trong không khí lễ hội. Du xuân ở làng cổ, du khách không chỉ hòa mình vào niềm vui đầu năm mà còn được trực tiếp trải nghiệm các nghi lễ truyền thống, thưởng thức ẩm thực đặc trưng và cảm nhận sâu sắc tinh thần cộng đồng bền chặt đã được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bài và ảnh: Vân Anh