Đưa doanh nghiệp nhà nước vào lộ trình đại chúng hóa

Tình trạng doanh nghiệp nhà nước không chấp hành yêu cầu niêm yết/đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán hậu cổ phần hóa đã tồn tại nhiều năm. Thế nhưng, khi Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030 thì yêu cầu này không dừng lại ở mức tuân thủ pháp luật, mà trở thành giải pháp chiến lược giúp mở rộng khả năng tiếp cận vốn của toàn bộ nền kinh tế.

Ông Vũ Hồng Phương, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết mục tiêu tăng trưởng bình quân hai con số giai đoạn 2026-2030 dẫn tới những yêu cầu về việc giao chỉ tiêu sản xuất - kinh doanh cao hơn cho nhóm doanh nghiệp Nhà nước. Do đó, việc chỉ vận dụng nguồn lực sẵn có của các doanh nghiệp và khu vực kinh tế Nhà nước là không đủ để hoàn thành mục tiêu này.

"Các doanh nghiệp cần cần huy động vốn từ nhiều kênh khác, trong đó có thị trường chứng khoán”, ông Phương nói tại hội nghị phổ biến quy định pháp luật về công ty đại chúng ngày 14-5.

Hoạt động sản xuất - kinh doanh tại Công ty cổ phần Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D), một đơn vị thành viên của PV GAS. Nguồn: pvgas.com.vn

Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, cho biết sự kiện FTSE Russell nâng hạng TTCK Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp mở ra cơ hội rất lớn để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế quy mô lớn, đặc biệt là các quỹ đầu tư dài hạn và các quỹ đầu tư thụ động toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp nhà nước được niêm yết/đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán giữa vai trò hết sức quan trọng do là nhóm có quy mô vốn hóa lớn, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế và có khả năng tạo ra sức hút mạnh mẽ với dòng vốn trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, điểm đáng lo là không ít doanh nghiệp Nhà nước và công ty con của doanh nghiệp nhà nước đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán, nhưng không đáp ứng đủ điều kiện duy trì tư cách đại chúng.

Theo rà soát của các ngành quản lý, có 67/789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ doanh nghiệp nhà nước chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông (có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ), 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về vốn (có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỉ đồng trở lên) và một số doanh nghiệp chưa đưa cổ phiếu lên niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Trước đó, nhiều doanh nghiệp niêm yết có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước đồng loạt thông báo không đủ điều kiện duy trì tư cách đại chúng như Lọc hóa dầu Bình Sơn (mã: BSR), Dược Hậu Giang (mã: DHG), PV Gas (Mã: GAS)…

“Vướng mắc lớn nhất hiện nay là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free - float) quá thấp do nhiều doanh nghiệp có cổ đông lớn hoặc Nhà nước nắm giữ khoảng 90-99% vốn điều lệ”, ông Huyên nói.

Để tháo gỡ khó khăn, các ngành quản lý dự kiến thực hiện 2 nhóm giải pháp. Thứ nhất, cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước thực hiện chuyển nhượng bớt phần vốn sở hữu thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán. Thứ hai, doanh nghiệp có phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn hiện hữu.

Theo ông Huyên, doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều hình thức huy động vốn như chào bán cổ phiếu ra công chúng, chào bán riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược hoặc phát hành cổ phiếu ESOP cho người lao động. Trong đó, phát hành riêng lẻ được đánh giá là linh hoạt hơn do không yêu cầu doanh nghiệp phải có lãi hay không có lỗ lũy kế như hình thức chào bán ra công chúng.