Vận hành chính quyền địa phương hai cấp - Kinh nghiệm từ cơ sở

Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh ghi lại một số ý kiến của lãnh đạo sở, ngành và địa phương tại hội nghị sơ kết một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp diễn ra ngày 14/5.

Đại diện lãnh đạo các xã, phường dự hội nghị.

Phân cấp ngân sách ở cơ sở: Tăng quyền chủ động nhưng phải đi liền năng lực thực thi

Thực hiện việc phân cấp tài chính – ngân sách đang trở thành “thước đo” rõ nét về mức độ thực chất của phân quyền ở cơ sở.

Thực tiễn triển khai cho thấy, cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo Nghị quyết số 54/2025/NQ-HĐND tạo hành lang pháp lý quan trọng để các xã, phường chủ động hơn trong điều hành ngân sách. Trên cơ sở đó, nhiều địa phương chủ động khai thác nguồn thu gắn với quản lý địa bàn, từng bước nâng cao vai trò, trách nhiệm trong sử dụng ngân sách.

Năm 2026, đã có 11/99 xã, phường có khả năng tự bảo đảm chi thường xuyên, cho thấy tín hiệu tích cực về nâng cao năng lực tự chủ tài chính ở cơ sở. Tuy nhiên, khoảng cách giữa “trao quyền” và “đủ năng lực thực hiện” vẫn còn khá lớn.

Nguồn thu của nhiều địa phương còn hạn chế, chưa ổn định, phụ thuộc nhiều vào bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên. Trong khi đó, khối lượng nhiệm vụ chi được phân cấp ngày càng tăng, đặc biệt là chi đầu tư phát triển và 13 lĩnh vực chi thường xuyên, khiến áp lực cân đối ngân sách ở cấp xã ngày càng lớn.

Giám đốc Sở Tài chính Nguyễn Đình Hiếu đề xuất ý kiến về phân cấp ngân sách ở cơ sở.

Vì vậy, phải hoàn thiện cơ chế theo hướng “phân cấp gắn với nguồn lực và năng lực”. Trước hết, cần rà soát, điều chỉnh lại việc phân định nguồn thu – nhiệm vụ chi theo hướng sát thực tế hơn, bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ được giao.

Song song với đó là cơ cấu lại nguồn thu theo hướng bền vững, tăng cường quản lý thu, chống thất thu, khai thác hiệu quả các nguồn thu từ đất đai, tài nguyên. Kỷ luật tài chính phải được siết chặt, đặc biệt trong chi thường xuyên, mua sắm công và đầu tư công.

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối dữ liệu tài chính – thuế – đất đai cũng cần được xem là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Quan trọng hơn, phải đầu tư đúng mức cho yếu tố con người. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tài chính cơ sở, hoàn thiện bộ máy và cơ chế bảo đảm thực thi sẽ quyết định việc phân cấp có đi vào thực chất hay không.

Giữ kỷ cương quản lý đất đai, khoáng sản

Xã Cẩm Lý được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã, với diện tích hơn 49 km², dân số hơn 20 nghìn người và 24 thôn, đặt ra yêu cầu quản lý với quy mô lớn hơn, đa dạng hơn. Trong bối cảnh đó, chính quyền xã xác định đất đai, tài nguyên và khoáng sản không chỉ là lĩnh vực quản lý chuyên ngành mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh trật tự, môi trường đầu tư và đời sống người dân.

Chủ tịch UBND xã Cẩm Lý Phạm Trí Nam đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý lĩnh vực đất đai, khoáng sản.

Ngay sau sáp nhập, xã ban hành nghị quyết chuyên đề, phân công rõ trách nhiệm; tổ chức rà soát hiện trạng sử dụng đất, kiểm kê quỹ đất công, tăng cường quản lý các khu vực dễ phát sinh vi phạm. Công tác giải quyết thủ tục đất đai được thực hiện theo hướng công khai, minh bạch, từng bước giảm tồn đọng hồ sơ.

Trong lĩnh vực khoáng sản, việc thành lập các tổ phản ứng nhanh, tổ giám sát cộng đồng đã giúp phát hiện, xử lý kịp thời nhiều vi phạm như khai thác trái phép, vận chuyển gây ô nhiễm môi trường, mất an toàn giao thông. Đây là cách làm mang tính “bám địa bàn”, phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong kiểm soát thực tiễn.

Quản lý đất đai, tài nguyên và khoáng sản sau sáp nhập không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà là bài toán về thiết lập lại trật tự quản lý trên một không gian mới. Khi giải được bài toán này, chính quyền cơ sở mới có thể tạo nền tảng ổn định và bền vững cho phát triển lâu dài.

Để quản lý tốt, địa phương kiến nghị trước hết tăng cường đào tạo chuyên sâu cho cán bộ cơ sở, đặc biệt về xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp và cập nhật chính sách pháp luật.

Cùng với đó là cơ chế bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm trong lĩnh vực nhạy cảm, nhiều áp lực như đất đai, khoáng sản. Cần có cơ chế điều tiết nguồn lực hợp lý đối với các địa phương chịu tác động trực tiếp từ hoạt động khai thác khoáng sản, nhằm đầu tư hạ tầng, khắc phục ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Làm chủ dữ liệu dân cư, nâng cao năng lực quản trị địa bàn

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Tiền Phong Vương Tuấn Nghĩa tham luận tại hội nghị.

Với đặc thù địa bàn đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh, phường có hơn 9 nghìn hộ dân, gần 37 nghìn nhân khẩu thường trú và trên 26 nghìn nhân khẩu tạm trú; biến động cư trú diễn ra thường xuyên, liên tục, đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác quản lý địa bàn.

Vì vậy, sau một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thực tiễn tại phường Tiền Phong cho thấy: Dữ liệu dân cư giữ vai trò nền tảng trong nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị ở cơ sở.

Đảng ủy, UBND phường xác định quản lý dân cư, cư trú và khai thác dữ liệu dân cư là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa nền tảng trong bảo đảm an ninh trật tự, quản lý lao động, an sinh xã hội và phục vụ chuyển đổi số. Qua triển khai, công tác quản lý cư trú đã có chuyển biến tích cực.

Việc đăng ký thường trú, tạm trú, khai báo lưu trú từng bước thực hiện trên môi trường điện tử; 100% cơ sở lưu trú thực hiện khai báo trực tuyến. Lực lượng công an phường phối hợp với tổ dân phố, chủ nhà trọ thường xuyên rà soát, cập nhật biến động dân cư, góp phần quản lý sát địa bàn.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những khó khăn đáng lưu ý: Dân cư biến động nhanh trong khi năng lực cập nhật dữ liệu còn hạn chế; việc liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành chưa đồng bộ; hạ tầng công nghệ thông tin tại cơ sở còn bất cập; việc làm sạch dữ liệu chủ yếu dựa vào rà soát thủ công, gây áp lực lớn cho cán bộ.

Địa phương xác định tiếp tục làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu theo phương châm “đúng, đủ, sạch, sống”; tăng cường quản lý các khu nhà trọ, cơ sở lưu trú – “mắt xích” quan trọng trong quản lý dân cư; đẩy mạnh liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành; nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Đồng thời kiến nghị tỉnh quan tâm đầu tư đồng bộ hạ tầng số, hoàn thiện cơ chế khai thác, phân quyền dữ liệu và chuẩn hóa các nền tảng dùng chung.

Nâng chất lượng giải quyết thủ tục hành chính

Với mục tiêu tinh gọn bộ máy, tăng cường phân quyền cho cơ sở, đổi mới phương thức phục vụ người dân, doanh nghiệp, Đảng ủy, UBND phường Đa Mai tập trung chỉ đạo rà soát, cập nhật danh mục thủ tục hành chính; niêm yết công khai tại Trung tâm Phục vụ hành chính công; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tăng tỷ lệ tiếp nhận và xử lý thủ tục hành chính trên môi trường điện tử.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đa Mai Dương Ngọc Chiên trao đổi kinh nghiệm nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính.

Các lực lượng phối hợp hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch.

Kết quả đạt được rõ nét: Trong tổng số hơn 15,4 nghìn hồ sơ tiếp nhận, có hơn 14,5 nghìn hồ sơ trực tuyến (đạt 91,36%); tỷ lệ hồ sơ được số hóa đạt trên 99,8%; tỷ lệ hồ sơ gắn kết quả điện tử đạt 99,2%; tỷ lệ hồ sơ hoàn thành trả trước hạn đạt 97,4%, đúng hạn 2,5%. Không phát sinh phản ánh, kiến nghị và không có đơn thư khiếu kiện.

Bên cạnh kết quả tích cực, địa phương còn một số khó khăn như: Một số thủ tục còn nhiều bước trung gian; thành phần hồ sơ giữa các ngành chưa đồng bộ; phần mềm dùng chung còn chồng chéo, trùng lặp thao tác; dữ liệu chưa liên thông; một bộ phận người dân còn hạn chế kỹ năng số. Khối lượng công việc lớn trong khi biên chế hạn chế cũng tạo áp lực cho cán bộ cơ sở.

Từ thực tiễn đó, phường đề xuất tiếp tục hoàn thiện, đồng bộ hệ thống phần mềm; cập nhật kịp thời danh mục thủ tục hành chính; đơn giản hóa quy trình, giảm giấy tờ; tăng cường phân cấp, tạo điều kiện để Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã có thể tiếp nhận, xử lý và trả kết quả ngay đối với một số thủ tục.